YURTTA? GAZETEC?L??? VE BLOGGERLAR
KM?L ERYAZAR -
Dnyan?n dijital seyir defteri ve birer hayat gnl? olan Facebook, Twitter gibi payla??m siteleri ve bloglardan olu?an sosyal medya, b?rak?n geleneksel medyay?, profesyonel dijital gazetecili?in bile taht?n? sallamaktad?r.
Kurumsal haber portallar?yla adeta yar??an bloglar ve Twitter yazarlar? var.
Her ne kadar bloggerlar hibir zaman gazeteci olma iddia ve hedefinde olmam??larsa da, baz? ki?isel bloglar bugn dijital gazetecilikten pay alacak kadar birikim ve izlenme/okunma oran?na sahiptirler.
Dijital gazetecilik, profesyonel haber portallar? ile sosyal medya ve birer mikrosite olan bloglar?n sentezidir.
Global ?leti?im Aktivistleri: Game Over! (Oyun Bitti!)
Sylemleri yeni, biemleri hep ele?tirel sivri dilli ve alayc?, argo szckleri kullanmaktan ekinmeyen, sokak a?z?yla yazan, gzn budaktan sak?nmayan bloggerlar, geleneksel medyan?n kapsam? d???nda kalan konulara de?inerek byk ilgi gryorlard?. Bylece yepyeni bir dijital-kitlesel ileti?im platformu olu?uyordu.
Kaiser geziye ?kmadan nce, Btn ku?beyinli uyruklar?n? y?kanm?? paklanm?? olarak grsn diye naz?rlar?, gzcleri, te?rifat?lar? Almanyan?n drt yan?na haber sald???nda, Kaiserin buyruklar?na gre dzenlenmi? uydurma bir hayat? ya?amaktansa, kendi oyunlar?n? srdrmek isteyen ocuklar direnir, y?kanmak istemezlermi?. ??te bugn bloggerlar, tam da kendilerini hayat?n nesnesi de?il, znesi olarak gren y?kanmak istemeyen ocuklara denk geliyor. (nsal Oskay Hocam?z?, sayg? ve sevgi ile an?yorum)
?lk kez Adorno taraf?ndan, henz internet ve cep telefonlar?n?n olmad??? bir dnemde dile getirilen kltr endstrisi, bilgi teknolojileri geli?imi ve internetin ortaya ?k?p yayg?nla?mas?ndan sonra byk boyutlara ula?m??t?r. Dolay?s?yla buna teknoloji kltr endstrisi de denilebilir.
Dijital Alemin Kral?: Blogger
?nternet ile paralel bir srete geli?en dijital grntleme ve dzenleme teknolojisi rn aralar, kitlesel ileti?imi topluma indirmi?, herkesi potansiyel gazeteci, sanat?, yazar durumuna getirmi?tir! Sars?nt? azalt?c?, yz tan?y?c?, vb. otomatik ayarlar sayesinde kullan?m bilgisi ve deneyimi gerektirmeyen, film-banyo-kart bask? gibi giderleri olmad??? iin ekonomik ve pratik dijital kamera ve ak?ll? cep telefonlar?, herkese kullan?c? kaynakl? ierik (user generated content) retme, eri?ime sunma ve payla?ma olana?? sa?lam??t?r. Bylece ki?ilerin toplumda kendini ifade etme gereksinimi ve ego tatmini sa?lamalar? gerekle?mi?tir.
Bu sre do?al olarak sekinci kltr kar??s?nda popler kltrn daha da yayg?nla?mas?n? ortaya ?karm??t?r.
Gnbirlik retilip tketilen, derinlik yerine s?? bir yakla??m? benimseyen, nitelik yerine nicelikle lmlenip de?erlendirilen ierik sunumlar? popler olmu?tur. nk retmesi ve tketmesi kolayd?. ?ine birazc?k mizah, bir tutam cinsellik, biraz da argo konularak, kulak memesi k?vam?nda yo?rulup, pembele?inceye kadar kavruldu mu tad?ndan yenmiyordu.
Eskiden a?z? olan konu?uyordu! ?imdi ise klavyesi ya da dokunmatik ekran? olan yaz?yor!
Gnll yarat?l?p retenlerin o?u egosu ve vicdanlar?n?, ok az bir blm de czdanlar?n? tatmin ederken, tketiciler de bu ieri?i genellikle bedelsiz okuyup izliyorlard?. Yani bir tr alan raz?, veren raz? durumu!
Bu arada en ok kazanan da ku?kusuz teknoloji reticileri, servis sa?lay?c?lar ve popler kltr endstrisi yani yeni ekonomi oluyordu.
Dnyan?n en etkili haber dergilerinden Time, her y?lsonu dnyada y?l?n insan?n? seer ve foto?raf?n? kapa??nda yay?nlar. Time 2006 Y?l? ba??nda bir srpriz yap?p kapa??na, bakanlar?n kendilerini grmelerini sa?layan ayna i?levini grecek gm? varak yald?z bas?p, Y?l?n ?nsan? Sizsiniz diyordu! Milyonlarca aktif etkile?imli internet ve sosyal medya kullan?c?s?n? y?l?n insan? ilan ediyordu.
Ayn? Time Dergisi, aradan be? y?l getikten sonra 2010 y?l? sonunda da, bu kez y?l?n insan? olarak, dnyada sosyal medyan?n fenomeni olan Facebookun kurucusu 1984 do?umlu Mark Zuckerbergi y?l?n adam? seiyordu.
?leti?im yntemlerinin h?zla geli?ti?i bir dnemde, internet ba?lant?s? ve sosyal payla??m siteleri kullan?c?s? olan her yurtta?, kendisini bir haberci gibi grmektedir. Herkesin verecek bir haberi, verecek haberi olmayanlar?n bile anlatacaklar?, payla?acaklar? mutlaka bir hikayeleri var.
Yurtta? Gazetecili?i
Dnyada olup biten ve haber niteli?i ta??yan her olay art?k haber portallar? ve televizyon haber kanallar?ndan nce sosyal medyaya d?mektedir. Metinler 140 karaktere s??d?r?l?p tweet olarak Twitterdan, metin ve grntler Facebooktan, videolar You Tubedan, foto?raflar ise Flickr gibi sitelerden ayn? anda tm dnya ile payla??lmaktad?r.
Trkiyede internet ok pahal? olmas?na kar??n, ba?lant? h?z? ve kalitesi ok d?k oldu?u iin videolar? izlemek zor olmaktad?r. S?k s?k loading uyar?s? ile blnen videolar, bir sre sonra izleyiciyi bu iste?inden vazgeirmektedir.
Geli?mi? ileti?im teknolojisinin h?zl? bireysel kullan?m?, bilgi ak???n?n denetimini devlet tekelinden ?karmaktad?r.
?nternet ve sosyal medya sonras? olu?an, ceplerindeki multimedya zellikli ak?ll? cep telefonlar? ve dijital foto?raf+video kameralarla donanm?? yurtta? gazeteciler, bir zamanlar, nce ?HA (?hlas Haber Ajans?), sonra da CHA (Cihan Haber Ajans?) n?n yayg?n olarak kurdu?u sokak muhabirleri a??n? bile bugn art?k geride b?rakm??lard?r.
nceki y?llardaki, Olacak O Kadar program?n?n fenomeni tam tehizatl? kameraman Cevat Kelleyi bile k?skand?racak bu sosyal medya muhabirleri, internete 7/24 haber/ierik yklemektedir.
stelik bu amatr haber/ierikler, sonradan byk televizyon haber kanallar? ve internet haber portallar? taraf?ndan da kullan?lmaktad?r.
Dijital Enternasyonal!
Harvard niversitesinde ileti?im toplumbilimleri ara?t?rmalar? yapan Berkman Merkezinin Yneticisi James F. Mooreye gre, gnmzde bloggerlar birinci g olan ulus-devletlere kar??, global/dijital lekte rgtlenmi? ve ayd?nlanm?? yurtta?? temsilen ikinci g olu?turuyorlar. Moore, ayr?ca bu global bilin ve gcn dnyay? de?i?tirebilece?ini de ekliyor.
Co?rafi s?n?rlar giderek i?levini yitirirken, ulusal yurtta?l?k bilinci, yerini yava? yava? global yurtta?l?k bilincine b?rakmaktad?r. ?leti?im a??nda olu?an kresel a? ve bilgi toplumu, insan?n varoldu?u gnden bu yana, toplumsal ya?am?n en nemli unsuru olan blgesel kltrel zellikleri de ntralize etkileyerek, ortak dnya kltrne dn?trmesi olas?d?r.
Karl Marx?n zlemi olan, btn lkelerin i?ileri birle?erek proleterya enternasyonalizmini gerekle?tirememi?lerse de, bugn internet a?? zerindeki sosyal medya olu?umu sayesinde dijital dnya yurtta?l??? gerekle?mi?tir.
Bu global yurtta?lar ya?ad?klar? tm toplumsal olaylar? an?nda birbirleri ile dijital ekosistemde payla?makta ve bylece dnya zerinde olup bitenlerden yine an?nda haberdar olmaktad?rlar. stelik ?renmekle de kalmay?p, sosyal medya zerinde ok h?zl? rgtlenip olaylara yn bile vermektedirler.
M?zrak uvala S??m?yor!
Ulus-devletlerdeki egemen glerin yanl??lar? kar??s?nda gerekle?tirilen sivil toplum itaatsizlik eylemleri ncelikle sosyal medyada rgtlenip, geli?mektedir. Szl ba?layan ele?tiri ve sitemler, payla??ld?ka byyerek, kimi zaman siyasal-toplumsal eylemlere bile dn?ebilmektedir.
lkemizde ek?i szlk, inci szlk, ?T szlk, uluda? szlk gibi rneklerini grd?mz szlk bloglar?, her hangi bir konuda yazarlar?n?n ki?isel ya?am deneyimlerini de katt?klar? zgr, ba??ms?z, otosansrsz bilgilere ula?mada nemli bir dijital kaynak i?levini grmektedirler. Dolay?s?yla bu szlkler, dijital yurtta? gazetecili?inin ilgin bir trn olu?turmaktad?r.
Ancak Twitter ?k?p yayg?nla?maya ba?lad?ktan sonra, bloglar?n say?s? ve sunulan ierik azalmaya ba?lam??t?r. Hatta baz? bloggerlar bloglar?n? kapat?p, Twitterda 140 karaktere s??maya al??m??lard?r.
?nternet, nce byk bir hevesle a?l?p, her gn yaz?l?p ierik eklenerek gncellenen, sonra yk gelmeye ba?lay?p, yaz? ve gncellemeler giderek seyrekle?en, en sonunda da unutulup giden bloglarla doludur.
Yasama, yrtme, yarg? glerini elinde bulunduran ulus-devletler kar??s?nda drdnc g olarak ba??ms?zl???n? yitirerek zay?f d?en geleneksel medyan?n yard?m?na dijital medya yeti?mi?tir.
Ulus-devletlerin geleneksel medyaya uygulad?klar? bask? ve yapt?r?mlar?, dijital medyaya uygulamalar?, geli?mi? ileti?im teknolojisi ve yayg?nl?k zelliklerinden dolay? tmyle mmkn olamamaktad?r.
Yerel ?nternet Habercili?i
?nternet ile birlikte yerel habercilik daha da yerelle?erek, semt habercili?i ortaya ?km??t?r. nk sistemin teknolojik yap?s? ve kullan?c? portfy buna olanak sa?lamaktad?r.
Hyperlocal News yani ultra yerel habercilik olarak da adland?r?lan bu alan, internetten nce de zaten kkl bir yerel radyo televizyon gelene?i olan Amerikada h?zla yay?lmaktad?r. Amerikan?n yan? s?ra son y?llarda Avrupada da ilgi grmektedir. Art?k tm byk haber kurulu?lar?n?n ayn? zamanda yerel bloglar? da var. Buralarda insanlar kendi hayatlar?na, yrelerine ynelik semt gazetelerini olu?turuyorlar. Bu bloglarda halk?n da etkile?imli olarak ieri?e katk?da bulunmas?na, ortak olmas?na olanak sa?lanmakta, bylece okur/izleyici ba?l?l??? da artt?r?lmaktad?r.
Semt gazetecili?i, bizdeki yksek tirajl? gazetelerin ?stanbul, Ankara, ?zmir d???nda di?er baz? byk ?ehirlerde de gnlk olarak verdikleri blge eklerinin daha yerelle?tirilmi? ieri?inin online internet ortam?na aktar?lmas? ile olu?maktad?r. ?lgi gren bu mikro yerel haberler de, dijital gazetecilik de kendisine bir yer am??t?r.
Di?er benzer konulardaki yava? geli?me srelerinde oldu?u gibi, bu trendin de Trkiyede henz yeterince nemsenmedi?ini gryoruz.