Umur Talu 28 ?ubat medyas?n? Aksiyon Dergisine anlatt?...
MURAT YOKAY / AKS?YON
28 ?ubat srecinde rol alm?? gazetecilerin pi?kin tav?rlar?n?n rahats?zl?k verici oldu?unu syleyen Umur Talu, "Ke?ke medyan?n, o yazarlar?n utanmazl???, yerini utanca terk etseydi. Ya da onlar?n itibarlar? biraz zedelenmi? olsayd?." diyor.
Umur Talu, hep vicdanla birlikte an?lan bir yazar. Her zaman muhalif bir duru?u, sivri bir dili var. 28 ?ubat'ta askerlerin sak?ncal? grd? gazetecilerden. Balyoz'da ele geen belgelere gre, 'tutuklanacak gazeteciler' listesinde... Bugn de iktidar? ele?tiren yaz?lar yaz?yor. Byk dedesi Recaizade Mahmut Ekrem, dedesi Ercment Ekrem Talu... Gazetecilerin iinde bym? Umur Talu. Bo?azii niversitesi'nde ekonomi okumu?. Mesle?e 20'li ya?larda at?lm??. 35 ya??nda Milliyet'in yay?n ynetmenli?i koltu?una oturmu?. ?imdilerde Habertrk'te yaz?yor. Uzun y?llard?r medya yaz?lar? da kaleme al?yor. O yaz?lar, Bedelli Gazetecilik ad?yla geen gnlerde yay?mland?. Daha nce de medya yaz?lar? Dipsiz Medya ismiyle kitapla?m??t?. Talu ile 'Bedelli Gazetecilik'ten hareketle 28 ?ubat'?, medyay?, Ergenekon'u, askerleri ve OYAK'? konu?tuk.
-Kitab?n?z ?kt?ktan sonra birka kez sizi ekranda grdk. Televizyonlara pek ?km?yorsunuz. Oysa son y?llarda televizyonlar?n en ok itibar etti?i ki?iler gazeteci yazarlar. Sizi niye pek gremiyoruz?
Hi ?km?yor de?ilim. Medyan?n konu?uldu?u programlara kat?ld???m oluyor. Fakat gazetecinin kanal kanal dola??p fetva vermesine, bu lkedeki tek d?nce adam?, kamusal alandaki tek temsilci gibi davranmas?na kar?? oldu?um iin her programa kat?lmay? kategorik olarak reddediyorum. Ben yaz? yaz?yorum. Konu?ma yetene?im de kt de?ildir. Ama mesele o de?il. Gazetecinin aktrle?mesini do?ru bulmuyorum. ok grnrde olmas?na, kendisinin haber hline gelmesine, siyasetin, akademinin nne geip srekli dnyan?n btn bilgilerine vk?f insanm?? gibi konu?mas?na kar??y?m.
-Baz?lar? M?s?r konusunda da ?ike konusunda da uzmanm?? gibi konu?uyor...
Mutlaka hepsini ok iyi biliyorlard?r (!) ama de?il beyninin k?vr?mlar?, insan?n ses teli bile dayanmaz. Bir de do?ru bir ?ey mi? Gazeteci, anlay?p anlatmakla ykml. Baz? arkada?lar?n hayat?, anlamaya bile vakti olmadan devaml? anlatmakla geiyor. Zor bir hayat gerekten.
-Ekranda gzkmenin cazibesi ayr? m??
Ayna seviyormu? insanlar. Televizyonda kendini grmekten ho?lan?yor, grnmekten ho?lan?yor. Oysa gazetecilik grmek stne bir meslek. Grmek ve gstermek... Ama kendinizi de?il; olaylar?, bilgileri, ele?tirileri, tart??malar?, farkl? a?lar?... Farkl? a? diye kendiniz, ele?tiri diye kendiniz, bilgi diye kendiniz, haber diye kendiniz, aktr diye kendiniz... ok fazla.
-Baz? tart??ma programlar? var. Kimin nas?l tepki verece?ini biliyorsunuz. El kol hareketleri, ses ykseltmeler...
Gerek aktrler bile filmden filme farkl? tarzlar? oynuyorlar. Bunlar bir de kt aktr. ?yi bir oyuncu bazen polisi, bazen katili, bazen ma?duru oynayabilir. Burada srekli ayn? rol oynayan, ok ahkm kesen, ceberut davranan, i?in artisti?ine kap?lan insanlar var. Eskiden ?yle denirdi: "Restoran yazan gazeteci, yzn gstermemeli, gitti?inde kendini belli etmemeli, yedi?i ?eylerin paras?n? demeli. Paras?n? dedi?i bir ?eyi de yeri geldi?inde ele?tirmeli." ?imdi yle de?il. Bir yere btn kimli?inle, grntnle gidiyorsun. Bu, gazetecilik de?il.
-Gazetecilik, muhabirlik irtifa m? kaybediyor?
Ba?bakan, ua??na genel yay?n ynetmenlerini ve ba?yazarlar? al?yor. Daha ncekiler de yleydi. Genelkurmay ba?kan? da s?radan savunma muhabirleriyle gr?myor. S?radan buluyor muhabirleri. Asgari dzey patron, genel yay?n ynetmeni, ba?yazar, bir de yazarlar, Ankara temsilcileri...
-Siz bindiniz mi hi ba?bakan?n ua??na?
Genel yay?n ynetmeniyken ben hi binmedim. Bizim muhabirlerimiz gr?meli ba?bakanla. Sonra birka kez gittim. Daha sonra kendime gre bir yaz? tarz? setim, 'kimsenin yan?ndan yaz? yazmayaca??m' dedim. ?imdi kat?lm?yorum.
-Avrupa'da bunun standard? nedir?
Avrupa'da da var aktr gazeteciler ama sistem tamamen byle de?il. Birtak?m isimlerin muhabir olarak kald???, hl muhabir olarak de?er grd? bir sistem var. Bizdeki olay biraz farkl?. Eskiden Trkiye'de gazetecili?in byk bir haber i?tah? vard?. Her ?eye haber diye sald?r?rd?. Bugnk kadar baz? konular?n konu?ulmad??? dnemde bile... O gn konu?ulan konular bugn konu?ulmuyor. Halk?n geimi zerine ok fazla haber yok gazetelerde. S?radan insan?n gndelik ihtiyalar?, bunal?mlar?, sevinleri zerine pek fazla haber yap?lm?yor. S?radan insan yava? yava? yok olunca, gazetelerin ve televizyonlar?n temel aktr s?radan say?lmayan birtak?m ?hretli insanlar oldu. Bu insanlar?n bir k?sm? da gazeteciler. ?imdi ba?bakan bir sz sylyor, aynen man?et yap?l?yor. Syledi?i ?eyi test edersin, bir olaydan bahsediyorsa o olay? analiz edersin. Maalesef seyirci bir gazetecilik var. Bugn atlatma haber sevinci, ne atlad?k tasas?, '?unu yanl?? yapmayal?m' s?k?nt?s? kadar byk de?ildir. Bir yanl?? yap?p birilerini rktme korkusu daha ok. Birilerini rktme derken bu iktidar olabilir, reklam veren olabilir, patron olabilir.
-Gen ya?ta yneticilik yapt?n?z. Yneticilik defterini kapatt?n?z m??
Kapatt?m diyebilirim. Ama yle bir defter birlikte a?l?r. Sen asan ne olur kendi ba??na. Beni ynetici yapacak bir bak?? a?s? olmal?. Yazd???m yaz?n?n on kat? gazete yapar?m. Benim i?im bu.
-?imdi daha m? zor yay?n ynetmenli?i yapmak?
Ben gentim ama iyi bir dnemde yapt?m. O gazete bana emanet edildi. Ayd?n Do?an patrondu ama yaz? i?lerine inmedi, bana hi mdahale etmedi. Bugn 'nas?l ayn? patronla btn bunlar oldu'yu anlatmak ok zor. O zaman Ayd?n Do?an'?n elinde tek Milliyet vard?. Manyak bir gazeteydi Milliyet. O dnem ba?bakan?n ABD'deki servetini ortaya ?kard?. Genelkurmay'daki yolsuzluklar? da yazd?. ANAP'?n gemi? defterlerini kar??t?rd?. Haberlere 'Temiz Toplum' diye bir damga vurmu?tuk.
-K?enizde habere de yer veriyorsunuz, takip ediyorsunuz. Astsubay ve uzman avu?lar?n ?ikyeti oldu?u OYAK meselesini srekli gndemde tutuyorsunuz...
Banka al??anlar?n? da, tersane i?ilerini de ta??yorum k?eme. Askerlere gelince... O alana kimse girmemi?. 600 bin ki?ilik bir ordu; bu ordunun iinde de 200-250 bin ki?ilik profesyoneller var. Bunlar?n birbiriyle ili?kisi konusunda hibir haber ?km?yor. K?rk y?lda bir iki ?ey yaz?lm??. Ama benim meselesini etti?im konu sadece askerin maa??, zlk haklar? filan de?il. Bir insanl?k durumundan sz ediyorum. ?nsan?n insan? ezmesi, a?a??lamas?, hor grmesi ve stne stlk bunu palavradan bir cumhuriyetilik ad?na yapmas?... Dnyada hibir gazeteciye nasip olmayacak bir ?ey nasip oldu bana.
-Nedir o?
Elimde byk bir ordunun iinden binlerce tan?kl?k var. 7 senedir, binlerce birikmi? mektup var. Yurdun her k?esinden, her rtbeden gelmi? mektuplar var. ?nan?lmaz.
-Neler var o mektuplarda?
Askerlerin maruz kald?klar?, ya?ad?klar? ?eyler var. Baz?lar? ki?isel, baz?lar? genel. Binlerce insan hl grevdeyken bana gvenip durumunu a?yor. Benim ad?m lanetlenirken, yazd???m gazeteler bazen garnizonda yasaklan?rken, yaz?y? kesip inad?na duvarlara yap??t?rm??lar.
-Bu mektuplardan bir kitap yapmay? d?nyor musunuz?
Belki. Yaparsam da kimsenin ismini a?k etmem...
-Balyoz belgelerinde tutuklanacak gazeteciler aras?nda geiyordu isminiz. TSK sizi hep sak?ncal? m? grd?
Benim durumum garip. 28 ?ubat'ta da at?lmam iin u?ra??ld?. Hibir zaman akredite olmad?m. Tek ?lker Ba?bu? zaman?nda davet edildim. Onda da gitmedim. nk ba?ka yasakl?lar vard? hl. Askerlerin o?unun gr?, siyasi bak??? benimkiyle ayn? de?il. Bunu da biliyorlar. Ama buna ra?men mektup gnderdiler. Bu adam?n bak?? a?s? birtak?m ma?duriyetlere duyarl?d?r. Bunu anlad?lar. Ba?? derde giren subaylardan da bana ok mektup geldi.
-?u an daha az asker yaz?yorsunuz.
?imdi yaz?lar?m?n ana temas? iktidar ele?tirisi. Ben bir gazeteciyim. Kim gcn a??r? biimde kullan?p toplumun belli kesimlerini ma?dur ediyorsa, ben ona kar?? bir ?ey sylemek durumunday?m.
-Bu y?l 28 ?ubat tart??mas? medya zerinden oka yap?ld?. Sizce 28 ?ubat neydi?
28 ?ubat'?n ok farkl? okumalar? yap?labilir. 28 ?ubat, var olan bir iktidar? yerinden kaz?ma operasyonu; ama ayn? zamanda Trkiye'yi Ortado?u politikas?nda bir yerde konsolide etme. Erbakan'?n da imzalad??? ?srail anla?malar?n? d?nelim. Ayn? zamanda Susurluk'un gidece?i yeri engelleme operasyonu. Orada mthi? ba?ar?l? bir operasyonla Susurluk sapt?r?ld? ve Erbakan'?n stne y?k?ld?. Erbakan'?n da hatalar?yla... Ayn? zamanda 28 ?ubat byk sermayenin konsolidasyonuydu, onun dzeninin sars?lmamas? gerekiyordu. Byk sermayeden kopmu? bir DYP ile zaten ona ait olmayan bir RP'nin aras?nda onlar? korumakt?. Bir de o sermaye iinde OYAK'?n pozisyonunu tahkim etmek vard? i?in iinde. 28 ?ubat yzy?ll?k bir kibrin bin y?ll?k iddias?yd?. O iddia kaybedildi. 12 Eyll'n de 28 ?ubat'?n da hesab? sorulmal?d?r.
-Medyan?n btn bunlarda rol yok mu?
Medyan?n rol ok fazla vard?. Ke?ke o yazarlar?n, gazetecilerin utanmazl???, yerini utanca terk etseydi. Onlar?n pi?kinlikleri ke?ke z ele?tirilerle giderilebilseydi. Ya da onlar?n itibarlar? biraz zedelenmi? olsayd?.
-28 ?ubat yarg?ya ta??nd?. Medyada baz? isimlerden sz ediliyor. Kimi gazetecilerin isimleri geiyor...
Ben intikamc? de?ilim, ?unlar ?unlar yarg?lanacak, ?unlardan hesap sorulacak. yle ?eyleri hem sevmem hem diyemem. Diyen de bana pek sempatik gelmez. Dolay?s?yla televizyona ?kt???mda bile -Can Atakl?'n?n a?klamalar?yla ilgili- harcayamad?m insanlar?. Benim karakterim byle. Onlarla yaz? zerinden en sert kavgalar? yapar?m ama birer bceklermi? gibi stlerine de basamam.