ASIL HEDEF HAKAN F?DAN DE??L BA?BAKAN ERDO?AN...
Mit Eski Mste?ar Yard?mc?s? Cevat ne?, Star Gazetesi'nden Fadime zkan'?n sorular?n? yan?tlad?. ne? as?l hedefin ?pheli s?fat?yla ifade vermeye a?r?lan Mit Mste?ar? Hakan Fidan de?il, Ba?bakan Erdo?an oldu?unu savundu.
Hedef Hakan Fidan zerinden Ba?bakan
ne?: M?Tin PKK iine s?zmas? sadece alk??? gerektirir. M?T Mste?ar? Fidan zerinden Ba?bakan Erdo?an?n ve Trkiyenin derinlik kazanan d?? politikas?n?n hedef al?nd??? ise ok net anla??lmaktad?r.
M?T Mste?ar? Hakan Fidan, eski M?T Mste?ar? Emre Taner, Mste?ar Yard?mc?s? Afet Gne? ve iki M?T mensubunun ifadeye a?r?lmas?yla ba?layan kriz hali devam ediyor. a?r?n?n KCK davas? ve Oslo gr?meleriyle ilgili oldu?u biliniyor ama zel Yetkili Savc?n?n, ancak zel izne tabi olarak yap?labilecek bir a?r?y? teamllere ve yasaya olarak neden yapt???, bunun arkas?nda ne oldu?u henz yeterince bilinmiyor, ?ok ve kriz de sryor. Olan? anlamak, olmas? gerekeni hat?rlamak iin eski M?T Mste?ar Yard?mc?s? Cevat ne? ile konu?tuk. Milli ?stihbarat Te?kilat?nda 41 y?l al??an ne?, Emre Tanerin Mste?ar yard?mc?l???n? yapt?. Snmez Kksal'?n mste?arl??? dneminde Psikolojik ?stihbarat Ba?kanl??? grevine getirildi, M?Tin siville?mesi srecine katk? sundu. Ayr?ca vurgulamak gerekir ki Cevat ne?, Trkiyede Krt sorununu iyi bilen say?l? akil adamdan biridir.
Biri grevdeki olmak zere iki M?T Mste?ar? ve bir yard?mc?n?n KCK soru?turmas?n? yrten zel yetkili savc?lar taraf?ndan ?pheli s?fat?yla ifadeye a?r?lmas?yla ba?layan durumun ok nemli, ok byk ve ok karma??k bir durum oldu?unda hemen herkes hemfikir ama nedenini anlamakta, adland?rmakta hem zorlan?l?yor hem farkl?la??l?yor. Siz nas?l de?erlendiriyorsunuz?
Ola?an d??? bir olayla kar??la?t???m?z bir gerek. Bir tarafta, lkenin en hassas kurumlar?ndan M?T ve mevcut Mste?ar? Hakan Fidan ile emekli Mste?ar Emre Taner, emekli Mste?ar Yard?mc?s? Afet Gne? ve grevde bulunan iki personel var. Di?er tarafta, Emniyetin haz?rlad??? dosyaya dayanarak, ?phelilik a?r?s?n? ?karan zel Yetkili Savc? bulunuyor. Cumhurba?kan?, Ba?bakan ile ilgili seilmi?lerin ve atanm??lar?n bilgi sahibi olmad?klar? ifade ediliyor. Yetkili Ba?savc? da habersiz. Ancak ?kar?lan celpin dayand?r?ld??? iddialar?n, medyaya zel ve hukuka ayk?r? ?ekilde servis yap?ld??? anla??l?yor. ?ddialarla, olu?turulmak istenilen ortamda, hedef ?ahsiyetler y?prat?l?rken, lkenin en nemli ve hassas kurumunun, ka?n?lmaz ?ekilde y?prat?lma sreci ba?lat?l?yor. Geli?meler, Uludere olay?nda grld? gibi Ba?bakan?n ve iktidar?n?n da y?prat?lmak istendi?i grntsn ortaya ?kar?yor.
RNE??NE RASTLANMAYACAK B?R OLAY
Bunu biraz daha aal?m.
Sivil-demokratik siyasi iradenin hkim oldu?u bir devlet yap?s?nda, farkl? bir kurumun (Emniyet), ba?ka bir kurumla (M?T) ilgili olarak tespit etti?i, baz? soru i?aretleri ta??yan konular?, resmi bir talep ve bilgilendirme ile yetkili makama (yasal olan bizzat Ba?bakan?n kendisine) sunmadan ve gere?in hukuki-idari ara?t?r?lmas? kanallar?n?n kullan?lmas? yollar?n? kapatarak, zel yarg?lama mekanizmas?n?n harekete geirilmek istenmesi denemesi, rne?ine rastlanabilecek bir durum de?ildir. zellikle, emniyet-yarg? bnyesinde, otoriterle?me e?ilimleri gsteren bir yap?n?n, siyasi iradeden de ayr??arak ve ku?atma e?ilimleri gstererek, kurumsal yap?lar? ve siyaseti etkileyebilme aray???nda oldu?u iddialar? zerinde nemle durulmas? hususu, hassasiyet kazanan bir mesele olmu?tur.
BA?BAKANIN ALDI?I R?SK BYK
M?T zerinden yryen operasyonun as?l hedefi Ba?bakan Erdo?and?r, Oslo gr?meleri ve dolay?s?yla Krt meselesine masa ba??nda zm aranmas? buna neden olmu?tur tezi var, malumunuz. Sizin yorumunuz ne?
Krt meselesi gibi devasa bir konuyla ba?lant?lar? olan PKKn?n silahlar?n?n gmlmesi iin yap?lmakta olan/yap?lacak olan al??malar, Trkiyenin en nemli ve ncelikli konular?ndand?r. Trkiyenin demokratikle?tirilmesi, geli?tirilmesi, insanlar?n?n mutlulu?u iin verilen mcadelenin, temel ayaklar?ndand?r. Ba?bakan?n karar?yla yap?lan Oslo gr?meleri, zm aray??lar?n?n ok nemli bir paras?d?r. Kesintiye u?rayan srece ra?men, yeni srelerde ihtiya duyulacak deneyimler iin bir veri de olu?turmu?tur. zm sreleri, ok gl bir siyasi iradeyi zorunlu k?ld??? gibi, al??malara devaml?l?k kazand?r?labilmesi hususu da, deneyimlerden yararlan?labilmesi hususuna nem kazand?r?r. Ba?bakan?n gsterdi?i irade ve ald??? risk, sadece alk??lanabilir. Gr?me sreleri, olmas? ka?n?lmaz, silahl? mcadele ?artlar?n? da zay?flatmaz. Bar???l mcadele srelerini engelleyen, silahl? mcadele yntemlerinin kullan?lmas?na ncelik veren politikalardan sonu al?namayaca??n?, ya?anan deneyimler gstermektedir. Henz, tamamen ortadan kald?rmakta zorlanmakta oldu?umuz vesayet zihniyetinin kurumsalla?mas?n? sa?layan yanl?? politikalar?n, yeniden canland?r?lmas?na zemin haz?rlayabilecek, d?ncelerden ar?nmam?z gerekiyor. Ba?bakan?n demokratik-bar???l zm politikalar?nda, zafiyet yaratmakta oldu?u de?erlendirmelerine kat?l?yorum.
PKKYA SIZAN M?T ANCAK ALKI?LANIR
M?T ile KCK aras?nda var?lm?? mutabakata ili?kin belgeler yay?nland?. M?Tin PKK iine s?zm?? oldu?u da grld. Bunu nas?l okuyal?m? KCK faaliyetlerinden haberdar olmak ve olas? eylemleri nlemek, kontrol etmek ve rgte istikamet vermek midir maksat? Ama M?T bu grevini sonradan savsaklad? da deniyor?
Yay?nlanan belgelere gre bir mutabakattan bahsedemeyiz. Protokoller, taraflar?n gr?melerinin, erevesini gsterir. Ortada, Hkmetin bir kabul sz konusu de?ildir. Gr?melerle, Hkmetin somut talepleri, do?rudan tespit edebilme, gerek niyetleri okuyabilme aray???ndan bahsedilebilinir.
M?Tin KCK iinde haber alma a??n? geni?letmesi ise sadece alk??lanabilir. Bu a? ierisinde yer alan elemanlar, profesyonel M?T mensuplar? olmay?p, rgtle do?rudan ba?lant?l? ?ah?slard?r. Motivasyonlar?na gre bilgi verirler ve bilgilerinin gvenirlik dereceleri farkl?d?r. Bu durumun de?erlendirilmesini ve denetimini, hibir zaman emniyet ve yarg? yapamaz. M?Tin kendi bnyesindeki, ba??ms?z-uzman denetim mekanizmalar? yapabilir. Bu tart??malar, savunma-gvenlik-istihbarat sektrnn hesapverebilirlik-denetlenebilirlilik sorununun zlmesi ihtiyac?n? tekrar gndeme ta??mas? bak?m?ndan yarar sa?lam??t?r.
KCKYI M?T KURDURDU TEZ?, HAYAL RNDR
Peki, KCK'n?n terr rgt PKKn?n bir alternatifi olsun diye devlet taraf?ndan kurdurulmu? olabilece?i tezine ne diyorsunuz? Bu tezin sahipleri rnek olarak da ?ngiltereyi gsteriyor. PKKn?n zaten M?T taraf?ndan kuruldu?u tezi de pek zay?f de?il biliyorsunuz. Ne diyorsunuz?
Hayal rn, retilmi? iddialar olarak cevapland?r?labilir. KCK, calan?n 2005 y?l?ndan itibaren, PKKy? legalize edebilmek iin, geli?en ?artlarla uyum sa?layabilmek iin ?ekillendirmeye al??t??? bir yap?lanmad?r. PKKn?n ve KCKn?n Devlet taraf?ndan kurduruldu?u iddias?yla, M?Ti hedef alan ynlendirmelere, ncelikle medya ierisinde rastlan?lmas? dikkat ekicidir. Belirli srelerde, PKK ierisindeki baz? gruplarla, devlet ba?lant?l? baz? me?ruiyeti olmayan yap?lar?n kurduklar? iddia edilen ili?kilerin, Devlet (M?T)-PKK birlikteli?i olarak gsterilmek istenmesinin amac?n?, de?ifre etmek gerekir. Y?k?lmakta olan bir vesayeti zihniyetin yerini, farkl? bir vesayeti zihniyet mi doldurmak istemektedir. Siyasi iktidar?n ve demokratik muhalefetin, ok hassasiyet gstermesi gereken bir konu gndemde bulunmaktad?r. M?T zerinden, devlet y?prat?l?rken ve gndem ?ekillendirilmeye al???l?rken, siyasi iktidar? da hedef alan, zay?flatmak isteyen bir yap?n?n aray???ndan ?phe etmeliyiz.
Olay?n, durumun bir de M?T mste?ar? Hakan Fidan ile ilgili boyutu var. Daha nce hibir devlet, ba?ka bir devletin istihbarat kurumu ba??na gelen bir isim hakk?nda gr? bildirmemi?ken ?srail Hakan Fidan greve geldi?inde, duydu?u rahats?zl??? alenen ortaya dkm?t. Ki?iye zel bir operasyon mudur bu, yoksa daha geni? ve kal?c? bir amaca m? matuftur?
Ba?bakan?n gvenini kazanan Hakan Fidan zerinden, gerek hedefin Ba?bakan ve Trkiyenin derinlik kazanan d?? politika hedefleri oldu?u, gnmzde daha net anla??lmaktad?r.
Trkiyenin yeni ulusal gvenlik politikas?n? hedef al?yor olabilir mi peki?
Milli ?stihbarat Te?kilat?n?n, Trkiyenin yeni d?? politika hedefleriyle uyumlu, yenilenme-geli?me al??malar?n?n engellenmek istendi?ini, tereddt etmeden ifade edebiliriz.
PKKYA ENDEKLENMEDEN YAPILMASI GEREKENLER
Krt meselesinde geen son alt? ayda ya?ananlar da ok ?a??rt?c?yd?. Kronolojik olarak bakarsak, Temmuz ay?nda gerekle?en Silvan sald?r?s?yla birlikte de?i?en bir resim var ortada. Oslo gr?melerinden anlad???m?z kadar?yla M?T-PKK gr?meleri epey ilerlemi?, hemen her alanda bir noktaya var?lm??ken PKKn?n aniden tutum de?i?tirmi?ti. Siz bunu neye ba?l?yorsunuz?
Kapsaml?, gl zm iradesi gerektiren, bir demokratikle?me projesi gerekle?tirilemedi?i iin, Oslo gr?melerine devaml?l?k kazand?r?lamam??t?r. Toplumsal zm psikolojisinin-deste?inin yarat?lamay??? kar??s?nda, farkl?l?k gsteren provokasyonlara, engellemelere a?k bir ortam olu?mu?tur. Srekli de?i?en blgesel konjonktrler, PKKn?n arasalla?t?r?labildi?i, yeni bo?luklar? ortaya ?karmaktad?r. Bu durum, PKKn?n talepler ?tas?n? da ykseltebilmektedir. Milliyeti sylem ve geli?en gvenlik ncelikli stratejik mcadele yntemleriyle de, zm sonular? al?namamaktad?r.
Siz ne yap?lmas?n? nerirsiniz?
PKKya endekslenmeden; 1) Nitelikli bir demokratikle?me srecinin ba?lat?lmas? 2) Yeni Anayasa in?a srecinin, ok verimli de?erlendirilmesi 3) Yol temizli?i yaparak gven ortam?n?n haz?rlanmas? 4) Hedefleri gsteren bir yol haritas?n?n, toplumla payla??lmas? 5) Parlamentoyu, siyaset kurumlar?n?, toplumu devreye sokan bir siyasi bak???n ?ekillendirilebilmesi 6) PKKn?n silahlar?n?n gmlmesini sa?lay?c? bir projenin, paralel olarak uygulamaya geirilebilmesi 7) Uygun ?artlar ve zaman?n ruhunu dikkate alarak, milletin benimseyebilece?i bir aff?n ?kar?larak, yeni ve gl bir toplumsal szle?menin yap?labilece?inin iradesinin gsterilebilmesi, gibi planlanm??, iselle?tirilmi? bir irade olu?umuyla, al??malar yap?lmas?na ihtiya duyulmaktad?r.
BDP VE CALANIN KCKDAN KURTULMA ?ANSI VAR
calan?n avukatlar?yla ?mral?da yapt??? 6 Temmuz ve 27 Temmuz gr?melerindeki noktalara dair ne demek istersiniz? Prof. Mehmet zcan?n Terrn Matru?kas?: KCK kitab?nda yer alan KCKn?n calana ?antaj yapt??? bilgisini nas?l de?erlendiriyorsunuz?
calan?n devlet de, rgt de beni kulland? sylemi anlaml?d?r. Silahl? gcn ynetim kadrosu (Kandil) ile calan aras?nda, kar??l?kl? ihtiyaca dayanan bir denge siyasetenin bulundu?u gzlenmektedir. Kandilin blgesel de?i?en konjonktrlerle de ba?l? olarak, ba??ms?z siyaset retebildi?i sylenemez. calan?n etkileyebildi?i kitleler zerindeki yksek duygusall??a dayanan etkisi, zm al??malar?nda, nemli aktrlerden olma roln korumakta oldu?unu gstermektedir. Bu sebeple, Kandil ve KCK?n calan? d??layarak, etkili inisiyatif olu?turabilme potansiyelleri bulunmamaktad?r. Tersine, calan- BDP izgisinin, belirli merkezlerle muhtemel ba??ml?l?klar? bulunan, silahl? mcadeleyi srdrme kararl?l???nda bulunan gruplar? d??layarak, Trkiyenin demokratikle?tirilmesi srecine katk? sunabilecek potansiyellerini, etkili ?ekilde kullanabilme ?anslar? bulunmaktad?r.
ULUDEREDEN IKARILACAK DERSLER VAR
Uluderede 34 sivil vatanda??n s?n?r? geen grupta PKKlar oldu?u, zellikle de Bahoz Erdal oldu?u zann?-istihbarat?yla F16lar?n bombalar?yla ld. Bu, ?phesiz ok elim, ok feci bir olay. Uluderede sizce ne oldu?
Ortaya ?kan gerekler, uygulama iin ok ciddi bir karar verme hatas?n?n bulundu?unu gsterir mahiyettedir. Bahoz Erdal?n, ldrlen grup iinde olmas? durumu dahi bu gere?i de?i?tirmez. Meselenin arka plan?nda, hala ara?t?r?lan hususlar bulunmas?na ra?men, meseleye gvenliki motivasyon ile yakla??lmas?n?n, getirdi?i a??r sonular?n, tekrarlanmamas? iin, olaydan ?kar?lacak nemli dersler mevcuttur.
?K?NC? ULUDERE OLAYI
Uluderede olanla bugn M?T zerinden olan aras?nda nas?l bir ili?ki kuruyorsunuz?
Son geli?meler iin ikinci Uludere olay? ya?and? ifadesini kullan?yorum. Birinci Uludere olay?, siyasi iradeyi y?pratan ve zm ?artlar?n? a??rla?t?ran bir durumu ortaya ?karm??t?. M?T zerinde olanda; kullan?lan yanl?? yntem, ?phe eken bir zihniyet bak???, blgesel risklerin yak?n tehdit olu?turdu?u bir srete, ok hassas bir kurumu hedef alan ve bar?? iin gr?me ?artlar?na kar?? ?kan bir grnty vermesi ve siyasi iradeden ba??ms?z inisiyatif almak istemesi sebepleriyle, kaotik bir ortam?n olu?umuna sebep olmu?tur.
Uludere ile ok ba?ar?l? giden askeri operasyonlar?n, M?T zerine d?rlen glge ile de PKK ve Krt meselesinin siyasi zm yolunun kesilmek istendi?i yorumlar?n? akla yatk?n ve tutarl? buluyor musunuz, siz nas?l yorumluyorsunuz?
Benzer sorular, ciddi-gvenilir-sayg?n kalemler ve akademisyenler taraf?ndan da dile getirilmektedir. Gsterilen tepkiler, Trkiye demokratik geli?iminin niteliklerini gstermesi ynyle de sevindiricidir.
ZME ODAKLANAN ?RADE ?ART
G bela yakalanan imkanlar birer birer tketiliyor. Bu yolla Krt meselesinin halli konusunda zemin bir kez daha m? de?i?tiriyor?
Toplumsal dinamikler ve maniple edilmeyen toplum, zm talep etmekte, bar??? yntemlerin a??rl?kl? olarak kullan?lmas?na destek vermektedir. znt ile ifade ediyorum, elveri?li potansiyele ra?men, sorunlar?n zm politikalar?n?n retilmesi ve uygulamalar?nda, siyaset aktrleri, yeterli cevaplar? verememektedirler. Ko?ullar elveri?lidir, ancak yeni bir Trkiye iklimi yarat?larak, zmlere kilitlenen bir iradeye ihtiya duyulmaktad?r.
Krt meselesinin zlmesi, PKKn?n silah b?rakmas? iin siyasi zm aray??? belli bir miktar yol alsa da akamete u?ram??, u?rat?lm?? grnyor. Lakin, ?u son ve ok etin kavgaya bak?nca, sorunun bu yolla zmn iddia etmek de ok naif ve k?r?lgan bir hal mi al?yor?
Meseleye, sadece PKK a?s?ndan, M?T zerinde yo?unla?an tart??malar erevesinde bakamay?z. Sivil, nitelikli-demokratik siyasetlerin ncl?nde, Trkiyeyi demokratikle?tiren, demokrasiyi kurumsalla?t?ran, hukuk-adalet hkimiyetini sa?layan, reten, zm iradelerini ortaya ?karan bir srece, devaml?l?k kazand?r?lmas? ihtiyac?, temel sorunumuzdur.