Ne?e Dzel'in Din Bilgin'le yapt??? syle?inin ikinci blm yay?nland?. Bir dnemin kudretli patronu Bilgin if?aatlar?na devam etti. "Bas?n patronlar?, istihbarat? gazetecileri tahmin ederler. O kurumlarla ili?kide i?e yararlar diye, o dnemde biz, bunlar? grmezden geldik."
D?N B?LG?N'?N SZLER?NDEN NE IKANLAR
-Ayd?n Do?an istese de yazarlar?n? kontrol edemez. Yazar say?s? o kadar artt? ki, kontrol etmek art?k imkns?z. Birini kontrol etse, br akacak.
-Trkiyedeki g dengelerinden, nce, Ankara brolar? etkilenir. Gazetesinin Ankara yneticileri, Uzan? darbe olaca??na inand?rd?. O da, o gce oynad?.
-Bas?n patronlar?, istihbarat? gazetecileri tahmin ederler. O kurumlarla ili?kide i?e yararlar diye, o dnemde biz, bunlar? grmezden geldik. Medyan?n ay?b?d?r bu.
-Ba?bakan a?k szl ve gazete sahiplerine pek yz vermiyor. Hakk?n? vermek laz?m, utan?lacak ili?kiler iine girmiyor. Eskiden Maliyede, bir devlet dairesinde i?i olan bas?n ba?bakana gidiyordu ve i?ini pat?r pat?r yapt?r?yordu.
-Medya sahibi oldu?unuz zaman, medya sahipli?inin getirdi?i gcn bir sre sonra sizde patolojik sonular? oluyor. Patolojik dzeyde narsist biri olmaya ba?l?yorsunuz. O zaman da ister istemez huyunuz da bozuluyor.
NE?E DZEL:Sabah'ta gazetecilik nas?l bitti?
D?N B?LG?N:Banka sat?n al?nd?ktan sonra dengeli yay?n yapma zeni ba?lad? ve bu da gazetecili?i bitirdi. Sabah, ondan sonra bir trl eski Sabah olamad?. nk Hazine brokrasisinden, Maliye Bakan?ndan, Gne? Tanerden, k?sacas? siyasetilerden ekinir oldu. Bugn Trk bas?n?n?n ya?ad??? felaketlerden biri de budur. Taraf ?n di?er gazetelerden fark? da bu noktadad?r.
Fark? Nedir?
br gazeteler hep denge kollamak ve zen gstermek zorundalar. Bu, gazetecili?i bitiriyor. Mesela nkleer enerjiye ya da kmre, ya da baz istasyonlar?na yat?r?m yap?lacak. Bas?nda taraflar hemen belli oluyor. Gazetelerde bu konuda ne tr haberler ?kaca?? nceden tahmin ediliyor. Sonra zaten grlyor. Baz istasyonu kimine gre kanser yap?yor, kimine gre de ok iyi bir ?ey oluyor.
nk gazetelerin patronlar? o ihalelere giriyor, de?il mi?
Evet. Patronlar, gazetecilere, nkleer enerjiyi savunun demiyorlar ama gazetecilerde de maalesef patronun i?inin lehinde yazmak gibi bir refleks olu?tu. Geri aleyhte yazd???nda, o gazetecinin ba??na iyi bir ?eyler gelmeyece?ini de kestirilebiliyor insan ama... Sonuta, gazetecinin gazetecili?i, kendini frenlemeye ba?lad??? anda bitiyor. Sabahta gazetecilik, benim verdi?im hatal? karar yznden byle geri gitmeye ve kmeye ba?lad? i?te.
Medya a?s?ndan Trkiyedeki tek g asker ve siyaseti de?il. Byk ?irketler de bir g. Gazeteler onlara kar?? da ba??ms?z olmak zorundalar. Byk sermayenin ilan ambargolar?na ra?men bir gazete para kazanabilir mi, ayakta kalabilir mi?
Kalabilir. nmzdeki dnemde i?i sadece gazetecilik olan yeni te?ebbsler ortaya ?kacak ve bu gazeteler para kazanacak. nk Trkiyede medya i?i art?k byle gitmez. Taraf, Trkiyeyi de?i?tirdi. Mthi? bir ?ey yapt? ve tek ba??na kald?ra oldu. Ciddi sylyorum. Trkiye, Taraf a ok ?ey borlu. Trk ordusu da Tarafa ok ?ey borlu.
Ne Borlu?
Taraf ?n yay?nlar? sayesinde o da kendisine bakacak ve Trk ordusu da de?i?ecek. O da mutlaka 21. yzy?l?n ordusu olacak. ?leri teknoloji kullanan, gnll ve profesyonel bir ordu olacak. 19. yzy?l?n, Napolyonun ba?latt??? y???nlar?n ordusu olmay? b?rakacak. Byle gnll profesyonel bir ordunun iinden asker d?nrler ?kacak. ?imdi ?km?yor, nk ?kmas? iin askerlikten gerekten zevk almalar? laz?m.
Medya-siyaseti ili?kisine dnersek... Medya sahibi olarak siyasetilerden gerekten hi ekinmediniz mi?
Banka sat?n al?ncaya kadar hay?r. Banka sahibi olduktan sonra, son dnemlerde b?rak?n ekinmeyi, onlara yak?n olmay? da denedim ama pek beceremedim. Asl?nda ?imdi iyi bir devir var. Ba?bakan a?k szl ve gazete sahiplerine pek yz vermiyor. Hakk?n? vermek laz?m, utan?lacak ili?kiler iine girmiyor. Eskiden Maliyede, bir devlet dairesinde i?i olan bas?n ba?bakana gidiyordu ve i?ini pat?r pat?r yapt?r?yordu. Yine eskiden telefonu eviren ba?bakana ula?abiliyordu. ?imdikine ula?am?yorlar. Bir ba?bakan?n byle olmas? laz?m.
Bugnk ba?bakan?n da ok yak?n oldu?u baz? gazetelerden sz ediliyor. Sizce Ba?bakan onlar?n da m? telefonuna ?km?yor, onlarla da m? ayn? mesafeli ili?kiyi gtryor?
Onu bilemiyorum ama eski tr medya ili?kileri srseydi, bugn Trkiyede ne Ergenekon ne de Balyoz soru?turmalar? yap?labilirdi. Bas?n?n bir k?sm? Ergenekonu ve di?er korkun olaylar? yok sayd? ama geri kalan k?sm? da olan biteni yazd? izdi. Taraf kadar yazmad?larsa da yazd?lar. O a?dan bugn gemi?ten farkl? olarak ok sesli bir bas?n var. Mehmet Barlas do?ru sylyor. 28 ?ubatta gazeteler ortak ba?l?klarla ?k?yordu. nk ayn? yerden besleniyorlard?, haberler ayn? kaynaklardan geliyordu. Sz gelimi, Aczmendilerle ilgili haberi, bize, Hrriyet e, Milliyete, ATV ye, Star televizyonuna ayn? yerden servis yaparlard?.
Generallerden ekinir miydiniz?
Trkiyede siyasetin bir k?sm? orduya aktar?lm??t?. Kimin tm, kor ya da orgeneral olaca??n? gazetede haber yapan, Trkiyeden ba?ka bir lke yoktur dnyada. Bizde yap?l?yordu, nk generallik onlara, yapt?klar? i?le mtenasip olmayan bir g sa?l?yordu. Genelkurmay ba?kan? darbe yap?p lkenin ba??na geliyordu ya da szde demokratik yoldan cumhurba?kan? oluyordu. Dolay?s?yla generallik mevkii ok nemliydi ve onlardan yana olmak, onlarla birlikte grnmek, onlarla ittifak yapmak, baz? insanlar iin kendilerine g aktarmak demekti. Mesela medya patronu olarak en son Hilmi zkkn Genelkurmaydaki resepsiyonuna kat?lm??t?m. Davetten ?k??ta kap?da Sinan Aygn, davetlilere torba iinde ulusalc? posterler da??t?yordu.
Ba?bakanlar bas?n patronlar?ndan ekinir mi?
ekinirler elbette. Ama ?imdikinin ekinmedi?i belli. Bu da benim ok ho?uma gidiyor. Bugn Trkiye, Gmrk Birli?ine dahil. K??t fiyatlar? zerinde hkmetin kontrol yok. Art?k bas?n?n girdisine kimse kar??m?yor.
Gelirine kar???l?yor mu?
Bas?n?n gelir kaynaklar? zerinde de hkmetin bir ipote?i yok. nk eskiden K?Tler vard?. Onlar?n bas?na verece?i reklam nemliydi. ?imdi zel sektr ok byd. Bu yzden, e?er bas?n d???nda bir i? yapm?yorlarsa, bas?n patronlar?n?n bugn hkmetle do?rudan i? ili?kisi iinde olmalar? ve ondan talepte bulunmalar? bana sama geliyor. Bugn bas?n ba??ms?z olma imknlar?na sahip. Ama bas?n, kendi patronlar?ndan nas?l ba??ms?z olacak diye sorarsan?z...
Evet, bas?n kendi patronlar?ndan nas?l ba??ms?z olacak? Ya da olabilecek mi?
Olabilir. Bir gazetenin patrondan ba??ms?z olabilmesi iin ba?ar?l? olmas? ve iyi satmas? laz?m. Yani gazetenin gazete gibi ?kmas? laz?m.
Sizin yazarlarla ili?kileriniz nas?ld??
ok samimi syleyeyim. Yeni As?r da da, Sabah ta da, nas?l yazmas? laz?m geldi?ine dair hi kimseye bir mdahalede, bir tarifte bulunmad?m. Yazd?klar?n? ertesi sabah okurdum. Bu da benim babamdan grd?m bir ?eydi. Yazara kar???lmamas? laz?m. Adam tarifle yaz? yazamaz.
Tarifle k?e yaz?s? yaz?lmaz da, peki gazetelerde tarif zerine man?et haber yazd?r?lmaz m??
Maalesef haber de, man?et de yazd?r?l?r. Bazen genel yay?n ynetmenleri patronlara sormadan yaparlar bunu. Yaln?z Ba?bakan?n fark?nda olmad??? bir ?ey var. Ayd?n Do?an istese de yazarlar?n? kontrol edemez. Bir sr yazar var, hangisini kontrol edecek. Birini kontrol etse, br akacak. Birini kontrol etti diyelim, Melih akacak. Yazar say?s? o kadar artt? ki, onlar? kontrol etmek art?k mmkn de?il.
Yazarlar patronlardan ekinir mi?
Herhalde ekinir.
Patronlar, yazarlar? ynlendirir mi?
Medya i?i dedi?iniz, srekli etkile?im i?i. Herkes birbirini etkiler ve ynlendirir.
Peki patronlar genel yay?n ynetmenlerini ynlendirir mi?
Tabii... Patron, birlikte uyumlu al??abilece?i birini genel yay?n ynetmenli?ine getirir.
Gazetenin politikas?na kim karar verir? Patron mu genel yay?n ynetmeni mi?
Genel yay?n mdr patrondan daha zeki ve ak?ll?ysa, genel yay?n mdr karar verir. Patron daha zekiyse, kendisi karar verir.
Sizin genel yay?n ynetmeninizle ili?kiniz nas?ld??
Zafer Mutlu Sabah ba?ar?l? oldu?unda ok iyi, ba?ar?s?z oldu?unda ok kt i?ler yapt?. Benden farkl? de?ildi yani. Ben iyi yapt???m zaman o da iyi yapt?. Ben kt yapt???mda o da kt yapt?. ?unu syleyeyim. lkedeki g dengelerinden ilk nce gazetelerin Ankara brolar? etkilenir. Mesela Uzanlar... Gazetenin Ankaradaki yneticileri, Uzanlar? Trkiyede darbe olaca??na inand?rm??lard? ve o da, o gce oynad?.
As?l grevi istihbarat?l?k olan baz? ki?ilerin gazeteci k?l???nda gazetelerde al??t?klar?n? biliyoruz. Patronlar bunlar?n istihbarat? olduklar?n? bilirler mi?
Tahmin ederler. O zamanlar byle ?eyleri grmezlikten gelmek i?imize gelirdi. nk ileride o kurumlarla ili?kide, o gazeteci i?ine yarar diye d?nr patron. Bu da medyan?n ay?plar?ndan biridir tabii.
Bir patron genel yay?n ynetmenini hangi ?artlarda de?i?tirir?
Benim bu konuda deneyimim yok, ben hep ok uzun sre ayn? genel yay?n mdryle, yani Zaferle al??t?m ama... Bir patron, gazete ok kt giderse, tiraj? d?erse genel yay?n mdrn de?i?tirilir. Ayd?n Bey bir gn bana, Bu Eminden (la?an) memnun de?ilim. ??ine son verece?im. Ne olur? dedi. Ben de, Hibir ?ey olmaz dedim. Ayd?n Bey Emini de?i?tirdi. ve Hrriyet ten 50 bin tiraj gitti. Hrriyet neredeyse yzde 15-20 tiraj kaybetti. O tiraj kayb? Hrriyet i deh?ete d?rd ve Hrriyet, Emininkinden daha ulusalc? bir yne savruldu. Demek ki bir medya sahibi, eski bile olsa, bir ba?ka medya sahibinden asla ak?l sormamal?.
Bir medya patronu yazar? hangi ?artlarda de?i?tirir?
Okunmuyorsa, onunla ki?isel bir problemi varsa... Bir de medya patronu kendisini ok gl hissediyorsa...
Anlamad?m...
Medya sahibi oldu?unuz zaman, medya sahipli?inin getirdi?i gcn bir sre sonra sizde patolojik sonular? oluyor. Patolojik dzeyde narsist biri olmaya ba?l?yorsunuz. O zaman da ister istemez huyunuz da bozuluyor. Kendinizi asla hata yapmaz san?yorsunuz. Bir hata varsa, bunu kendinizde aramay?p ba?kas?nda arayan insan haline geliyorsunuz. Ben de o devirleri geirdim. Gcn yol at??? bir bozulmayd? bu. Do?rusu medya patronlar? aras?nda patolojik narsist olmayana pek rastlanm?yor. Ama derece derece oluyor bu narsizm. Murdock da, Maxwell de hep o havaya girdiler.
Eski gl halinizi ar?yor musunuz?
Hay?r aram?yorum dersem, sahtekr olurum. Tabii ar?yorum ama ?imdiki akl?mla farkl? davran?rd?m. Benim i?ten ayr?lmam, ?imdiki durumum, biraz ak?l sa?l???ma geri dnmeme faydas? oldu. ?nsan kendine pardon demeyi ?reniyor. ?imdi kendimle hesapla?abiliyorum.
Trkiyede askerlerle ilgili haberler yap?labilece?ini, ele?tiriler yaz?labilece?ini d?nr mydnz?
Hay?r d?nmezdim. Taraf ?n baz? man?etlerini deh?et iinde okudu?umu, bunlar?n ba??na bir i? gelmese ke?ke diye d?nd?m hat?rl?yorum. Bu lke cesur insanlar?n katk?s?yla yukar?ya gidiyor.
Sizin patron oldu?unuz dnemde Balyoz Darbe Plan? sizin gazetenize gelseydi basar m?yd?n?z ya da basabilir miydiniz?
Bas?lmas?n? mutlaka arzu ederdim ama basard?m diye de bir kabaday?l?k taslamayay?m. Ama olaylar ortaya ?kt?ktan sonra bas?n?n bir k?sm?n?n olaylar? grmezden gelmesi, olaylar? inkr etmesi, basmaya cesaret edenler iin sylemedik ?ey b?rakmamas?, onlar? yaftalamas? ok yz k?zart?c? oldu. Bas?n gerekten ok yz k?zart?c? bir devre geirdi. Biz, 28 ?ubat 1998de bu tr belgeleri basmayabilirdik ama 2010 farkl? bir sene. Ben bu dnemde gazete sahibi olsayd?m, bu olaylar ?kt?ktan sonra kesinlikle inkrc?l?k yapt?rmazd?m.
Peki, ne yapard?n?z?
Ergenekon lehine haberler yay?mlamazd?m. 367 soytar?l???na da kesinlikle raz? olmazd?m. E?er Sabah ?n ba??nda olsayd?m, 27 Nisan muht?ras?na da, parti kapatmaya da mutlaka kar?? ?kard?m. Eski gazeteci arkada?lar?ma, AKPnin kapat?lmas? mmkn de?il. Buna, zaman?n ruhu da, dnya da izin vermez dedim ama inand?ramad?m. Onlar, AKPnin kapat?laca??na ve ba?lar?na gelen musibetlerden kurtulacaklar?na o kadar fazla inanm??lard? ki... Parti kapat?lmas?n? desteklediler. ok ay?pt? bu. Benim zledi?im bas?n, ay?p yapma lks olmayan bir bas?n... Onun iin de byle bir bas?n?n da devletle mmkn oldu?u kadar parasal i? ili?kisi olmayacak.
Byk gazetelerin ynetimleri birbirinden farkl? m?d?r yoksa birbirine mi benzer?
Benzer tabii. Ne kadar byrsen o kadar fazla denge gzetmeye bak?yorsun. Byk bas?n?n yay?nlar?n?n bu hale gelmesinin tek sulusu sadece patron ve genel yay?n mdr de?ildir. Okuyucunun da bir miktar bunda pay? var.
Gazetecili?i zlediniz mi?
ok zledim. Gazetecilik benim hayat?m. lkedeki byk de?i?ime katk? verememek beni zyor. Ama yine de kendimle bar?????m.
Gazete ?karmay? d?nyor musunuz?
Tabii her dakika d?nyorum. Ba?ka bir ?ey d?nmyorum.
Nas?l bir gazete ?karmak isterdiniz bugn?
En demokrat gazeteyi yapma abas?nda olurdum. Mutlaka ABden yana, kendi halk?yla, Krtleriyle bar??m??, her trl vesayete kar?? ?kan ok tirajl? bir gazete ?karmak isterdim. Ben gazete sahipli?i yapt???mda, kendi Krtlerimize ok ay?plar yapt?k.
Neler yapt?n?z?
Bilmem ne da??na F-16lar lm ya?d?rd? man?etleriyle ?kt?k. Bugn toplumda byk bir yar?lma var ve bu yar?lmay? tedavi etmek, korkular? gidermek nce hkmetin sonra medyan?n grevi. Bugn medya yaran?n zerine tuz dkyor. Ben bunu yapmazd?m. Aksine o yar?lmay? tedavi ederdim. Trkiyeyi normalle?tirme i?inde mutlaka grev almak isterdim. Eskiden niye yapmad?m, bilmiyordum.
Neyi bilmiyordunuz?
ok samimi syleyece?im. Yeni As?r ?n sahibiydim. Bir arkada??mla yryoruz. Byk Efes Otelinin nnde ayakkab?s?n? boyatt? ve ocukla Krte konu?tu. Gazete sahibiyim ve hayat?mda ilk defa Krteyi o zaman orada duydum. Mesela ?stanbula gelinceye kadar Alevinin kim oldu?unu bilmiyordum. Bunu bilmeyen bir adam, toplumu ynlendirecek gazetelerin sahibi... Ermeni meselesini de bilmiyorduk. Hl k?z?yoruz. Ermeniler kendi kendilerini ldrm? san?yoruz. Bugn, bu fark?ndal?klar?mla farkl? bir gazete ?kar?r?m.
Gazetecilikle ilgili pi?manl?klar?n?z var m??
Olmaz m?? Benim hayattaki btn pi?manl?klar?m gazetecilikle ilgili. H?zl? ykseli? dnemimde ac?mas?z oldu?um dnemlerim oldu. Fark?nda olmadan ka ki?inin zerinden getik. Onlar? kesinlikle yapmazd?m. ?yi ya?amak, byk servet sahibi olmak, di?erlerinden geri kalmamak gibi nedenlerle bilmedi?im bir alana, banka i?ine girdim. Oysa hayatta arkas?ndan gidece?in, pe?ini kovalayaca??n gzel ?eylerin olmas? laz?m. Ben onu kaybetmi?tim. Ben vicdan ve demokrasi mcadelesi hedefini kaybetmi?tim. Mesela sizi k?skan?yorum.
Niye k?skan?yorsunuz bizi?
Trkiyede ya?anan byk de?i?iklikte bir rolm ve katk?m olsun isterdim ben de. Ama insafl? da olmam laz?m. Ayn? ?eyi yapabilir miydim? Hay?r yapamazd?m, onu beceremezdim. Ama vicdan? olan bir gazete ?kar?rd?m. nk dnya yle bir dnya oldu ki, bu yeni dnyada hakl? olmaya mecbursunuz. Dnya art?k haks?zl?k yapmay? yasaklad?. Mutlaka do?ru olan? yapman?z laz?m. Demokrat ve vicdanl? bir gazete ?karmay? ok isterdim. Gnbirlik bir i? yap?yorsan?z mutlaka hata yapars?n?z. Ama vicdanl? olunca, hatadan geri dnmek ve zr dilemek mmkn olur.
Peki, patron olmasayd?n?z, gazetede ne olmak isterdiniz?
?imdiki akl?m olsayd? tabii ki muhabir olmak isterdim. Sizin gazetedeki Mehmet Baransu gibi olmak isterdim...