BA?BAKAN NLP E??T?M? ALDI MI?

Ayn? haberde as?l NLP uzman?n?n kendisi bir ba?ar? hikyesi olarak sunuluyordu. Bir kitap okuyup hayat? de?i?en, paspas? olarak al??t??? i?yerinin nnden y?l sonra lks bir otomobil ile geen bu 'uzman', anlatt??? hikye ile asl?nda ne demi? oluyor? ?ehre yeni gelenlere Bo?az Kprs'n satan uyan?klarla beraber kand?r?lanlar?n aptall???na gleriz hepimiz. Ama y?lda ba?ar? basamaklar?n? t?rman?p paspas?l?ktan milyarderli?e gei?in bir 'hikye' olabilece?ini hi d?nmyoruz. nk ba?ar?n?n 'y?rtmak', ba?ar?s?zl???n tek sorumlusunun da ki?inin kendisi oldu?una inand?r?lm?? durumday?z. Ba?arabilmi? olanlar oyunu kural?na gre oynayanlar. Tercihini do?ru yapanlar, f?rsatlar? iyi kullananlar. E?er bunlar aras?nda de?ilseniz bilin ki hata sizde.

Bu kadar esnek i? hayat?nda bu kadar tercih ve f?rsat bollu?u ierisinde e?er ki?i ba?ar?ya ula?amam??sa bu onun sorunudur. Kendi beceriksizli?i, f?rsatlar? ?ansa dn?trememesi, yeterince gayretli olmay???d?r sebep. Peki, h?rs?z?n/kapitalist sistemin hi mi suu yoktur? Varsa bile kresel sermayenin adresi yok ki yakas?ndan yap??abilelim. O halde hem esnek i? dnyas?ndaki ba?ar?s?zl???n hem iyi tketici olarak yetersizli?in tek sorumlusu ki?inin kendisidir. ??te kresel kapitalizmin bizi getirdi?i bu nokta ile ki?isel geli?im e?itimlerinin ykseli?i aras?nda bir paralellik mevcut.

Ki?i f?rsatlar? nas?l de?erlendirecek, hayat?n? nas?l ynetecek? Bu sorularla birlikte haz?r ya?anm?? rnekler zerinden kli?e zmler skn eder ki?isel geli?imde. Her ?eyin forml vard?r. Yznzde bir halkla ili?kiler glmsemesi, ?i?irilmi? bir zgven ve bir de hedefe kilitlenme sizi ba?ar?dan ba?ar?ya ko?turmaya yeter der bu e?itim programlar?. Arka tarafta bir birikim, tecrbe, insaniyet nam?na birtak?m de?erler olsun olmas?n nemli de?ildir. Bugn 'bismillah' der nce o e?itimlere belli bir miktar deme yapar, ard?ndan pragmatist bir egoist olmay? becerebilirseniz i?lem tamamd?r. Ama beceremediyseniz merak etmeyin, bir sezon daha kurslara devam edin. Yine mi olmad?? O zaman bu sizin sorununuz efendim. Hayat?n?z? de?i?tirecek ad?mlar? atam?yorsunuz, f?rsatlar? de?erlendiremiyorsunuz, formle uygun hareket etmiyorsunuz.

YEN? A?IN MENKIBELER?

Forml harfiyen uygulay?p 'ba?ar?'ya ula?anlar?n hikyeleri anlat?l?r defaatle. Bazen lkeyi yneten bir siyaseti bazen ok me?hur bir ?ov y?ld?z?. Adeta yenia??n menk?beleridir bu hikyeler. Anlat?lan ba?ar? hikyelerinin ne kadar? gerek, ya da mesela Ba?bakan'?n ba?ar?s?nda NLP'nin rol var m? ba?ka bir soru. Ama bu hikyelerde sunulan ba?ar? ve hedefler nas?l bir insan duruma kar??l?k geliyor? Bunu sorgulamal? de?il miyiz?

Pekka Himanen "karma??k ve gn getike h?zlanan bir dnyada insanlar daha da zelle?tirilmi?, tamamen ki?isel hedefleri gerekle?tirmeye ynlendiriliyorlar" diyor. "E?er kresel rekabet dnyas?nda bir ?ey ba?armak isteniyorsa bu tamamen bireysel olabilir. Her birey sabit bir noktaya odaklanmal? ve dnyan?n geri kalan? d??ar?da b?rak?lmal?." ?imdiki ana odaklan?rsan?z, h?z kazanabilirsiniz. Bu esnek ve h?zl? dnyada hayat? idare etmek istiyorsan?z onu bir seferde bir hedefe ve bir ana indirgemelisiniz. O zaman do?ru sorular? sormay? ba?arabilir ki?isel geli?ime odaklanm?? ki?i: En yksek hedefime gre ?u anda do?ru biimde mi ya??yorum?

Mesela giri?te bahsetti?im NLP uzman?n?n hedefi o lks otomobili alabilecek dzeyde paraya sahip olmakt?. Hedefine kilitlendi ve ba?ard?. Hedefler hayat? bir ak?? de?il bir noktaya indirgedi?inden o noktaya yo?unla?ma ki?iye hem hareketlilik hem de h?z kazand?r?yor. "Ki?i kurtar?c? gcne ko?ulsuz inanabilece?i kesin olarak belirlenmi? bir ynteme ba?vurdu?unda, hayat ruhsal a?dan daha kolay hale geliyor. Kresel rekabet ve internet a??nda ki?isel geli?imin zirvede olmas? bu a?dan anlaml?." (Hacker Eti?i: ?? Hayat?na Y?k?c? bir Yakla??m, 2005)

Ki?i iin kendini tan?mak, ileti?imini dzene sokmak, ama as?l nemlisi i? hayat?nda ba?ar?y? yakalamak gibi hedefler belirliyor sz konusu programlar. 'Ba?ar?n?n anahtar?'n?n sat??? zerinden ciddi cirolar yapan bir pazar var kar??m?zda. Bu e?itim programlar? adeta insanlar?n gndelik hayat felsefesi ihtiyac?n? kar??l?yor ve kal?p davran??lar nererek modern hayat?n karma?as?nda bir yol bulmak isteyenlere haz?r reeteler sunuyor.

Asl?nda bu arz, ge modern dnemin bireylerinin taleplerine de kar??l?k geliyor. nk ge modern dnemin bireyi, kimli?ini srekli "Ne yapmal?? Nas?l davranmal??" sorular?na cevaplar arayarak kurar. Giddens, ge modern dnemin ?artlar? iinde ya?ayan herkesin "Kendim iin ne istiyorum?" sorusunda odaklanan bir srekli kendini gzleme terapisi yapt???na i?aret eder. Birey bu sebeple kimli?ini d?nmsel bir proje olarak in?a eder. (Modernity and Self Identity, 1991) ??te bu in?a esnas?nda haz?r cevaplar sunan birtak?m merkezler, bireyin i?ini kolayla?t?r?r.

Ki?inin kendisini bulmas?na, kendisini ifade etmesine ve kendi potansiyelini ke?fetmesine yard?mc? oldu?u iddias?ndaki bu e?itim programlar?, belirli bir "mutlu ve ba?ar?l? insan" tan?m?n? esas al?r ve bunun e?itimini yapar. ncelikle insanlar kendilerine "Mutlu muyum?" sorusunu sormaya ba?larlar. Bu sorunun bu formatta sorulmas? da do?al bir sre de?ildir asl?nda. Herkesin kendi cevab?n? kendisinin verdi?ini zannetti?i ?smarlama bir sorudur bu.

Bu i?in paket olarak pazarlamas?n? yapanlar, sorular? sorarken cevaplar? da, daha do?rusu kriterleri de verirler. Mesel, ba?ar?, kariyer, hedefe odaklanma zerine yap?lan e?itimler de, ki?inin ileti?imini dzelterek kendisini mutlu/ba?ar?l? hissetmesini sa?layan terapiler de daha ziyade psikolojik sreler zerinde yo?unla??r. Birincisi, hayatla ilgili daha derinlikli sorular sorulmas?na izin vermeyen, sadece benli?in iinde kilitli kalan bir yakla??m bu. Psikolojik dzeyi benlikle s?n?rl?, toplumsal dzeyi ise ili?kileri ynetme becerisi ve var olan kal?plar? tekrarlamaya dayal?. Bunun tesinde de ba?ka bir dzeyi yok bu mutluluk/ba?ar? anlay???n?n. Bu yeni mutluluk/ba?ar? anlay???n?n dikkat ekici ikinci zelli?i ise iyilikle aras?nda herhangi bir irtibat kurulmamas?d?r. a?da? sekler felsefenin iyi hayat nedir sorusunu sormaktan vazgemesine paralel bir ?ekilde, gnmzde tedavlde olan mutluluk anlay???yla iyilik aras?ndaki ba? da kopart?lm?? durumdad?r. Byle oldu?u iin de 'ba?ar?l?/mutlu' olan insanlar, dnyan?n gidi?at? ile ilgili sorular sormayan kimselerdir genellikle.

Kresel kapitalizmin esnek i? yap?s? da zaten dnyan?n gidi?at? ile ilgili sorular sormayan, kar??la??lan btn problemleri ki?isel dzeyde alg?layan bireylere ihtiya duyuyor. Bu yzden iki a?dan ele?tirilmeli ki?isel geli?im dalgas?. Bir taraftan a??r? psikolojikle?tirme ve hayat? bir hal, bir imtihan sresi ya da bir sre olmaktan ?kar?p hedef tahtas?ndaki bir noktaya indirgemesi. Bylece insan?n ba?ar? odakl? bir robota, bir nevi 'tek boyutlu insan'a dn?mesi. Di?er taraftan hesap sorma ve hesap verme kap?lar?n? kapatan a??r? bireyci bir yakla??ma geit verdi?inden ge kapitalizmin ekme?ine ya? sren bir insan tipini beslemesi.

Unutmamal?y?z ki hayat hedef tahtas?ndaki bir noktadan ibaret de?il, ne yapt???m?z?n yan? s?ra nas?l yapt???m?zdan da sorulaca??m?z bir mhlet. Hat?rdan ?karmamam?z gereken ikinci hakikatse ?u: Kresel kapitalizmin ortaya ?kard??? gelir da??l?m? e?itsizliklerine, smrye, sefalete kar?? ?kabilmek iin 'ba?ar?'y? sadece ki?isel bir geli?im olarak kabul eden ve "ba?ar?s?z" say?lan yoksullar?n, hayat?n k?y?s?ndakilerin bu durumu hak etmi? olduklar?, bunlar?n insanlar?n kendi problemleri oldu?u ?eklindeki anlay??a teslim olmamak gerekiyor. Aksi yndeki kabul, dnyadaki sefalet durumlar?ndan bireyin kendisini sorumlu tutarak hem zulm ve smry me?rula?t?r?r hem de takdiri gz ard? eder.

Not: Bu yaz? Zaman Gazetesi'nin Yorum Sayfas?'nda yay?nlanm??t?r.

Yaz?n?n Kayna??: http://www.zaman.com.tr/