Televizyoncu Can Tanr?yar, reyting skandal? ile ilgili bomba gibi a?klamalar yapt?. "?ike, reyting operasyonunun yzde 1'i olamaz!" diyen Tanr?yar, gizli oyunlar?n ipular?n? veriyor...
Zaman Gazetesi'nin Cumartesi ekinde yay?nlanan syle?i...
nl televizyoncu Can Tanr?yar, Trkiye'deki reyting skandal?n?, 2008'de kendisinin ortaya ?kard???n? sylyor. Tanr?yar, "Benimle konu?maya korkuyorlard?. Ne zamana kadar? AGB'ye kilit vurulana kadar... ?imdi bir anda herkes yan?mda oldu!" diyor.***
?sminiz, reyting operasyonuna neden kar??t??
Bu, y?llar?n olay?. 2008'de tesadfen yakalad???m reyting veri hatalar?yla ba?lad?. ?nan?lmaz yanl?? bir tablo grdm ve btn kanallarla payla?t?m. o?u geri ekildikten sonra, elimde bomba gibi kald?. Ucankus.com olarak y?llard?r kendi kendine ba??ran; ama kimsenin ald?r?? etmedi?i bir yerdeydik. 'Art?k bir ?ey olmayacak' diye pes etmi?tik. Nihayet savc?l?k, 6 ay nce operasyon karar? vermi?. ok geni? apl?, daha televizyonlar var... Bize gelme nedenleri, elimdeki bilgileri istemeleri.
2008'deki o tesadf nas?l gerekle?ti?
Bir gnde reytinglerle oynarsan?z, inand?r?c? olmaz. O reytinglere inand?rmalar? y?llar srd. Bu i?e y?llar?n? vermi? biri olarak bir sr program? izler, reytingleri incelerim. Bu benim hobim. Yine byle izlerken bir program, saatinden 40 dakika nce bitti. Program bittikten sonra reklamlarla doldurdular. Reklamlar girdi mi, en az yzde 40, seyirci ba?ka kanala zaplar. Reytinglere bak?yorum, program bitip reklamlar girince izleme oran? 10'dan 15'e ?km??. Program?n yap?mc?s? Levent Alt?nay'? (Sinevizyon) arad?m, atlay?p geldi. Reytingin dakikal?k verilerini gsterdim ve durumu anlatt?m. 'Ne diyorsun Can Tanr?yar?' dedi. Gsterdim, 'Vay vay vay' dedi. Buradaki zorluk, kimin yapt???n? bilememek.
Verilerle herkes oynayabilir mi?
Te?kilata bir ucundan girmi?seniz, etkili olursunuz. Levent Alt?nay do?ru bir hamleyle, direkt AGB'ye yaz? yazd?. 'Bizim program?m?z banttan yay?nland?, neden reytingleri ykselttiniz?' diye... Bunu yapmasayd?, ?u anda onu da alm??lard?. Gnlerce AGB'den cevap gelmedi. 3-4 hafta sonra gelen cevap, laf cambazl???. Ben de televizyondaki di?er saatleri dikkate al?p, notlar tuttum. Sonuta kar??ma, anlatt???m rnekten 15 tane daha ?kt?.
Mehmet Ali Yal?nda? geri ad?m att?; nk pastan?n yar?s? Do?an Grubu'nun
Ne tr programlard??
Her trden. Haber bile vard?. Belli kanallarda yo?unluk vard?. Mesela ATV'ye hi denk gelmiyordu bu! Reklam giriyor, reyting art?yor! Bunun parayla ve reklamc?larla ilgili yap?lan bir maniplasyon oldu?u belli. Kand?r?lan, reklamveren. O dnem her byk kanal?n kap?s?n? ald?m. A?z? a?k kalmayan kalmad?. Bugn olanlar, 3 y?l nce olacakt?. K?yametler kopacakt?. Beni ciddiye alanlardan biri de Fox TV oldu. Bununla ilgili bir servis kurdular. ?ki- gn sonra bulu?tuk, yzlerce byle program oldu?unu sylediler. Kal?n bir dosya yapm??lar.
Fox TV servisi kurdu; ama bunu haber yapt? m??
Yapmad?. O arada en ciddi yakla??m? ATV'den, Serhat Albayrak'tan grdm. Fuat U?ur kanal?yla bana haber gnderip, TRT'nin de y?llard?r bundan mustarip oldu?unu sylediler. Ankara'ya gelip anlatmam? istediler. TRT Genel Mdr ?brahim ?ahin'le bulu?tuk, ortaya bu tablolar? koyduk.
Bu ?k??tan sonra tehdit ald?n?z m??
Nas?l etsinler, an?nda yazar?m! Bu olaylar k?yamet koparacak diye bekliyorum... Hatta Kanal D'deki bir toplant?da Mehmet Ali Yal?nda?, 'Bu uyar?lar? dikkate almal?y?z.' demesine ra?men, mdrleri '?u anda byk para kazan?yoruz, aksi halde para kaybederiz.' deyince, susmak zorunda kald?. nk o dnemde 2 milyar dolarl?k bir reklam pastas? vard? ve yar?s?n? Do?an Grubu al?yordu. Di?er kanallarda da inan?lmaz sessizlik hakimdi. Fox bile bir anda dosyay? kapatt?.
AGB'den korkuyorlard?
TRT Genel Mdr ?brahim ?ahin, ayn? dnemde AGB'nin lmlerinden ekileceklerini a?klad? de?il mi?
Evet, ama bu misketlerini al?p gitmeye benzedi! Sistem de?i?miyor ki! TRT, iinde kalarak o sava?? verecekti. ATV de tek ba??na kald? ve b?rakt?. Biz de yazmay? asgariye indirmi?ken, savc? ve polisin 6 ay nce bu i?e girdi?ini ?rendik. Daha dinlemeler ?kmad? ortaya!
2009 y?l?nda, deneklerin de?ifre oldu?u ilk kez ortaya ?kt?...
?kt?, ama kimse ilgilenmedi! 800 sorunlu denek ortaya ?kt?, yine ilgilenmediler. ?imdi 2 bin 200 denekten bin 100'ne ula??l?yor. Yar?s? elde ya! B?rak?n bin 100', 50 ki?iyle bile canavar gibi maniplasyon yapars?n?z! Yzde 50'yle Trkiye'yle oynars?n. 3 y?l nce hibir ?ey yapmad?lar, ?imdi metazoriyle AGB'yle al??may? bitirdiler! Benimle dahi konu?maya korkuyorlard?. Ne zamana kadar? AGB'ye kilit vurulana kadar... ?imdi bir anda herkes yan?mda oldu! Te?kilat, AGB'den yryordu ve AGB'den korkuyorlard?. O zaman, 'Can Tanr?yar'? bo?al?m.' diyenler, ?imdi 'Hepimiz ayn? yerdeyiz.' diyor.
Bu reklam pastas? ne kadar?
3 milyar dolar. Programc?lara denen parayla, bu 5 milyar dolara ?kar. Kanallar?n, yap?mc?lar?n hatta sunucular?n etraf?nda dnen ciddi bir rakam var. Futbol da reytingden etkilenen bir sistem...
Nas?l?
Ben sizin ma?n?z?n reytingleriyle oynarsam, ma?n?z?n de?erini 200 bin dolardan, 600 bin dolara ?karabilirim. Malar?n bir blm a?k kanallardan yay?nlan?yor. ?ki y?l nce, futbol malar?na baronlar kt bir darbe vurdular. A?k kanallardaki Avrupa Kupas? malar?, ilk 10'a giremiyordu.
Ya ?imdi?
Son alt? ayda veriler de?i?ti. Bir futbol ma? oynand? m?, yle Bir Geer Zaman ki'nin arkas?ndan ikinci oluyor!
Kulpler de i?in iinde mi?
Teknik takipte ?kacak ortaya. Siz ?ike olaylar? nedeniyle futbol izlemiyorsunuz; ama reytingler art?yor. Reytinglere gre ?ike yok. Digiturk a?larken, di?er kanallarda yle bir ?ey yok! Digiturk'n yalan syleme ?ans? yok, brleri zaten belgelendi.
Reyting etesinin ba??nda kimler var?
O benim haddimi a??yor hocam! Ben hafiyecilik oynamad?m. Ben teknik donelerle bu i?i yakalad?m. Burada paray? a?an nemli kaynaklar var. Bu insanlar?n birtak?m ba?ka idealleri de olabilir.
Mesela?
Trkiye'yi lay lay lom bir cepheye ekmek istiyorsan?z, televizyonlar? o hale getirebilirsiniz! Televizyonda, yay?n ynetmeninin tercih ?ans? ancak yzde 10'dur. Gerisine, reytingler karar verir. Mesela 'Reha Muhtar habercili?i' diye bir ?ey yoktur. Reytingleri en iyi takip eden televizyonculardan biridir, al??kand?r. 'Ac? var m?, ac??' dedi?inde 10 Share yap?yorsa, adam?n tarz?n? belirliyorsunuz. O dnem istenen oydu ve Reha Muhtar'a kar??l???n? kepeyle verdiler.
***
'Yanda? medya yapt?' diyenler hain
Reyting sistemine dair ele?tirilerin hep 'yanda? medya' taraf?ndan yap?ld??? sylendi. Siz bu inanc? bozuyor musunuz?
ok do?ru bir nokta. Bunu 'yanda? medya-di?er medya' ayr?m?na getirirlerse, bu lkeye ihanet etmi? olurlar. 'Yanda? medya' bunu ?karmad?. 2008'den itibaren ?kartan ?ah?s benim. Biz, iimiz yle olmasa da, magazinci grnen insanlar?z ve tesadfen buna denk geldik. 'Yanda? medya yapt?.' diyenlerle yzle?meye haz?r?m.
Pastadan pay alma abas?nda, ideolojik ayr??malar ne denli etkiliydi?
Yzde 100. Reklamvereni etkilemek bak?m?ndan ok nemliydi reytingler. Byk bal?k, kk bal??? yer. -drt kanal d???nda, di?erleri deli gibi al??sa da byme ?anslar? ok azd?. Bu olaydan sonra, pasta tamamen da??lacak. Hegemonya kalkacak.
T?AK, yola TNS ile devam edece?ini a?klad?. Ama TNS'nin 2005'ten beri AGB'yle ortak oldu?u ortaya ?kt? ve finansal i?ler sorumlusu Celal Orun Gktuna gzalt?nda. Gidi?at? nas?l gryorsunuz?
Normalde TNS, eyllden nce lmlere ba?layamayaca??n? syledi. Ama kanallar, buna dayanamayacaklar? iin marta ektirdiler. Bu da demek ki, bu i?ler kr topal ba?layacak. Esas s?k?nt? ?u: Yeni denekleri yine Trkiye'den bulacaks?n?z. Ba?ka Trkiye yok! Evine gidilen deneklerin biro?u, kafadan beklenti iine girecek.
zm ne?
Son geli?melerden sonra bence RTK mdahil olmak zorunda. Yzde 100 denetimi olmas?n; ama yzde 50 de olsun. Denetim iyiyse, lm dzgn gider. Deneklerle ilgili yasal dzenlemeler yapacaks?n?z. Sahtekrl?k yaparsa, hapse girecek. Ama belli bir deme yapacaks?n?z ki, kurda ku?a yem olmas?n. ?kincisi, iyi bir denetim mekanizmas?, bu sapmalar?n ok rahat fark?nda olur. Sapmay? takip edeni de takip edeceksin.
?yi bir sistem iin TRT de ayn? lmlerde yer almal? m??
Bu i?ten kamak yok! 2008'de yapt?klar?n? art?k yapmamal?lar. ?ike operasyonu, bu operasyonun yzde 1'i kadar bile nemli de?il! Bu lkede ?rk?l?k yapacaksan?z, birilerini hedef gsterecekseniz, asla reytingden daha byk bir silah bulamazs?n?z! Onlar reytinglerle sanal, kendi grmek istedikleri bir Trkiye ortaya koyuyorlar! O yzden 'Trkiye'de sorun mu kalmad??' diyeni, ?aibe alt?nda tutar?m.
Bu reytinglerle a?l?m olmaz
Bu reytinglere gre Trkiye'nin ?ehitleriyle, depremzedeleriyle hibir alakas? yok! Van depremi iin adam gnderdik ve sabah program?nda Van'dan yay?nlar yapt?k. ?yi giden program, bunlar? yapt???m?z gn s?f?ra indi ya! Duyarl? olursan, seni s?f?rl?yor sistem! Ne zaman normal yay?na dndk, reytinglerimiz ykseldi! Duyarl? olan adama, yar?n kanal? hesap soruyor! Bunlar vatan haini!
Program yapt???m?z TNT, bir Amerikan kanal? olmas?na ra?men 'Hi nemli de?il.' deyip, program?m?z? bir saat daha uzatt?. Ben Tunceliliyim. A?l?m srecinde, 'ok yanl?? yap?yorsunuz.' dedim. Bunun sebebi de reytingdir. Medya asla a?l?m srecinin ba?ar?ya ula?mas?na sebep olacak ?eylere prim vermedi! Bu reyting dzeniyle, demokratik a?l?m yapamazs?n?z.
Emniyet'ten sonra, s?ra bana gelecek
'Senin gibi tecrbeli bir adam?n, reytinglerle ne i?i var?' denmesinden b?km??t?m. 'Bak sektr byd.' diye empozeler yapt?lar. ?nsan?n kafas? bulanm?yor de?il. Ama vicdan?m yle demedi. Bu sefer de, 'Can Tanr?yar bizi ne kadar biliyor?' korkular? var. Emniyet'in elindekileri ?karmas?n? bekliyorum. O zaman benim anlataca??m ok ?ey olacak. Yapt???m?z i? magazin oldu?u iin, her yerde adam?m?z var. Kendim de ok geziyorum. O insanlar? gryorsunuz. Nerede bulu?tular, nas?l anla?t?lar... Hepsini anlataca??m.