?brahim Karagl: Trk medyas?nda CIA'n?n parmak izlerini merak etmeye devam edece?iz. Ta ki, dd? alanlarla ilgili yeni bir kitap yay?nlanana kadar. So?uk Sava? dneminde sol gruplar? ve ki?ileri kullananlar bu sefer muhafazakar ki?ileri ve evreleri kullanm?? olabilirler mi?
?BRAH?M KARAGL'N YEN? ?AFAK'TAK? YAZISI
Medya dnyas?nda CIA'n?n parmak iziTam alt? y?l nce, 10 Haziran 2004'te burada bir uyar? yapm?? ve can al?c? bir soru sormu?tuk: "Bu sefer ddk Mslmanlar iin alabilir. Yeni kltrel So?uk Sava?'ta CIA kimleri finanse ediyor?" Alt? y?l sonra, baz? bilgiler, notlar d??ar? s?zd? ve o soru anlaml? hale geldi. Bize gre vakit ok erken geldi. Sz konusu tart??man?n ok daha sonralar? yap?laca??n? ngryorduk. Ancak Wikileaks s?z?nt?s? bir ok tart??may? oldu?u gibi, bu konuyu da ne ekti.
?ngiliz gazeteci ve tarihi Frances Stonor Saunders; "Who Paid the Piper: The CIA and the Cultural Cold War" (Paray? Verdi Dd? ald?. Do?an Yay?nc?l?k) adl? kitab? yay?nland??? zaman, So?uk Sava? dnemindeki kltrel sava??n btn boyutlar?, CIA'n?n kltr dnyas?n? nas?l finanse etti?i gzler nne serildi.
2. Dnya Sava?? sonras? ABD ile Sovyetler aras?nda ba?layan ve 1990'lara kadar sren So?uk Sava?'?n kltrel propagandaya dnk ?ifreleri ortaya ?k?nca, asl?nda kitlelerin nas?l bir operasyonla kar?? kar??ya oldu?unu anlad?k.
So?uk Sava? sonras?nda Mslman lkelere ynelen bu kltrel sava? sonras?nda ddk ald???nda ne tr ac? gereklerin ortaya ?kaca?? ok nemliydi. ??te bu dnemde, ?slam dnyas?na ynelen kltrel sava??n boyutlar? konusunda ciddi biimde d?nmeliydik.
Kitapta CIA'in ayd?nlar?, yazarlar?, akademisyenleri, medya mensuplar?n?, sanat?lar?, ?airleri ve mzisyenleri nas?l kulland???na dair nemli bilgiler veriyor. Marshall Plan? ile paralel yrtlen al??ma erevesinde, Jackson Pollock, Irving Kristol, Andre Malraux, Reinhold Neibuhr, George Orwell, Bertrand Russell, Stephen Spender, Arthur Schlesinger Jr., Arnoldo Toynbee, Vladimir Nabokov, Jean-Paul Sartre, Herbert Spencer gibi daha birok yazar?n CIA taraf?ndan finanse edildi?ini ?reniyoruz.
Gazete, dergi, kitap ve radyolar?n nas?l kullan?ld???, Orwell'?n "1984" ve "Hayvan iftli?i" gibi kitaplar?n?n CIA taraf?ndan bas?l?p da??t?ld???, yine CIA'n?n "demokratik sol" gruplar? komnizme kar?? kulland??? ve bu evrelerin yay?nlar?n? finanse etti?i, sinemaya byk paralar aktar?ld???, onlarca dergi ?kar?ld???, Amerikan yemek kltrnn, giyiminin, ?ark?lar?n?n ve sanat?n?n te?viki iin kltr merkezlerinin, sineman?n, tiyatronun desteklendi?i anlat?l?yor.
CIA'n?n gizlice para deste?i verdi?i ehov Yay?mc?l?k ?irketi arac?l???yla ehov'un yap?tlar? byk lde evrildi ve da??t?ld?.
Berlin'deki Amerika-Hauser'de CIA'n?n nerisiyle Lillian Hellman'?n, Eugene O'Neill'in, Thornton Wilder'in, Tennessee Williams'?n, William Saroyan'?n, Clifford Odets'in, John Steinbeck'in oyunlar?n?n sunuldu?u gibi..
Kltrel zgrlk Kongresi, otuz be? lkedeki brolar?yla ykl miktarda para ak?tarak ,"kltrel so?uk sava?"? yrtyordu. Almanya'da Der Monat, ?ngiltere'de Encounter gibi dergiler ?kar?l?yordu. CIA'n?n kalesi Encounter, 1953'te ba?lad??? yay?n?na 1990'da son verdi. So?uk Sava?'?n ba?lang? ve biti? tarihleri bunlar.. Art?k byle bir yay?na ihtiya yoktu. New York Times 1977'de 1000 kadar kitab?n yay?m?nda CIA'n?n pay? oldu?u iddias?nda bulundu.
Peki bu yeni dnemde nas?l bir proje yrtlyordu? Trkiye dahil, Mslman lkelerdeki kltrel sava?a ili?kin ne biliyorduk? Bir gn gelecek, ddk alanlar?n s?rlar? ortaya ?kacak ve bizler de ?renecektik. Hem de byk bir hayal k?r?kl??? ve ?a?k?nl?kla...
So?uk Sava? bitmi?ti ve yeni tehditler sz konusuydu nk. ?lgi, yo?unluk ve para art?k bu blgeye ak?yordu. Siyasetin, askeri gvenlik projelerinin d???nda kltr, sanat, edebiyat dnyas?na, sivil toplum kurulu?lar?na ve medyaya ynelik operasyonlar yrtlyordu. Ama, byk bir dn?md, bunu biliyorduk. Ancak operasyonda rol alanlar?n kimlikleri iin daha ok bekleyecektik.
Gerekten de bu dnemde Fas'tan Endonezya'ya uzanan ku?akta yrtlen kapsaml? operasyonun yan? s?ra, dnemsel projeler, kamuoyu al??malar? yap?l?yor ve medya etkin biimde kullan?l?yordu. Irak i?gali dneminde, kitlelerin direncini k?rmak iin bir ok lkede milyon dolarl?k projeler yrtld, Trkiye buna dahil.
Bu paralar nereye, kimlere gitti, elbette bilmiyoruz. Ama bu lkede, lkelerde tketildi. Birileri, perdeleme al??malar? iin inan?lmaz aba sarfediyordu. ??gal ve sald?rganl??a dnk her tepki, ele?tiri ?iddetli kar?? gryor, etkisizle?tiriliyor, o ki?i ve evre de?ersizle?tiriliyordu.
Can al?c? sorular ?unlard?:
Dolarlar nerelere aktar?ld?? Projeler iin kimler kullan?ld?? Trk medyas? bu projelerden ne lde etkilendi? CIA ad?na perdeleme yapanlar kimlerdi?
Wikileaks belgeleri baz? tart??malar? erkene ald?. ABD'nin Ankara eski Bykelisi Eric Edelman'la ilgili tart??ma gibi. Ancak kimlerin o dnemde kuryelik, tetikilik yapt???, kimlerin nas?l dllendirildi?i, kimlerden dzenli notlar al?nd??? belki de yeni yay?nlanacak belgelerde olmayacak, sansrlenecek.
Trk medyas?nda CIA'n?n parmak izlerini merak etmeye devam edece?iz. Ta ki, dd? alanlarla ilgili yeni bir kitap yay?nlanana kadar. So?uk Sava? dneminde sol gruplar? ve ki?ileri kullananlar bu sefer muhafazakar ki?ileri ve evreleri kullanm?? olabilirler mi?
Bunu ok merak ediyorum...