KIYMA MAK?NELER? DEZENFORMASYONDU!
Darbeciler kuyudan nas?l ?kar?ld?? Dava nas?l suland?r?ld?? ?renciler soka?a nas?l dkld? Dezenformasyon nas?l yap?ld?? Gazetecilere ynelik operasyonlar? tereddtle kar??layanlar, gazeteci Orhan Birgitin Aksiyona yapt??? a?klamalar? dikkatle okusun.
Aksiyon Dergisi'nin son say?s?nda 27 May?s Darbesi'nin yak?n tan??? ve darbe ncesi ad? birok olayda geen Bas?n Konseyi Ba?kan? Orhan Birgit'le yap?lan bir syle?i yer ald?.
??te ?dris Grsoy'un Orhan Birgit'le yapt??? syle?i...
Sar?k?z, Ay?????, Eldiven ve Yakamoz isimli darbe planlar?n?n hesab?n?n sorulmas?, Balyoz Darbe Plan?ndan dolay? aralar?nda eski kuvvet komutanlar?n?n da bulundu?u askerlerin yarg?lanmas?, demokrasi tarihimiz a?s?ndan bir milat. Ancak Trkiye, darbecileri ilk kez yarg?lam?yor. 27 May?stan nce de darbe tertibi iinde olmakla sulanan 9 subay, hkim kar??s?na ?kar?lm??t?. E?er onlar mahkm edilebilseydi, belki de 27 May?s kanl? ihtilal? olmayacakt?.
Peki, neydi 9 Subay Olay??
1957de Samet Ku?u isimli bir subay, 27 May?s darbesini gn gnne ihbar etmi?ti. Ku?u da ihtilal yapmay? planlayan cuntan?n yesiydi. Evinde toplant?lar yap?l?yordu. Sonradan pi?man olmu?, yapt???m?z yanl?? demi?ti. Cumhurba?kan? Celal Bayar, hemen Bakanlar Kurulunu toplad?, hkmeti Mesele ciddidir. Bu i? 9 subay?n i?i de?il. Btn memlekette ordu iinde cuntalar kk salm??t?r. Bunlar?n zerine ciddiyetle gidin, te?kilat? meydana ?kar?n. diye uyard?. Ba?bakan Adnan Menderes, bir grup subay?n darbe tertibi iinde oldu?unun tespit edildi?ini Bakanlar Kurulunda a?klad?. Hkmet olay?n zerine gitti. Daha sonra hepsi 27 May?s darbesinin iinde yer alacak olan 9 subay, derdest edilip topland?. Sonra ne mi oldu? Darbeciler asker mahkemede yarg?land?. Sadece darbeyi ihbar eden Samet Ku?u mahkm oldu, darbe tertipisi 9 subay ise beraat etti. Operasyonun ba??nda, bizi de yakalarlar korkusuyla da??lan cuntalar, beraat karar?ndan sonra yeniden bir araya geldi. 27 May?s darbesini tertipleyenlerden Faruk Gventrk, Her ?ey do?ruydu. O i?i nleselerdi 27 May?s? yapamazd?k. diyecekti. Celal Bayar ise 9 Subay Olay? iyi de?erlendirilse 27 May?s olmazd?. dedi. Peki, darbeciler nas?l beraat ettirildi? Orhan Birgit, 54 y?l sonra nemli ayr?nt?lar? Aksiyona anlat?yor.
Orhan Birgit (1927) asker, gazeteci, avukat ve CHP yneticisi olarak 27 May?sta neredeyse her ta??n alt?ndan ?kan bir isim. 1957-60 dneminde darbe ile yarg?lanan 9 subaydan biri olan Cemal Y?ld?r?m?n avukat?. Kim Dergisini yay?ml?yor. Genelkurmay Karargh?nda Erol Simavi ile birlikte al???yor. Tahkikat Komisyonu taraf?ndan ihtilal komitesinin ba?kan? oldu?u iddias? ile 22 gn ifadesi al?n?yor. CHP Beyaz?t ?le Ba?kan? olarak 28 Nisan 1960ta ?stanbul niversitesi ?rencilerini soka?a dken eylemi organize ediyor. ?renciler k?yma makinelerinde k?y?ld? haberlerini yay?ml?yor. Birgit, bazen muhalif bir gazeteci, bazen darbecileri savunun bir hukuku, bazen ?rencileri soka?a dken CHPli bir siyaseti... Her nemli olayda imzas? var.
Birgit, 85 ya??na ra?men din. Bas?n Konseyinin ?stanbuldaki merkezinde sadece 27 May?s ve onun rol oynad??? olaylar? konu?uyoruz. ?lk defa ayr?nt?lara giriyor. ok istekli grnmyor. Israrl? baz? sorular?m?z? ustaca gei?tiriyor. Ancak yine de anlatt?klar? bir dnemin perde arkas?na ???k tutacak nitelikte. Gndemdeki konulara Birgitin anlatt?klar?ndan sonra dikkatle bakmakta yarar var. Birgit, y?llar sonra CHP il rgtnn talimat? ile 9 cuntac? subay? kuyudan ben ald?m. ?stanbuldaki ?rencileri organize ettim. K?yma makineleri haberleri tam bir dezenformasyondu. diyor.
-Siz 1957de cuntac?lar?n avukatl???n? yapt?n?z. 9 subaydan biri olan Cemal Y?ld?r?m?n avukatl???n? stlenmeniz nas?l oldu?
Cemal Y?ld?r?m? tutuklam??lar. Ben Mill Savunma Bakanl???nda askerlik yaparken temsil brosu ba?kan?yd?. Oradan tan?yordum. Emekli olduktan sonra siyasete at?lmak istiyor, CHPden. CHP il sekreteri ?lhami Sancarla da tan???yor. ?lhami Bey bana dedi ki Albay? tutuklam??lar. Kar?s? haber verdi, me?gul ol. Sen ilgilen. Ben fiilen me?gul olmak durumunda de?ilim. Avukatl???n? ald?m. Beraat ettiler.
-CHP il ba?kan? neden size bu grevi verdi?
CHP bu i?e pek bula?mak istemiyor parti olarak. Haber ver, teknik yard?m da yapal?m. dedi bana il ba?kan?. Albay? Harbiyede yer alt?nda hcreler var, tabutluk, oraya koymu?lar. Kimse ile gr?trmyorlar. ?zin vermiyorlar. O zaman kafam?z iyi al???yor. Avukat tutturmuyorlar. Ben al?r?m davay?, dedim.
-Nas?l?
Gittim e?ine, dedim ki Albay?n avukatl???n? yapaca??m. Sizden bir tek istirham?m var, icra davas? aacaks?n?z. nc bir akraban?z? bulun, albaya dava as?n. Birisi gitmi?, icraya vermi?, i?te Albay benden ?u kadar bor ald?, demiyor diye. deme emri gelmi? mi? Gelmi?. Ben de vekaletname ?karaca??m. Noteri de ald?m, gittik Harbiyeye. Dedim ki ben Cemal Y?ld?r?m?n avukat?y?m. Nbeti amir kar?? ?kt?: Onlara avukatl?k yasak! Tabii ben de biliyorum yasak; ama bunlara byle byle bir icra gelmi?. O icraya bu adam?n itiraz?n? yapmak laz?m. diye itiraz ettim. Tu?general, adli amiri a??rd?. Byle byle vekaletname istiyorlar. Ne diyorsun? diye sordu. Adli hkim, tamam dedi. Asker hkim do?rudan komutana ba?l?. Ne olaca??n?n fark?nda adam; ama sesini ?kartm?yor. Gtrn, imzalas?n diye izin verdi; ama ben yine Olmaz efendim, noter grecek imzay?. Buraya getireceksiniz albay?. dedim. Komutan, yle mi hkim? diye sordu. yle cevab?n? al?nca, bast? zile. Bir subay geldi. Ona bir ?eyler sylediler. Biraz sonra bir adam geldi. Albay?n avurtlar? iine girmi?. Gzleri gremiyor ????a ?kt??? iin. Ben bir omuz att?m, zeki adam. Albay?m birisinden bor alm??s?n?z, deyememi?siniz. E?iniz evde. Haczediyorlar evinizi. Sizden veklet almam laz?m. dedim. Tamam avukat bey dedi. ?kard?m vekletnameyi, imzalad?. Ben de at?m antay?, ?kard?m tahliye dosyas?n?. Vekletnameyi ekledim. Bu ne dedi? komutan. Kendisinin tahliyesini istiyorum. Davan?n avukatl???n? ald?m. dedim. Hst, bunun iin almad?n! dedi. Bunun iin, onun iin diye bir ?ey yok. Umumi avukatl???n? ald?m. dedim. Bunu kabul etmek zorundas?n?z. dedim. Komutan, asker hkime sordu tekrar: yle mi hkim bey? O zamanki subaylar hibir ?ey bilmiyorlar. Gez-gz-arpac?k dneminde, ?imdiki gibi kurmay, dnya grm?, NATO bilmem ne yok. yle dedi hkim bey. ?? ba?lad? bundan sonra.
-Bir subay?n avukatl???n? m? ald?n?z, hepsini mi?
Bir subay?n al?nca, di?erlerine yol a?ld?. Ondan sonra ba?lad?. Faruk Gventrk var, hepsi var. Yoluna girdi i?. Vekletnameniz var, gidiyorsunuz, konu?uyorsunuz, siz ba?ka arkada?lara vekletname veriyorsunuz. Sonra mahkemeyi dejenere ederek bir ?eye sokuyorsunuz, kendi hukuki ?eyiniz iinde. Olay o.
-9 subay do?ru drst yarg?lansa darbe olmazd? diyenler var?
Olur muydu, olmaz m?yd? bilemem. Ordunun iine bir ?ey girmi?. ?kincisi, 27 May?s?n ?artlar? olu?mu?; senato, anayasa mahkemesi yok. ?ktidar bask? uyguluyor, nefes alacak hlde de?ilsiniz. Ke?ke olmasayd? 27 May?s.
-Samet Ku?unun ihbar etti?i bu subaylar 27 May?s?n iinde yer ald?. Darbeci oldu?unu biliyor muydunuz?
Ee, darbeciydiler. Ben darbeci de?illerdi demiyorum ki Ama ben avukat?m. Ben grevimi yapt?m. Bir avukat bir esrarke?in savunmas?n? yapt??? zaman eroin ticareti yapm?? olmaz. Size dosyay? getirirler, siz o dosyadan adam? ne kadar az zararla kurtaraca??n?z? planlars?n?z. Darbe de yledir, bilmem banka soygunu da...
-Siz avukatken gazetecilik de mi yap?yordunuz? Kim Dergisinde Ku?uyu itibars?zla?t?ran yay?nlar var.
Yap?yordum tabii. Kim Dergisi o zaman ?k?yordu.
-Dergi, darbecileri savunuyor. Yay?n politikas? nas?ld??
Mevcut iktidara kar??yd?. Alternatif olarak da Akis gibi CHPyi tutuyorduk.
-9 Subay Olay?nda nas?l bir yay?n politikas? izlediniz?
9 Subay Olay?nda yay?n politikas? izlemek mmkn de?il ki. Asker mahkemelerin yarg?lamas? yay?mlanamaz ama biz onu ba?ka trl yay?ml?yorduk.
-Nas?l?
Duru?mada ?yle sylendi, byle sylendi diye yay?mlayamazs?n?z. Koridorda falancan?n avukat? ?yle bir savunma yapt? diye yay?mlars?n?z. Sonuta vermi? olursunuz. Siz orada gazetecisiniz, kanunda bo?luk arars?n?z, o bo?lu?u kullan?rs?n?z. Dersiniz avukat arada ?unlar? anlatt?, savc? ?unu sylemi?
-Nas?l beraat ettiler?
9 subay?n iinde Samet Ku?u da var. Onlarla beraber. Onun evinde toplan?yorlar. Ku?u sonra, ya bizim yapt???m?z do?ru de?il diyor filan. Gidip haber vereyim diyor. Haber verdi?i zaman da Tamam bize belge getir. Do?ru mu dedi?iniz? diyorlar.
-Ku?u neden ba?aram?yor?
Byle ?eyler var deyince ona o zaman byle kk cihazlar (Teybimi gsteriyor. ?.G.) yok. Mill emniyetten byk bir kay?t cihaz? vermi?ler, ba?las?n zerine diye. Onu ba?lam?? gelmi?, bunlarla konu?mu? fakat al??t?ramam??. Gtrm? kayd? ald?m demi?. Bakm??lar, parazitler var, sesler yok. O zaman Mualla Acar diye ?stanbul Radyosunun ba? ses mhendisi vard?, seslerle falan da oynam??lar. Herkes bunalm??. Byle bir karma?a olmu?. Nam?k Gedike gitmi?. Asabi hareketler yapm??, pani?e kap?lm??. O adam, o zaman oynatt? zaten.
-Ku?u haberlerini nereden ald?n?z? Objektif vermemi?siniz.
Nas?l, neyi verece?iz? Asker mahkeme, Harbiyenin iinde. Aleni de?il, girdi?iniz zaman Harbiyeye evvela nbeti subaya gideceksin, ben falan ?eyi takip edece?im diyeceksiniz. Oradaki subay?n insaf?na kalm??.
9 subay?n beraat?ndan sonra darbeciler yeniden toparland?. Sivil uzant?lar? da vard?. 5 Nisan 1960ta DPliler, CHP ?stanbul ?l Ba?kanl???n?n 21 Mart 1960 gn ve 373 say?l? gizli genelgesini bas?na da??tm??lard?. CHP ?l Ba?kanl???n?n, hcre ?eklinde ve gizli olarak rgtlendi?i ileri srlyordu. Ayr?ca her ileden iki ki?inin merkezdeki emekli Kurmay Albay Cemal Y?ld?r?mla temasa gemeleri ve f?s?lt? gazetesi tekni?ini kullanmalar? isteniyordu. Albay Cemal Y?ld?r?m, Orhan Birgitin avukatl???n? yapt??? 9 subaydan birisiydi. DP, Tahkikat Komisyonu kurulmas? iin harekete gemi?ti. Adliye ve emniyet yetersiz kalm??t?. CHP pani?e kap?ld?. E?er bu gizli rgtlenme iddias? do?ru ?karsa CHP kapat?labilirdi. Bu, darbeyi de nleyebilirdi. Tahkikat Komisyonunun al??mas?na engel olunmal?yd?. Sokak hareketlendirilecek ve bunun iin de ?renciler kullan?lacakt?. ?stanbulda (28 Nisan 1960) Trkiyedeki en geni? apl? ?renci olaylar? gerekle?tirildi. Beyaz?ttaki hukuk fakltesinde ba?layan olaylar yay?ld?, polisle ?renciler kar?? kar??ya geldi. ?stanbul ve Ankarada s?k?ynetim uyguland?. niversite ve yksekokullar bir ay sreyle kapat?ld?. Peki, aniden patlak veren ve 27 May?s darbesine zemin haz?rlayan ?renci hareketlerini kim ba?latm??t?? O tarihte CHP Beyaz?t ?le Ba?kan? olan Orhan Birgite i?te bu soruyu ynelttim:
-?stanbul ve Ankaradaki gsterileri kim organize etti?
?renci gsterileri var. Gsterilere destek olabilirim. Olmu?umdur, olmam???md?r.
-Oldunuz mu?
Oldum. Ben eski bir ?renci lideriydim. Geldi ocuklar, bana sordular, ben onlara ne yapmalar? gerekti?ini anlatt?m. Gsterdim.
-?renci olaylar?n? siz mi organize ettiniz?
Evet, do?rudur.
-Nas?l?
Ben CHP Beyaz?t ?le Ba?kan?y?m. ?renciler (Nurettin Szen falan da vard? ilerinde), ba?ka birtak?m arkada?lar geldiler. Yard?m istediler. Ne yapabiliriz? diye sordular. Bizim yapt???m?z ?u, ?renciler niversite bahesinde oturup diren gsterecekler, miting yapacaklar tahkikatlar?n kurulmas?na kar??. Ancak olaylar kontrolden ?kt?. Bir polis rektr al?yor, srklemeye kalk?yor. Bu, talebeler iinde tahrik yap?yor. zrl bir rektr. ?dare hukuku hocas? vs... Olaylar kontrolden ?k?yor. ocuklar da o zaman ok pasifist, silah kullanm?yorlar.
-Ne yap?yorlar?
Olur mu byle olur mu, karde? karde?i vurur mu? Kahrolas? diktatrler, bu dnya size kal?r m?? Gaziosmanpa?a Mar??n? de?i?tirmi?ler. De?i?tiren de Ycel Ofluo?lu, Y?ld?z Kenter gibi ki?iler. Onlar da gelmi? kar??m??lar i?in iine. Tuna Nehri akmam diyor gibi d?? d?mana kar?? kullan?lan mar?? ieriye dndrm?ler.
-Karde? karde?i vuruyor muydu?
Vurdu tabii, polis ate? edince bir ?renci ld, kaza kur?unuydu ama size do?ru ate? etti?inde vurur. ?irazesinden ?k?yor i?te.
-Sonra Harp Okulu ?rencileri yrd.
Tabii, onlar?n yrmesi ba?ka bir ?ey. Onlar? orada yrttler. Onlar kendili?inden ortaya ?kmad?, bir ?ey olmu? yani, subay?n biri onlar? yrtm?. nce bir pasif yrdler, 555 Kda (5. ay?n 5inde saat 5te, K?z?layda). Sonra i hizmet kanunundan da yararlan?p darbe yapt?lar.
27 May?s ncesi ve hemen sonras?nda dedikodu gazeteleri faaliyettedir. Gazetelerde yalan yanl?? haberler yay?mlan?r. Akis ve Kim gibi haftal?k dergilerle baz? CHPye yak?n gazeteler deta darbeye zemin haz?rlama grevini yerine getirebilmek iin yay?nlar yapmaktad?r. DPlilerin emriyle yzlerce talebenin i?kencelerde ldrld?, k?yma makinelerinden geirilerek tavuk yemi hline getirildikleri iddialar aras?ndad?r. 27 May?s?n ilk gnlerinde MBK yesi Ertu?rul Alatl? ve Mithat Ceylan taraf?ndan radyoya verilen bir bildiride k?yma makinelerine at?lan ?renciler iddias?n?n ara?t?r?laca?? belirtilmi?tir. Hatta Et-Bal?k Kurumu ku?at?larak ?renci cesetleri aranm??t?r. Orhan Birgit, o gn profesyonel bir gazeteciydi. Peki, btn bu yay?nlar? nas?l de?erlendiriyordu?
-Yalan haber ve dezenformasyon oldu mu?
Olmaz m?? Oldu tabii. Dezenformasyon dnyan?n en kt ?eyi. Bat?da da ok rnekleri var.
-O dnemden bir rnek verebilir misiniz?
Bilemem.
-K?yma makineleri bir dezenformasyon muydu?
Ha, k?yma Ben inand?m ona. Sonra ne k?yma var, ne Et Bal?k Kurumu var. K?yma makineleri haberlerini yay?mlad?ktan sonra ?rendik ki uydurma. Anlatan da kim? Alev Alatl?n?n babas? Albay Ertu?rul Alatl?. Bas?n yay?n i?lerinden sorumlu bir subay?n uydurmas?. Dezenformasyonun dik ls?. Bildiri ?kt?. Anadolu Ajans? geti haberi.
-Ba?ka var m??
Vard?r bilemem. Haf?zam zay?fl?yor giderek, bunlar da benden uzakla??yor tabii.
-Alatl?n?n grevi neydi?
Mill Birlik Komitesinin d???nda kalm?? birisiydi.
-Siz nas?l yay?mlad?n?z bunu? Ara?t?rman?z gerekmez miydi?
Efendim bildiri verildi. ?renciler k?yma makinelerinde ?tld, diye. Adam yok ki ?tlsn.
-Ama siz iyi bir gazetecisiniz. Bu haber gelince ?phe etmediniz mi?
?imdi bir olay?n soru?turmas? iin ?eyler olmas? laz?m. Tek ara devlet ajans?. Devlet ajans?na gvenmeyip de kime gveneceksin? Kaynaklar onlar, dab?l ek (ifte kontrol) yapam?yorsun.
-Hatay? kabul ediyorsunuz.
Sizin de hatan?z var, benim de hatam var, iki yanl??tan bir do?ru ?kmaz, di?er trl kampla?ma devam eder. Biz bir lkenin insanlar?y?z.
-Kim Dergisi etkili miydi?
Kim Dergisini 4 arkada? ?kard?k. Para kazanmad?k, Akis de yle.
-Medya darbeye zemin haz?rlad? m??
ok etkili de?ildi. O zaman drt gazete vard?. Gn gnne okumuyorsunuz ama etkiliydi, aile gazeteleriydi.
-Asker zerinde etkisi nas?ld??
Bilemem.
-Akisi, Kimi okuyarak darbe yapt?k. diyor darbeciler.
Akis 30, 40 bin sat?yor. Ne kadar okuru asker bilemiyorum. Orduya ertesi gn gidiyor. Tirajlar s?n?rl?. Bask?lar tipoda, kapaklar p?r?l p?r?l de?il. Tek radyo var, devlet radyosu. Her ?ey s?n?rl?. ?imdi saat ba?? 40 bin tane haber veriyor. Hrriyet var, Sedat Simavi hayatta. Safa K?l?l?o?lu, Ahmet Emin Bey. Bunlar?n gazeteleri var. Bugn gazetelerin sahibi kitle.
-Medya deste?i olmadan darbe olur mu?
O tarihte olur.
-CHP medyay? nas?l kulland??
Hesapla?malar?n? bitirmemi? iki lider vard?. Muhalefet haberin pe?inde. CHP ve bir k?s?m matbuat hakk?nda Tahkikat Komisyonlar? kurulmu?. Gazetelerin arkas?nda ne var, ar?yor. Kas?m Glek gidiyor anakkaleye. Yay?n yasa?? geliyor. Ne demek can?m? 49. kilometredeki olaylar? yay?mlamak yasak edilmi?tir diye. Siz gazetecisiniz, vermek istiyorsunuz.
-Nas?l veriyorsunuz?
Akl?n?za bir ?ey geliyor. Buluyorsunuz. Ne yapal?m? A?yorsunuz telefonu Vatan, Milliyet, Cumhuriyeti, birbirinizle konu?uyorsunuz; Biz byle bir ?ey yapaca??z, yapar m?s?n?z? Yapar?z abi diyorlar. 49. kilometreyi, 48. kilometre 999. metreye kadar verelim diyorsunuz. mer Sami Co?ar gibi isimlerle oturup konu?uyoruz. Gece bask?dan ?k?yorsunuz hepiniz, Ca?alo?lunda reklerinizi yiyorsunuz. Sabaha do?ru eve giderdik, araba nerede? o?u patronda yok araba. Ertesi sabah ba?savc? ar?yor Yine ne yapt?n?z, bize f?ra att?rd?n?z. diyor. Her ?eyi ?artlar? ile ya?ayacaks?n?z.
-Askerlik s?ras?nda da gazetecilik yapt?n?z m??
Bir taraftan da gazetecilik yap?yorum. Mill Savunma Bakanl???nda o zaman gazetecileri temsil brosu diye bir bro vard?. Orada tek profesyonel gazeteciyim, Erol Simavi de var ama o etkisiz. ?lgisi yok askerlikle. Bana abi falan diyor. Sen git, ne yaparsan yap diyorum. O gidiyor evine, geziyor.
-Bu bro ne yap?yordu?
Mill Savunma Bakanl??? kurmu?, ordu szcl? gibi bir ?ey i?te. Bir gn ?kt?m Genelkurmaydan. Adnan Bey de ?km??; yan?nda bakanlar?, arkada?lar? Belki birka tane sivil polis var yok, geliyor kar??dan. Bakt?m ba?vekil geliyor. (Aya?a kalk?p selam duruyor. ?.G.) Selam verdim. Nas?ls?n?z? dedi, glmsedi. Sa?olun ba?vekilim dedim. Burada m? askerlik yap?yorsunuz? Gryor musunuz, siz Ankarada da gazetecilik yap?yorsunuz. dedi. ok normal bir adam. Ama br Celal Bayar, illa ?iddete do?ru kullanm?? onu. Celal Bey kullanmak istemeseydi Adnan Bey bu kadar sertle?mezdi.
-Ne kadar srd askerlik? Aktif miydiniz?
6 ay iin gittik. 2 sene kald?k. Ordu szcs gibi bir ?ey olduk. Sonra onu kullanmad?lar. Kurmay albay, yarbaylar ve iki tane de ste?men vard?. Bizim tek y?ld?zd? p?rp?r. Ba?ka gazeteci de yok. Al??m??s?n?z.
-Siz de darbecilikten yarg?land?n?z.
28 Nisan ak?am? beni ald?lar, tahkikat komisyonu iin ?stanbul emniyetine. 30 Nisan sabah? Ankaraya gtrdler. 22 gn ifade verdim. Bir meclisin insanlar hakk?nda sorgulama yapmas?, sizi yalan sylyorsunuz diye sorgulamas? yetkisi var m?? Mesela Kurtul Altu?u tutuklad?lar. Meclisin byle bir yetkisi var m?? Yok. Ahmet Hamdi Sancar, eni?temin akrabas?. Ben ak?amlar? onun kefalet taahhd ile ?k?yorum. Sabah teslim oluyorum. Nehir Han?m geliyor teyzeme diyor ki, Ne olur olan biteni anlats?n, ku?kulan?rsak koltuklar?n?n alt?na ha?lanm?? yumurta koyaca??z. ?izofren hline gelmi? bir hava yay?l?yor ba?kentin iine. Bana, ?una, buna... ?stanbuldaki nmayi?ler Ankaraya s?rad?.
-Sizin hakk?n?zdaki iddia tam olarak neydi? Nmayi?le ilgisi var m??
Benim suum, ihtilal komitesinin genel sekreteri olmak. Yeralt? ihtilal komitesinin... Byle bir komite yok. ?dris Bey diye bir arkada? geldi, konu?tu derim.
-Bugn bak?nca btn bu olaylar?n bir amaca ula?mak iin zincirin halkalar? oldu?u anla??lm?yor mu?
Hay?r. Menderese Eski?ehirde bir uyar? yap?l?yor. Merhaba deyince subaylar arkalar?n? dnyorlar. Burada bir ?eyler oluyor arkada?lar deyip tedbirini almas? laz?md?. Ne yapar?z? Ya subaylar? toplar tardederiz, ba?bakana poposunu dnyor veya neye byle bir ?ey oluyor, bunu skunetle iimize ?imdilik sindirip arkadan nlemini yine al?r?z. Bunlar olmuyor.
-?kisi de olmuyor.
Olmuyor, yat?yorsun, ertesi gn sana poposunu dnm? adam ba?ka yerlerdekilerle beraber ba?kalar? ile birle?iyor.
-60 ihtilali geliyorum diyor ve geliyor. Menderes nleyebilir miydi?
Celal Bey, dere geerken at de?i?tirmem bilmem ne diye mdahil oldu. ?ttihat ve Terakkiden gelmi?. Menderesin de var ama Adnan Bey naif adamd?. Ke?ke sivil iktidar, geldi?i yntemlerin kendisini gtrmek iin de kullan?labilece?ini iine sindirmi? olsayd?. ?kisini yan yana koymak laz?m. Anayasa Mahkemesi yoktu, ?kan yasalar? gtrmek iin; veya senato yoktu, biz bu yasalar? ?kard?k, bizden ya?l? a?abeylerimiz bu yasalar? bir grsn, yoktu. Adnan Beyi k??k?rtanlar vard?, kendi evresinden arkada?lar? vard?. Mfritler vard?. O dnemde CHPnin de mfritleri vard?. 1950de ?smet Pa?aya kar?? CHPli mfritler hkim olsayd?, tek partiyi yrtmeye al???rlard?, 1950yi nlerlerdi. Trkiyede bamba?ka patlamalar olurdu, onlar da ayakta kalamazd?. Ordunun iinde de daha sonra ortaya ?kt? ki Albay Seyfi Kutbek Beyin ba?kanl???nda bir cunta olu?mu?. Ben o cuntan?n daha sonra DPye kar?? kullan?ld???na tan???m. nk o cuntan?n avukatl???n? yapt?m. 1946-48 aras?nda olu?mu?. 50de ?smet Pa?a kendisinin iktidardan ekilmesini zmseyip iktidardan ekilmeseydi o cunta ona kar?? da kullan?l?rd?.
-CHPye kar?? da bir darbe olur muydu?
Olurdu tabii. O cunta CHPye kar?? kurulmu?.
-O cuntan?n siyasi gr? neydi?
zgr seim rzgrlar? geliyor. Akademiyi bitiriyorsunuz, ufkunuz daha ba?ka oluyor. 27 May?s 60ta yle oldu, homojen bir darbe olmad?. Sonra daha ba?ka ?eylere ?kt?. Trke?in grubu vard?, yapt?lar Biz kalal?m, 9 ????? hayata geirelim dediler. Onlar tasfiye oldu. Sonra gelenler EM?NSUcular? tasfiye ettiler. 14lerin d???nda kalanlar tekrar blndler. Sonra 22 ?ubatlar, 21 May?slar oldu. Hepsini yak?ndan gazeteci olarak izledim. Ya?ad?m.
ORHAN B?RG?T K?MD?R?
Birgit, ?stanbul Hukuk Fakltesini bitirdi. ?rencilik y?llar?nda ayn? zamanda gazetecilik yapan Birgit, Ulus gazetesinin ?stanbul Temsilcili?inde, Dnya ve Yeni Sabah gazetelerinde al??t?. K?M ad? ile haftal?k bir haber dergisi yay?mlad?. 1946da CHPye giren Birgit, 27 May?s ncesinde hkmete ynelik ?renci gsterilerinde nemli rol oynad?. 28 Nisan 1960ta dnemin iktidar? taraf?ndan TBMM Tahkikat Komisyonuna sevk edildi. 19 May?s 1960 gnne kadar gzetim alt?nda tutuldu. CHPden milletvekili seildi, bakanl?k yapt?. Cumhuriyet gazetesi yazar? olan Birgit, Ayd?n Do?an Vakf?n?n yneticilerinden. Oktay Ek?inin yerine Bas?n Konseyi ba?kan? seildi. Birgit, 1965e kadar olan an?lar?n? 2005 y?l?nda yay?mlad??? Evvel Zaman ?inde ba?l?kl? kitapta toplad?. 6-7 Eyll 1955 olaylar?nda K?br?s Trktr Cemiyeti yesi oldu?u iin tutukland? ve S?k?ynetim Mahkemesinde yarg?land?. Birgit, Eski?ehir Anadolu, ?stanbul Galatasaray niversiteleri ileti?im fakltelerinde ?retim grevlisi olarak al??t?. Kendisine Anadolu niversitesi Senatosunca Onursal Doktorluk payesi verildi.
9 Subay Olay?
9 Subay san?klar?, Kim Dergisinin ilk say?s?n?n tamamlanma gnlerinde, 26 May?sta, 1. Ordu Mahkemesi'nde olu?turulan heyetin huzuruna ?kt?. Ba?kan daha sonralar? Genelkurmay Ba?kanl??? da yapan ve o s?ralarda ad? darbe giri?imleriyle zde?le?tirilen General Cemal Turald?. Mahkeme, savc?n?n gizli duru?ma talebini reddetti. Haziran ay?n?n sonunda asker mahkeme bir ara kararla muhbir Samet Ku?u d???ndaki tutuklular? serbest b?rakt?. Birgit, O gn anlad?m ki 1. Ordu Karargh?nda yap?lan duru?ma s?ras?nda bo? grnen koridorlarda sanki gizli kulaklar bulunmaktad?r ve bu kulaklar?n ald??? haberler grlmemi? bir h?zla di?er garnizonlara yay?lmaktad?r. Cemal Y?ld?r?m? Talimhane'deki evine b?rakt???m zamanla sal?verilme aras?nda bir saat ya gemi? ya gememi?ti. Ama haberin ?stanbul d???ndan gelen kutlama telgraflar?yla oktan uzak yerlere ula?t??? anla??l?yordu. diyor. 9 Subay ad?yla an?lan duru?ma, 25 Kas?m 1958 Sal? gn sona erdi. 8 san?k da akland?. Samet Ku?u 2 y?l hapis cezas?yla cezaland?r?ld?. 3 y?l sonra Cemal Y?ld?r?m, 1961 y?l?nda olu?acak Kurucu Mecliste CHP yesi olarak bulunacak, daha sonra ?stanbul senatr olacakt?. Naci A?kun, Mill Emniyet Ba?kanl???na atanacakt?. Di?er subaylar silahl? kuvvetlerde grevlerini srdrecek, aralar?ndan Faruk Gventrk de korgeneralli?e kadar ykselecekti.