Medyasiyaset ve ticaret ili?kilerindeki rmenin tavan yapt??? ve bas?n patronlar?n?n tam 10 banka bat?rd??? ?kitelli dnemi, Hrriyet Medya Towers?n y?k?l???yla sona erdi. ??te 90lar medyas? ve Bb?tellinin hasar raporu

 

ZAFER ZCAN - AKS?YON KAPAK 

Bas?n sektr medya olmadan nce, gazetecilerin ve gazetelerin merkezidir Bb?li yoku?u. Ca?alo?lunun buram buram tarih kokan dar sokaklar?nda yeti?ti, hem Osmanl? hem de Cumhuriyet dneminin kalem?orlar?. Gazete patronlar?n?n meslekten gazeteci oldu?u, bas?na d??ar?dan sermaye giri?inin henz ya?anmad???, gazetecilerin vapura, tramvaya bindi?i, klasik deyimle toplumdan kopulmam?? zamandan sz ediyoruz. Necip Faz?llar, Peyami Safalar, Bedii Faikler, Ali Naci Karacanlar, Kemal Il?caklar, Abdi ?pekiler hatta Simaviler ve Ahmet Emin Yalmanlar dnemi. En sert polemiklerin ya?and???, muharrirlerin kalemlerini deta silah gibi kulland??? y?llarda, muhalefet Bb?liden ykselirdi. ?nternet ve televizyonun olmad??? vakitlerde, gazetecilerin k?vrak slubu ve pervas?z kalemleri, gndemi belirlerdi. Gazetecilikte slubun deta sanat kabul edildi?i gnlerdi, Bb?li y?llar?stad Necip Faz?l, Bb?li ad?n? verdi?i otobiyografisine ba?larken, bahsedilenin sadece bir semt ad? olmad???n? anlat?yor: Btn yollar Romaya ?kar. Cihana hkim bir imparatorluk nizam?n?n tarihte mihrak noktas?d?r nk Roma Bizde de btn yollar Bb?liden geer. Fikir, sanat, ilim, politika, pafta pafta, bu memlekette duygu ve d?nce k?vran??? belirten kim varsa ar??s?n?, pazar yerini Bb?lide bulur zira Bu kabil insanlar nerede ve neyle u?ra?makta olursa olsunlar, Bb?liden say?labilirlerBu kabil insanlar Bb?liden say?lm?yorlar art?k. Kprnn alt?ndan ok sular akt?. Bb?li defterini kapatanlar, ikame ettikleri ?kitelliden de abuk vazgeti. 20 sene nce tas?n? tara??n? toplayarak ?kitellideki plazalara ta??nan ve bas?ndan medyaya ink?lap eden sektr, art?k yeni sulara yelken at?. Bb?telli diye de an?lan ?kitelli medyas?n?n son temsilcisi Hrriyet Grubu ve onun Hrriyet Medya Towers diye an?lan me?hur binas? da in?aat sektrnn arklar? aras?nda eridi gitti. Nurol Gayrimenkuln 127,5 milyon dolara Do?an ailesinden ald??? binan?n yerine i? merkezi ve rezidans in?a edilecek. Nurol firmas?n?n kepeleri asl?nda fark?nda olmadan medya iin bir dnemin daha kapand???n? ilan ediyor

 Plaza gazetecili?i

 Bb?telliyi ilk terk eden Sabah ve atvnin yeni mekn? Be?ikta? Barbaros Bulvar? oldu. ?kitellideki bina bir sre ?? Bankas?na ev sahipli?i yapt?ktan sonra ila firmas? Deva Holdinge sat?ld?. Uzanlar?n me?hur binas? da nce bir GSM ?irketinin merkezi oldu, ard?ndan sahibi de?i?en Star gazetesi ile Kanal 24 televizyonu buraya ta??nd?. Binay? Defacto isimli tekstil ?irketiyle payla??yorlar. ?kitelli ve Trkiyenin ilk zel televizyonu Star, art?k Do?u? Grubu bnyesinde ve Maslakta yay?na devam ediyor. Hrriyet gazetesi ise Ba?c?lardaki Do?an Medya Centera ta??nd?. Milliyet ve Do?an Grubunun di?er yay?nlar?na ev sahipli?i yapan binada art?k Kanal D, CNNTRK kanallar? ile Hrriyet, Posta ve Radikal gazeteleri de bulunuyor. Do?an?n di?er gazeteleri Milliyet ve Vatan ise Demirren Grubuna sat?ld?. Rzgr gibi geen ve hem lkenin hem sektrn dengelerini altst eden Bb?telli y?llar? nas?l geti ve arkas?nda nas?l bir iz b?rakt?? Bir hasar tespiti yapmakta fayda var.Bb?linin nemini yitirmesiyle memleketin d??a a?lmas? paralel giden sreler. 12 Eyll darbesinden sonra tek ba??na iktidara gelen Turgut zal?n d??a a?lma hamlesi ve i? dnyas?ndaki h?zl? geli?melerden bas?n sektr de nasibini alacakt?r. ?? adamlar?n?n gazetecilik i?ine ilgi duymaya ba?lamas?yla, bugn konu?tu?umuz pek ok sorunun temeli at?lm?? olur. O gne kadar mesle?i gazetecilik olan patronlar?n elindeki bas?n sektrnde art?k i? adamlar?n?n da gz vard?r.Nitekim ilk ad?m Ayd?n Do?andan gelir. Otomobil, ticari ara ve in?aat gibi sektrlerde faaliyet gsteren, Ko Grubu ?irketlerinin bayili?ini yapan Gm?hane Kelkitli Ayd?n Do?an, 1979da Milliyet gazetesini alarak sektre girer. ?kinci byk hamlesi ise 1994te, Simavi ailesinden Hrriyeti almakt?r. ?zmirli gazete (Yeni As?r) patronu Din Bilginin ulusal bir gazete (Sabah) ?karmak iin 1985te geli?inden sonra Hrriyetin Do?ana sat?lmas?, Bb?linin Bb?telliye dn?mnn en nemli kilometre ta?lar? olur.

Bab?li dnemini bitirerek Bb?telli gnlerini ilk ba?latan Sabah Grubudur. Din Bilgin, kendi a?s?ndan sonun ba?lang?c? denebilecek servene hayli ?a?aal? ba?lar. ?kitelli Bas?n Ekspres Yolu zerinde ve tam da Ayamama Deresi kenar?na in?a edilen ak?ll? Sabah-atv binas?, dnemin teknoloji harikas?d?r. K?sa sre sonra, Trk medyas?ndaki de?i?im ve negatif dn?mn de simgesi olacakt?r bu bina. Gazetecili?i halktan koparan, toplumdan uzakla?t?ran, medyay? kendi sektr d???ndaki i?lere bula?t?ran, bankac?l??a sokan, toplum mhendisli?i operasyonlar?n?n arac? hline getiren sembollerden biri, belki de en nemlisidir ?kitellideki nl yap?. Yeni As?r?n kurucusu, btn hayat? gazetecilikle gemi? bir aileyi yoldan ?karan srecin temelleri de o binada at?lm??t?r. Bb?linin, Bb?telliye dn?mn simgeleyen plaza gazetecili?i Trkiyenin en kritik y?llar? denebilecek 90lar?n kilit aktrdr. Din Bilgine sadece gazetecili?i de?il, neredeyse her ?eyini kaybettiren bir dnem olur Bb?telli y?llar?. Nitekim kendisi y?llar sonra verdi?i rportajlarda yapt??? yanl??lar?, asker vesayetin nas?l dmen suyuda girdiklerini ve gazetecilik d??? i?lere bula?arak yapt?klar? vahim hatalar? tek tek itiraf edecektir.

 Medya, siyaset, vesayet!

Bas?n sektrnn Bb?li y?llar? Osmanl?n?n son dnemlerinde ba?l?yor. Sultan 2. Mahmut dneminde, o zaman devletin de merkezi konumundaki Bb?lide ilk gazete yay?na ba?lar. Takvim-i Vekayi ad? verilen resm yay?n organ?n?n amac?, devletin reformlar?n? halka daha iyi anlatmakt?r. Bu gazetenin yay?n tarihi 1831i dikkate alacak olursak, sektrn Bab?li gemi?i 1990lara kadar yakla??k 160 y?l devam ediyor. Buna kar??l?k sadece 20 y?l devam eden ?kitelli dnemi, sektrde uzun y?llar tedavi edilemeyecek yaralar am?? ve derin izler b?rakm??t?r. Bunun birka sebebi var. Birincisinin bas?n d???ndan sermayenin sektre girmesi oldu?unu belirtmi?tik. ?kinci nemli sebep ?kitelli dnemiyle zel televizyonlar?n devreye girmesi. Bu ayn? zamanda bas?n?n medyaya dn?mnn ba?lang?c?d?r. ?kitellideki Sabah Plaza atvye, Hrriyet Medya Towers Show TVye, Uzanlar?n Star gazetesi Star TVye ev sahipli?i yapmaktad?r.

Televizyonun etkisini de arkas?na alan bas?n gruplar? glerinin zirvesindedir art?k. Bu gcn kontrolden ?kmas?na zemin haz?rlayansa zel televizyonlarla birlikte ?kitelli y?llar?na rastlayan koalisyonlar dnemidir. Bas?n d???ndan sermayeye ek olarak, reklam pastas?n?n bymesiyle bir anda maddi gcn katlayan, televizyonlar?n devreye girmesiyle ula?t??? kitleleri h?zla byten medya sektr bir de kar??s?nda zay?f koalisyon hkmetlerini bulacakt?r. Tam bir g zehirlenmesi vakas?. Birka milletvekili transferiyle d?rlebilen zay?f hkmetlere kar?? di?er g oda?? askerle i? tutman?n dayan?lmaz cazibesini de bu dnemde ke?fedecektir medya patronlar? ve elbette yneticileri.?kitelli y?llar?n?n ok sorunlu gemesinde, medyan?n ili?kilerdeki dozu ayarlayamamas?, daha do?rusu ayarlamak istememesi temel etkendi denebilir. Medya-siyaset, medya-ticaret ve medya-asker ili?kilerinden bahsediyoruz. 1991-2002 aras?ndaki koalisyonlar dneminde gerek ekonomi gerekse demokraside ya?anan gerilemelerde, medyan?n kurdu?u sorunlu ili?kiler ba?roldeydi. ??ini bytmek iin medyan?n gcn ke?feden sermaye sahipleri ve benzer amalarla medyay? kullanmaya hevesli siyasetilerin ortaya ?kard??? vahim sonular dnemidir 90larAradan geen k?sa srede ad?n? unuttu?umuz birok yeni yetme bas?n patronu tremi?, lke normalle?meye ba?lad?ktan sonra da bunlar?n o?u silinip gitmi?tir. Srecin en dikkat ekici zelli?i, di?er sektr yat?r?mlar?nda kra odaklanan patronlar?n, konu medya olunca krl?l??? ikinci plana atmas?d?r. nk medya, holding menfaatlerinin ta??y?c?s? hline gelmi?tir. Nitekim, 2000 y?l?nda Trkiyede medyan?n yzde 60?n? elinde bulunduran Do?an Holdingin gazetecilik faaliyetlerinden elde etti?i kr?n grup ?irketleri iindeki pay?, kendi internet sitesindeki verilere gre, sadece yzde 4tr. Buna kar??l?k o tarihe kadar medya yat?r?mlar?n?n toplam grup cirosundaki pay? yzde 40a ula?maktad?r. Bu rnek bile plazalar dneminde gazetecili?in hangi anlay??la yap?ld???n? anlatmaya yetiyor.

Ayd?n Do?an, Milliyeti Karacanlardan ald??? 1979 y?l?ndan beri 34 y?ld?r medya sektrnde. Onun iin, medya sektrne d??ar?dan giren en ak?ll? patron demek yanl?? olmaz. Benzer durumdaki onlarca patron silinip giderken, o btn alkant?l? dnemlerde ayakta kalmay? ba?ard?. Peki, plaza gazetecili?inin kurban? patronlar kimlerdi? Do?andan sonra medya sektrne 1982 y?l?nda Gne? gazetesini kuran Kozano?lu-avu?o?lu Grubu girer. Yurtd???nda mteahhitlik yaparak ciddi sermaye birikimi olu?turan iki ortak, Hisarbank ve Odibank?n hisselerini alarak finans sektrnde de etkin hle gelir. Nitekim medya ve finans, o tarihten 2001 krizine kadar memleketin en dikkat eken ikilisi olacakt?r. Gne? gazetesini daha sonra, Trabzonlu giri?imci Mehmet Ali Y?lmaz al?r. Gazetenin son sahibi ise Polly Peck Grubunun sahibi K?br?sl? giri?imci Asil Nadir olur. Nadir, Gne? d???nda Gnayd?n gazetesi ve Geli?im Grubunu da alarak medyadaki etkinli?ini art?racak; ancak bu etkinlik uzun srmeyecektir.

.

 Medya patronlar? 10 banka bat?rd?

90lar?n ba?lar?nda medyada Uzanlar rzgr? esmeye ba?lar. Kemal Uzan ve o?ullar? Cem ile Hakan Uzan, 1991de, Cumhurba?kan? Turgut zal?n o?lu Ahmet zal ile ortakl?k kurarak lkenin ilk zel televizyonu Star1i (?nter Star?) faaliyete geirir. Uzanlar ayr?ca Adabank ve ?mar Bankas? ile finans sektrnde etkilidir. Aile daha sonra zelle?tirme ihalelerine girerek ald??? imento ve elektrik ?irketleriyle h?zla byyecektir. Uzanlar, bas?n? silah gibi kullanarak her alanda etkin olmak isteyen patronlara en nemli rnektir. Hatta bu gc parti kurarak siyasette aktr olma noktas?na kadar vard?ran aile, 2002 seimlerine kat?ld?klar? Gen Parti ile yzde 7,5 oran?nda oy almay? ba?ar?r. Uzan ailesinin sonunu getiren de bankac?l?k sektrnde ya?ad?klar? s?k?nt? ve tabii Ba?bakan Tayyip Erdo?an ile girdikleri sava? olacakt?r.O dnem televizyonculu?a ilgi duyan bir ba?ka patron, nce Show TVye ortak olan, daha sonra Cine 5i kuran Erol Aksoydur. Mehmet Emin Karamehmet de 90larda medya sektrne girenlerden. nce Mehmet Ali Il?caktan Ak?am gazetesini, daha sonra Erol Aksoydan Show TVyi alan Karamehmet, k?sa sre elinde tutabildi?i Sabah gazetesiye birlikte bir anda 90lar?n en dikkat ekici medya patronu hline gelir. Sabah? bir gece operasyonu ile tekrar Din Bilgine kapt?rmas?na ra?men Digitrk hamlesiyle yeni medya alan?nda kendini ispatlayan Karamehmetin medya merak?, ona Pamukbank ve Yap? Krediyi kaybettirecektir. Buna ra?men Turkcell gibi ok de?erli bir ?irket sayesinde ayakta kalmay? ba?ar?r bu sessiz patron ve daha sonra ve SkyTrk haber kanal?n? hayata geirir.

Bas?n sektrne h?zl? girip ayn? h?zla sektrden ?kan ve banka i?inden a?z? yanan patronlardan di?eri elbette Bursal? Cavit a?lard?. Onun ba??n? yakan da, 1996da Karamehmetten ald??? ve 1999da Tasarruf Mevduat? Sigorta Fonunun el koydu?u ?nterbank olur. Sleyman Demirel dneminin devlet bakan? ve aile foto?raf? yelerinden a?lar, kurucusu oldu?u NTVyi Do?u? Grubuna satmak zorunda kal?r. NTVyi alarak sektre giren Do?u? Grubu, bugn lkedeki etkili medya gruplar?ndan birinin sahibi. Demirelin aile foto?raf?ndan di?er medya patronu Kamuran rtk de unutmamak laz?m. BRT televizyonu ile sektre giren rtkn medyada ipini eken yine bankac?l?k sektr olacakt?r. Sahibi oldu?u Bay?nd?rbank?n 2001de Tasarruf Mevduat? Sigorta Fonuna devredilmesiyle, onun iin de k? sreci ba?lar.90lardaki yeni medya patronu portrelerinden en ilginci ku?kusuz Korkmaz Yi?ittir. 1998e kadar iki banka, televizyon ve iki gazeteye sahip bir patrondur Yi?it. Ekim 1998de patlayan Trkbank skandal? zerine, 9 Kas?m 1998de gzalt?na al?n?r. Bu srete banka, televizyon ve gazetelerini kaybeder. Yi?it ayr?ca televizyonda yay?mlad??? konu?mas?yla Mesut Y?lmaz hkmetini d?ren patron olacakt?r. Onun medyaya giri?i 90lar?n en dikkat eken hadiselerindendir. Medyadaki ykseli?i Bank Ekspresi almas?ndan sonra ba?lar. Yi?it, nce Kanal 6, Kanal E ve Gen TVyi al?r, devam?nda ise Yeni Yzy?l ve Milliyet gazetelerini bnyesine katar. zellikle Milliyeti Do?andan almas? medya evreleri kadar, asker cenahta da epey grlt koparacakt?r. O dnem askerlerin Milliyetin sat?lmas?na kar?? ?kt??? biliniyor. Nitekim gazete daha sonra tekrar Do?ana geer. Yi?itin ba??n? yakan, Bank Ekspresten hemen nce hisselerini ihaleyle ald??? Trk Bank olacakt?r. Mafya babas? Alaattin ak?c?n?n ihale srecinde Yi?it lehine devreye girdi?i ses kay?tlar? ile ortaya ?k?nca, ihale iptal edilir ve bu, yeni bas?n patronu iin sonun ba?lang?c? olur. Do?an Grubu da bankac?l?k hevesinden kendini alamad? ancak di?er rneklerin aksine kr ederek defteri kapad?.Grld? gibi, ?kitelli dneminin en nemli belirleyicisi medya patronlar?n?n bankac?l?k merak?, h?zl? ykselme i?tah? ve ykselirken de medyay? basamak olarak kullanma stratejileridir. Patronlar, bas?n gcn ?karlar?n? korumak ve kamu ihalesi almak iin silah gibi kullan?rken di?er yandan bankalar?ndan grup ?irketlerine para aktar?yorlard?. Halktan yksek faizle toplad?klar? mevduatlar da bu doyma bilmez i?tihaya kurban veriliyordu. Bedelini hem onlar hem de batan bankalar kanal?yla bizzat toplum dedi. Sonradan grme medya patronlar? bunlara ilaveten bir de devlet te?vikleriyle glerine g katt?. Nitekim 90l? y?llarda hortumlanan, ileri bo?alt?lan ve fona devredilen 25 zel bankan?n 10unun sahibi medya patronlar?d?r.Burada vurgulanmas? gereken bir husus daha var; medya patronlar?n?n bankac?l?k meraklar?na emekli generallerin verdikleri destek. Nitekim 28 ?ubat srecinde batan bankalar?n neredeyse tamam?n?n ynetim kurullar?nda emekli askerler, zellikle de generaller grev yapm??t?. Medya patronlar? iin asker kkenli ynetim kurulu yeleri bir tr kendilerini garantiye alma arac?yd?. Olay sadece bankalarla s?n?rl? kalmad?, askerin lkedeki gcnden etkilenen pek ok holding, ynetim kurullar?na emekli askerleri almakta gecikmedi. Nitekim 2002de greve gelen ve bu alandaki rmenin fark?na varan Genelkurmay Ba?kan? Orgeneral Hilmi zkk, bir genelge yay?mlayarak emekli generallerin banka ve ?irketlerin ynetim kurullar?nda yer almas?n? yasaklad?. O dnemin me?hur pa?alar?ndan eski Kara Kuvvetleri Komutan? Orgeneral Muhittin Fisuno?lu, Hayyam Garipo?lunun sahibi oldu?u Smerbankta; eski Deniz Kuvvetleri Komutan? Oramiral Vural Bayaz?t, Din Bilgine ait Etibankta ve eski Jandarma Genel Komutan? Orgeneral Teoman Koman da Cavit a?lar?n ?nterbank?nda ynetim kurulu yeli?i yapm??t?.

Boyal? bas?n dnemi

90larda medya-siyaset-ticaret ve asker ili?kilerindeki rmenin yay?nc?lar? ve elbette haber ieriklerini de do?rudan etkiledi?inin alt?n? izmek gerekiyor. Ticari ?karlar? iin Ankaran?n nemini bilen medya gruplar?, Ankara temsilcili?i makam?n? medyada ykselmenin arac? hline getirmekte gecikmedi. Birok genel yay?n ynetmeninin gemi?inde Ankara temsilcili?i grevi bulunmas? elbette tesadf de?il. Ankaran?n neminin artmas?, medyada sarkac?n a??rl???n?n muhabirden-haberciden yazar ve temsilciye kaymas?na sebep olacakt?r. Yazarlar ve temsilcilerin siyaseti ynetenlerle kuraca?? ikili ili?kiler art?k medya patronlar? iin hayati nemdedir. Nitekim Bb?li dneminde bas?n?n y?ld?z? muhabir-muharrir iken, Bb?telli dneminde bu yay?n ynetmeni ve temsilciye evrilmi?tir, stelik bu yakla??m hlen srmektedir. Yine bu anlay???n di?er sonucu, medyadaki magazinle?menin artmas?d?r. 80 darbesinden sonra nas?l siyasi haber yazman?n zorluklar? ekonomi habercili?inin y?ld?z?n? parlatm??sa, 90larda da magazin gazetecili?i ve televole tarz? grsel yay?nc?l?k ne ?km??t?r. K?sacas? 90lar boyal? bas?n ve nc sayfa habercili?i anlay???n?n da zirve y?llar? ve sektre b?rakt??? hastal?kl? miraslardand?r.K?saca byle zetlenebilir, bas?n sektrnn medyaya dn?m ve Bb?telli y?llar?n?n bilanosu. Bugn Bb?telliden geriye, elden ?kar?lan veya y?k?lan plazalardan ba?ka bir ?ey kalmasa da, medyan?n burada geirdi?i 20 y?l, ileride gazetecili?in nas?l yap?lmamas? gerekti?i konusunda ders yap?labilecek kadar malzeme bar?nd?r?yor. Bu malzemeyi i?lemek de, 90lar medyas?n? tez konusu yapacak gelecek nesillere d?yor.

?ki medya grubuna verilen te?vik: 625 milyon dolar

90lar?n medya hikyeleri yazmakla bitmez. Bunlardan biri de, grkemli plazalar?n in?a edilmesi ve bas?n?n son teknoloji rnleri kullanmas?ndaki para gcnn kayna??n? olu?turan, devlet te?vikleridir. Dnemin medya-siyaset ili?kisinin belirleyicilerinden biridir sz konusu te?vikler. Bu konudaki resm bilgileri a?klayan isim koalisyonlar dneminin me?hur devlet bakanlar?ndan Gne? Taner olur. Ertu?rul zkk ile yapt??? bol kfrl ve pazarl?kl? telefon konu?malar? ile de gndeme gelen Taner, Erzincan Milletvekili Tevhit Karakayan?n soru nergesine, 31 Aral?k 1997de verdi?i cevapta, asl?nda fark?nda olmadan medya-siyaset-ticaret genindeki kirli ili?kileri de?ifre etmi? oluyordu. Tanerin verdi?i bilgilere gre 1983-97 aras?nda medyaya verilen te?viklerin yzde 90? sadece iki gruba gitmi?ti. O y?llar aras?nda Sabah Grubu ve Do?an Holdinge verilen devlet deste?inin miktar?, Tanerin a?klad??? verilere gre 625 milyon dolar. Ba?ka bir ifadeyle Do?an Grubunun 626,3 milyon dolarl?k yat?r?m?n?n 406,7 milyon dolar?n?, Sabah Grubunun 292,1 milyon dolarl?k yat?r?m?n?n 194,9 milyon dolar?n? devlet demi?ti. Tabii bu a?klama Tanerin ba??n? epey a?r?t?r. ?lgili gruplar?n gazeteleri olay?n stne gidince, Taner kendisini brokratlar?n yan?ltt???n? syleyerek zr dilemek zorunda kal?r. Ancak ok yaydan ?km??t?r art?k. Bu hadise, 90larda medya-siyaset ili?kilerindeki rmenin en nemli belgelerinden biri olarak Meclis ar?ivindeki yerini alacakt?r.Nitekim 10 May?s 1997de ?stanbul Sultanahmette bir miting dzenleyen Ba?bakan Tansu iller, medya gruplar?na verilen te?vikleri a?klayarak, bunlar? kald?rd??? iin kartel medyas?n?n hedefi oldu?unu syleyecektir.Bu arada te?vikler meselesini kapatmadan, en ok te?vik alan iki grubun 90larda imza att??? ve Trkiye bas?n tarihi a?s?ndan yz karas? denebilecek bir anla?maya da de?inmek gerekiyor. O dnem bas?n?n iki byk grubu Do?an ve Sabah aras?nda yaz?l? olmayan bir centilmenlik anla?mas? bulunuyordu. Yani bir grubun i?ten att??? gazeteciyi, di?eri centilmenlik anla?mas?na uyarak alm?yordu. Ad? centilmenlik denen utan uygulamas? asl?nda 90larda medya emekileri a?s?ndan da nas?l bir al??ma ortam? bulundu?unun en iyi rne?i denebilir.Gazetecilik her zaman halktan kopuktuMedyadaki dejenerasyon fiziki meknlarla ne kadar ili?kili? Medya ele?tirmeni, gazeteci-yazar Alper Grm?, gazetelerin Bb?liyi terk edip Plazalara ta??nmas?n?n her ?eyi berbat etti?ine dair giderek byyen kanaate kat?lm?yor. Grm?e gre, gazetecilikte plazac?l???n baz? olumsuz sonular do?urdu?u muhakkak. Ama sonular zerinde d?nmek ve odaklanmak, as?l meseleyi gzden ka?rmaya sebep olabilir. Grm?, Bence as?l soru ?udur: Gazetecilikte plazac?l?k hangi ko?ullarda do?du? diyor ve ?u cevab? veriyor: Trkiyede gazetecilik, devletle kurdu?u problemli ili?kinin belirli bir a?amas?nda ??mard? ve btn ??mar?klar?n iine girdi?i psikolojiyle bykl?n toplumun gzne sokmak istedi. Peki, bu zgn durumu reten ?artlar nelerdi? Bunun, ekonomik ve siyasal olmak zere iki aya??n?n oldu?unu d?nyor Grm?:Ekonomik ayak: 1980lerden sonra Trkiye ekonomisinin liberalle?mesiyle birlikte bas?n sektr de bymeye ba?lad?. Fakat daha da byyebilmek iin gzn devlete dikmeye ba?lad?. Bunu da siyasal ayak zerinden ba?ard?.Siyasal ayak: Medya glenirken siyasal iktidarlar g kaybediyordu. 1990larda, medya iktidarlar? do?rudan etkileyecek lde glendi. Medya patronlar? banka sahibi oldu ve bu kaynaklar? gayrime?ru yollarla kulland?lar; devlet de olan bitene ses ?karamad?. Plaza dzeninin 90larda ykselmesi tesadf de?il. Haydan gelen paralar huya gitti.Gazetecili?in gnmzdeki ahlaki sorunlar?n?n olu?mas?nda plazala?ma srecinin elbette pay? oldu?una ancak bunun kk bir pay oldu?una i?aret eden Grm?, 20 y?ll?k plazalar dnemi ya?anmasayd? da ayn? problemler olu?acakt?. kanaatinde. Gazetecilerin halktan kopmas? meselesinin de meknlarla de?il, ideolojiyle ilgili oldu?unu vurgulayarak arp?c? bir tespit yap?yor: Trkiyede gazetecilik her zaman halktan kopuk oldu, nk bu meslek hibir zaman toplum odakl? yrtlmedi.?ktidar odaklar?yla gbek ba?? kesilmeli.

Gazeteci Yavuz Baydar plaza gazetecili?inin lkenin demokratikle?mesinden yana tav?r koyamamas?n? birka gerekeyle a?kl?yor. ncelikle, gazetecilerin ezici o?unlu?unun mesleki cehalet veya deformasyon iinde olmas?. Baydara gre o?unluk iin, devletin yce ?karlar? her zaman nde geldi. Bunu iselle?tirilmi? milliyetilik ve kat? bir Kemalizm srekli besledi. Militarizm hep bir glge gibi yaz? i?lerine hkmetti. Baydar, medyadaki zihniyeti ?yle anlat?yor: Hep bir gz darbede, darbecilerde oldu bir k?s?m kilit pozisyondaki gazetecinin. Demokrasiyi kmsediler. Darbecilerin nnde kuyruk olup ellerini ptler. Elitten geldikleri iin halka tepeden bakt?lar. Halk?n bitkisel hayatta kalmas? iin aba sarf ettiler. Tabular? y?kmak bir yana, srekli canl? tuttular.??in zihniyet boyutunun yan?na, plazalar dnemiyle birlikte ciddi bir para ve maddi ?karlar boyutunun da eklendi?inden bahsetmi?tik. Baydar, 1980ler ortas?nda ba?layan medya liberalizasyonunun iyi yanlar? oktu, ama sektr aktrlerinin mesle?i sak?nmad??? ve agzllk u?runa gazetecili?i be? paral?k etti?i dnemin de n al?namad?. diyerek, sektrn mafyatik yap?lanmalara kar?? k?r?lgan hle getirildi?inin alt?n? iziyor. Medya sermayesinin, kurulan byk saadet dzenini, banka ve ihaleler arac?l???yla srdrmek istedi?ini vurgulayan Baydar, retilen sahte cenneti ?yle tan?ml?yor: ? yap?lanmalar bu dzene uygun kuruldu; editrler muazzam maa?larla s?n?f atlad?, lks plazalarda, iyi altyap? e?ittir iyi gazetecilik gibi yalan bir dnya olu?turuldu. Halk, ezilenler, sessizler, ma?durlar bu dnemde asla grlmedi, grlrm? gibi yap?ld?.Peki, medyada son y?llarda sermaye a?s?ndan o?ulcu bir yap?ya do?ru gidilmesi, plazalar dnemi sorunlar?na zm olabilir mi? Baydar bu konuda ihtiyatl? iyimser. Henz nemli bir dn?m grmedi?inin alt?n? iziyor. Buna kar??l?k eski dzenin aktrlerinin zay?flad??? tespitini yap?yor. Sektrde kurall?, ilkeli, sa?l?kl? bir yap?, e?itlilik, da??l?m ve kalite olmad???n? belirterek zellikli insan kayna?? ve al??anlar?n haklar? ekseninde ciddi problemlerin devam etti?ini d?nyor. Baydar, esas kayg? verici noktaya da i?aret ediyor: Eski dzene yerle?iklik kazand?r?p medyada kangren yaratan, para ve mali-siyasi ?kar eksenli, al glm-ver glm esasl? ili?kilerin devam ediyor olmas?. Eski veya yeni patronaj aktrleri hl s?k? f?k? ili?kiler arac?l???yla Ankaradan medet umuyor, yamanmaya ve talep etmeye devam ediyor. Bu yap? k?r?lmazsa lkede ne ba??ms?z gazetecilik olur ne de zgr habercilik. Medya ile iktidar odaklar? aras?ndaki para eksenli gbek ba??n?n kesilmesi gerekir.Bb?li de ak ka??k de?ildi!Gazeteci Fuat U?ur Bb?li zaman?nda etik sorunlar?n daha az ya?and???n? belirtmekle birlikte, o dnemin de bas?n a?s?ndan tamamen sorunsuz olmad???na i?aret ediyor. ?kitelli dneminde siyasi srelerin sertle?mesiyle birlikte alttan yrtlen kavgalar?n daha grnr olmaya ba?lad???n? belirten U?ur, ?u yorumu yap?yor: Kavgada yumru?un hesab? sorulmaz mant???yla etik, gazetecilik meslek ilkeleri, ahlak tamamen bir kenara b?rak?ld?. 1990-2010 aras?nda medya patronlar? ve onlar?n gdmndeki genel yay?n ynetmenleri, yetkili yneticileri, gazetecili?in infisah etti?i bir dnemin sorumlusudur. K?saca Bb?lide de zihniyet ayn?yd? ama yukar?da sayd???m sebeplerle grnr ve gl de?ildi.U?ur, son y?llarda medyadaki sahiplik yap?s?n?n e?itlenmesini byk f?rsat olarak gryor. Buna ra?men bas?n ve ifade zgrl? a?s?ndan hl s?k?nt?lar oldu?unu, Trk Ceza Kanununun fikir zgrl? a?s?ndan s?n?rlamalar?n?n ve Terrle Mcadele Kanununun de?i?tirilmemi? olmas?n?n endi?e verici oldu?unu belirterek, Ancak hkmete ele?tiri ya da benzeri konularda Bugn istedi?imizi yazam?yoruz, syleyemiyoruz diyenlerin o?u ikiyzl. ?steyen istedi?ini sylyor, syleyebilir. Hakaret etmeye ynelik yasal yapt?r?mlar? engel ya da sansr olarak niteleyemezsiniz. diyor. U?ur da Baydar gibi son tahlilde as?l meselenin medya patronlar?n?n devletle ba?lar?n? kesmeleri oldu?unu vurguluyor: Patronlar devletten srekli ihale bekledikleri srece kendi yazarlar?n?n, yay?n ynetmenlerinin sesini bizzat kendileri k?sacakt?r ki zaten bunu yap?yorlar. Medya-siyaset-ticaret ili?kileri ba??ml?l?k ili?kisinden ?kt??? takdirde zgrle?me de kendili?inden gelecektir.Bir rk elma btn sepeti bozar!Eski?ehir Anadolu niversitesi ?leti?im Bilimleri Fakltesi Bas?n Yay?n Blm Ba?kan? Prof. Dr. Erkan Yksel, Bb?telli dnemini Trkiyenin ya?ad??? de?i?im ve dn?m srecinin bas?ndaki yans?mas? diye de?erlendiriyor. Yksel, medyan?n sermaye ile entegrasyon srecinin hl devam etti?i gr?nde. Medyadaki de?i?imin, lkedeki ve toplumdaki dn?mden farkl? olmad???n?n alt?n? izen Yksel, Medyan?n genel al??kanl???, gcn yan?nda yer almakt?r. Hepsi olmasa bile nemli blm iin durum byledir. diyor.Medya yap?s?n?n gerek siyasal gerek ekonomik gerekse toplumsal yap?dan ayr? de?erlendirilemeyece?ini syleyen Yksel, bu alanlarda s?k?nt? varsa, medyada da olmas?n?n ka?n?lmazl???n? vurguluyor. Siyaset, toplum, ekonomik dzen, di?er aktrler ve medyay? ayn? sepetin iindeki elmalara benzeten Yksel, ierideki bir rk elman?n btn rn etkileyece?ine i?aret ediyor. Medyay? tek ba??na sulamak sorunu zmez. zm iin uzun y?llar gerekir ama tek ba??na medyay? dzeltmekle de sorunlar? zemezsiniz. tespitini yap?yor.Son dnemde medyadaki sahiplik yap?s?n?n e?itlenmesini nemli ancak yetersiz buluyor Prof. Yksel. Medyadaki sermaye sahiplerinin e?itlenmesi kadar, yerel bas?n?n da glenmesi gerekti?ini hat?rlat?yor. Trkiyenin bilgi ihtiyac?n?n sadece ?stanbuldan ?kan gazetelerle kar??lanamayaca?? tespitini yaparak ?yle devam ediyor: Trkiyede medya siyaset gndemine hkimdir ama kamuoyu gndemi ile medyan?n aras? ayn? oranda iyi de?ildir. Medya, toplumun sorunlar?n? ve ihtiyalar?n? dile getirme yerine siyasetin pe?ine tak?l?yor. Bu anlamda hem yerel bas?n?n glenmesini hem de sahiplik yap?s?ndaki e?itlenmeyi nemli buluyorum.Bb?tellide gazeteler promosyonu kadar konu?urdu!  

Aksiyon'da Zafer zcan imzas?yla yay?nlanan analizin tamam? ?in T?klay?n...