FERHAT NL - SABAH
Neredeyse eyrek as?rd?r Trkiye'de reyting lm yapan AGB, yaln?zca 2 milyar dolarl?k reklam pastas?n? de?il, kamuoyu alg?s?n? da ynetiyordu. ??te reyting olay?n?n ?ifreleri...
Sabah'ta Ferhat nl imzas?yla yay?nlanan haberin detaylar?...
Y?ll?k 2 milyar dolarl?k reklam pastas?n? ynlendiren reyting lm hanelerinden birinde orta ya?l? bir ev han?m? kendisine ok de?il, toplam 10 liraya mal olan malzemelerle pasta yap?yor. Han?mefendi, evinde lme izin vermek suretiyle yaln?zca hat?r? say?l?r bir ekonomiyi de?il, lkenin kltrn ve gelece?ini de ynlendirerek ne kadar nemli bir i? yapt???n?n fark?nda bile de?il. Zaten 'ecnebice'de people meter olarak an?lan lm aleti, bir denek ara?t?rma ?irketi taraf?ndan biraz da emrivaki bir ?ekilde getirilip evine konulmu?. Yap?mc? Osman S?nav'?n "Reytingi yneten lkeyi ynetir," szleri hesaba kat?ld???nda lkedeki 'gizli iktidar?n kara kutusu' olarak nitelendirilebilecek bu cihaz, denek han?m iin evinde kablo kalabal??? yapan bir aletten ibaret olabilir. Muhtemelen zaten uydu al?c?s?, DVD okuyucu gibi cihazlar yznden kablo mezarl???na dnen evin salonuna bir de people meter konulmas?ndan rahats?z olsa da verilen hediyeleri grnce denek olmaya raz? olmu?tur. Hediye elektrik sprgesidir ve kad?n, kablolar yznden televizyon setinin arkas?nda do?ru dzgn temizlik yapamad??? iin sprgeyi her at???nda AGB denilen lm firmas?n?n kulaklar?n? ?nlatmaktad?r. Girizghtakine benzer haller, Trkiye'deki 2 bin 500 reyting lm hanesinin pek o?unda ya?an?yor. A, B, C ve D gibi sosyo-ekonomik s?n?fland?rmalarla belirlenen bu evlerden o?u D s?n?f? hanelerden, yani varo?lardaki evlerden olu?uyor. Bu reyting evleri her zaman nemliydi, ama geti?imiz gnlerde ba?layan reytingde ?ike soru?turmas?yla daha bir ehemmiyet kazand?.
KARANLIK ZAMAN D?L?M?
Reyting soru?turmas?n?n ' boyutlu analiz'ini yapmak iin ncelikle lm sisteminin nas?l i?ledi?ine de?inmek gerekiyor. Trkiye'de hali haz?rda geerli olan lm sistemini ?yle zetlemek mmkn: Bir firma, lm dene?i bulmak iin saha ara?t?rmas? yap?yor. Denekleri belirleyen firman?n, lm yapan firma ile organik ba??n?n olmamas? gerekiyor. Ancak AGB y?llarca bu kural? i?nedi. Denek olarak belirlenen ki?inin evine bir, bazen iki, hatta people meter konuluyor. (?ki veya cihaz konuldu?unda ekseriya ikinci ve ncler kullan?lm?yor.) Deneklere bir de kumanda veriliyor ve televizyonu at?klar?nda bu kumandaya da basmalar? isteniyor. Kumandada ocuklar, anne ve hane reisi d?meleri var. Kim televizyon izliyorsa kendisiyle ilgili d?meye bas?yor. D?melerin hepsi bas?l? oldu?unda tm evin ayn? program? izlemekte oldu?u anla??l?yor. Evlerden al?nan lm verileri AGB'de toplan?yor. Verilerin topland??? saat ile lmn a?kland??? saat aras?nda, yani gece saat 02:00 ile sabah 06:00 aras?nda karanl?k bir zaman dilimi var. Datalar kriptolu olarak AGB'nin, ?talya'n?n moda ba??ehri Milano'da bulunan merkezine gnderiliyor ve orada i?leniyor. Bu i?lem 4 saat sryor. ?mdi soru ?u: Bizim bilgisayarlar?m?z aciz mi ki veri de?erlendirmesi Trkiye'de de?il de ?talya'da yap?l?yor? Sorudan sonra devam edelim: lm analizleri ?talya'dan geliyor ve reyting raporlar? a?klan?yor. Bu raporlara gre diziler fenomen oluyor veya yay?ndan kald?r?l?yor. Holdingler, firmalar bu raporlara gre televizyonlara reklam veriyor. Dnyada reyting lm tekelini elinde bulunduran AGB (Audits of Great Britain) Nielsen, benim henz 14 ya??nda oldu?um seneden, yani 1989'dan beri Trkiye'de byle lm yap?yor. ?irketin ilk ba?kan? 5 Kas?m 1991'de ?pheli bir kazada len Mossad muhbiri medya imparatoru Robert Maxwell'di. Milli Gvenlik Kurulu (MGK) Genel Sekreteri Yi?it Alpogan'?n bir tarihte "Reyting lm ulusal gvenlik meselesidir," mealindeki szlerle uzaktan de?indi?i reyting hilesi, t?pk? ?ike gibi y?llard?r kahve k?elerinde bile konu?ulan bir meseleydi. Neredeyse eyrek as?rd?r Trkiye'de reyting lm i?ini yapan AGB'nin deta bir gizli servis gibi kapal? devre al??mas? da ?aibe iddialar?n? besledi. AGB, sadece analog yay?n alan evlerden lm yapt?. Kendi reyting verileri, ba?ka verilerle kar??la?t?r?lmas?n diye dijital lm yapmad?. Digitrk, D-Smart ve tivibu veya internet yay?nlar? lme dhil edilmedi. Reyting lm sistemi, Darwinist prensibe gre i?leyen, yani gl, ba?ar?l? olan?n seilip ayakta kald???, zay?f olan?n ise elendi?i bir sistem. Ba?ar?n?n tek kriteri de izlenme oran?. Ancak ac?mas?z olmakla birlikte tamamen adil olan do?al seilimin aksine reytingde maalesef hile dnyor. Sonu, zaten bilinen bir gere?i do?ruluyor: ?nsan?n oldu?u her i?e bir para ?eytanl?k bula??r. Hele de i?in iinde byk paralar varsa... Evinde pasta yapan reyting dene?i, salonu sprmeyi zorla?t?ran o sihirli kutunun tam olarak ne i?e yarad???n? bir bilseydi...
F?T?L? 'MEDYADOSTU' ATE?LED?
Reytingde ?ike operasyonu 800' aktif olmak zere lm yap?lan 2 bin 500 hanenin de?ifre olmas?yla ba?lad?. Edindi?im bilgilere gre operasyonun fitilini ate?leyen, 'medyadostu' adresinden Ay Yap?m adl? firmaya gnderilen bir mail. Bu ihbar mailinde Trkiye'de reyting lm i?inde byk hileler dnd?, lm yap?lan hanelerin hepsinin adreslerinin bilindi?i, bu adreslerin AGB taraf?ndan yay?nc?lara ve yap?mc?lara verildi?i iddia ediliyordu. Ay Yap?m bu maili 'kendi zerinde kalmas?n' diye televizyonlara gnderdi. Polis de bu maildeki ihbar? de?erlendirmeye ald? ve drt ayl?k bir teknik takipten sonra savc?l???n talimat?yla d?meye bast?. Reyting operasyonunun Ergenekon, KCK ve ?ike operasyonlar? gibi geni? apl? ve uzun soluklu bir soru?turmaya dn?mesi ihtimal dhilinde. Yaln?z bu operasyonun di?erlerinden bir fark? var. Soru?turma, zel yetkili savc?l?k taraf?ndan de?il, skdar Cumhuriyet Ba?savc?l??? taraf?ndan yrtlyor. 'zel yetkili olmayan' bir savc?l?k taraf?ndan yrtlyor olsa da bu operasyon, AGB'nin uluslararas? piyasada da imaj?n? yaralayabilecek bir operasyon.
DENEK SAYISI YETERS?Z
Reytingde ?ike sylentilerine ad? kar??an AGB'nin szle?mesi 1 Eyll 2012'de bitiyor. Bu tarihten itibaren, ?imdilerde altyap? al??malar? yrten TNS adl? firma reyting lmlerine ba?layacak. TNS, net 3 bin 500 hanede lm yapacak. Yani AGB'nin lm yapt??? hane say?s?n?n brt oldu?u d?nlrse denek say?s? bin 500 artacak. Zaten 2 bin 500 brt hane, yakla??k 75 milyonluk bir lke iin yetersiz bir rneklem say?s?. 60 milyon nfuslu ?talya'da bile 5 bin 101 aletle reyting lm yap?l?yor. TNS de, t?pk? AGB gibi uluslararas? bir kurulu?. Reyting lmn, tarafs?zl??? tescillenmi?, ?aibeye bula?mam?? bir uluslararas? kurulu?un yapmas? tercih ediliyor. Zira lm yerli bir kurulu? ya da bir devlet kurulu?u taraf?ndan yap?ld???nda, kendiniz al?p kendiniz oynam?? oluyorsunuz. Sonu olarak reyting soru?turmas?ndan sonra yeni bir sayfa amak ve kurulacak dzenin sa?l?kl? i?lemesini sa?lamak gerekiyor.