'Gizli kay?tlar' gazetelerde, TV'lerde yay?nlanmal? m?? Yoksa yay?nlayanlara hapis cezas? m? verilmeli?
Medya zgrlklerinin enine boyuna tart???ld??? ?u gnlerde bu da ok nemli bir konu.
Sabah Gazetesi Okur Temsilcisi Yavuz Baydar bu haftaki yaz?s?nda 'Gizli kay?tlar' konusunu i?lemi?. Baydar ?ngiltere'den de rnek vererek ele ald??? konuyu etrafl?ca tart??m??...
?fade ve bas?n zgrl? alan?nda ya?anan hukuki s?k?nt?lar elbette ki okurun haber alma zgrl? ile birebir ba?lant?l?. O nedenle, hkmetin 3 ve 4 numaral? yarg? reformu paketlerine ili?kin beklentiler de - hem lkede hem de d??ar?da - byk.
Paketlerin ieri?i ancak Meclis Genel Kurulu'na geldiklerinde anla??lacak. Fakat Adalet Komisyonu'nda at?lan baz? ad?mlar zgrlkler a?s?ndan kayg? verici. nerilen dzenlemelere gre, aleni olmayan ses kay?tlar?n? yay?nlayan yay?n organlar?na 2 y?ldan 5 y?la kadar hapis cezas? ngrlmekte.
Meslekta?lar aras?nda bu ynde de?i?ikli?e kar?? ?kanlar a??rl?kta, ama tersini d?nenler de var. Oysa tart??ma sadece cezai tedbirlerle s?n?rl? olacak trden de?il, yan?nda bir de etik boyutu oldu?u gibi duruyor.
Okurlar?n ayd?nlat?lmas?, mesle?imizin gerek rol ve sorumluluklar? a?s?ndan gerekli. Do?rularla yanl??lar ay?klanmal? ve okur al?nan siyasi kararlar?n niteli?i konusunda sa?l?kl? ?ahsi kanaat sahibi olabilmeli.
De?i?iklik nerileri ve tart??malar esasen yanda Ceza Kanunu'nun (TCK) yanda grd?nz 133 ve 134'nc maddeleriyle ilgili.
Cezan?n a??rla?t?r?lmas?na ?iddetle kar?? ?kanlardan biri, Zaman gazetesi Genel Yay?n Ynetmeni Ekrem Dumanl?. Geen haftaki yaz?s?nda ?unu yazd?:
"Yeni yarg? paketinde gazetecilere verilecek ceza a??rla?t?r?l?yor. Neden? Aleniyet kazanm??, kamunun bilmesinde fayda olan 'ses kay?tlar?'n? yay?nlad?lar ve yorumlad?lar diye. Halbuki baz? ses kay?tlar? olmasayd? lke bamba?ka bir yere savrulmu?tu. Kaydedeni cezaland?r. Ama haber yapana ceza vermenin ne mant??? olabilir?.."
Tek tk de olsa, "evet, cezalar art?r?ls?n" diyenler de var. Bunlardan biri de, Vatan gazetesi yazar? Ru?en ak?r. O da geenlerde ?yle yazd?: "Yasad??? kay?tlar konusunda tavr?m ok a?k: Kim, kime kar?? ve ne amala yapm?? olursa olsun, yasad??? kay?tlar?n yay?nlanmas? asla savunulmaz. Bu ba?lamda AKP'nin yapmak istedi?i dzenlemeyi gecikmi? ama do?ru buluyorum. Bu dzenlemeye siyasi a?dan kar?? ?kanlar olabilir ama itirazlar?n? 'bas?n zgrl?' zerinden me?rula?t?rmaya al??mak anla??l?r gibi de?il. Hele son dnemde ya?anan onca bas?n ve ifade zgrl? ihlaline ses ?karmayan, hatta bunlar?n bir k?sm?n? alk??layanlar?n yasad??? kay?tlar?n yay?nlar?n?n srmesini sa?lamak ad?na bas?n zgrl? kahramanl???na soyunmas? hi inand?r?c? de?il. Peki darbecilerle, etecilerle nas?l mcadele edece?iz o zaman diye soranlara verilecek cevap ok basit: Tamamen yasal s?n?rlar iersinde kalarak. Aksi takdirde sizin de onlardan bir fark?n?z kalmaz. Sula, su i?leyerek mcadele edemezsiniz."
Tart??ma nemli. Asl?nda her iki meslekta??m?z da mevcut yasa maddelerinde zaten olan cezai k?s?tlamalara kar?? de?iller. ak?r ayr?ca gazetecili?in hukuksal izgi d???na ?k?larak yap?lamayaca??n? iddia ediyor.
Acaba yle mi?
Bu yzden mesle?imizin temel unsuru "kamu yarar?" kavram?n? tart??mak gerekir. zgrlklerimizi savunan avukatlar?n trl e?itli davalarda en gl argman? budur.
Trkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC) Hak ve Sorumluluklar Bildirgesi "kamu yarar?" ad?na zel hayat?n gizlili?ini geersiz k?lacak ba?l?ca durumlar? ?yle s?ral?yor: 
Byk bir su yahut yolsuzluk stne ara?t?rma ve yay?n Toplumu kt etkileyici bir tutumla ilgili ara?t?rma ve yay?n Toplumun gvenli?inin veya sa?l???n?n korunmas?. ?lgili ki?inin szleri yahut eylemleri sonucu halk?n yan?lmas?n?n, yan?lt?lmas?n?n veya yanl?? yapmas?n?n engellenmesi.
Ve ekliyor: "Bu durumlarda dahi, zel hayat?n kamuya a?lan kesiti mutlaka konuyla do?rudan ilgili olmal? veya ilgili ki?inin zel hayat?n?n onun kamusal faaliyetini de etkileyip etkilemedi?i gzetilmelidir."
Kurumsal haf?zas? gl olan BBC ise kavram?n alan?n? biraz daha geni?letiyor: Bir suun if?a edilmesi. Yolsuzluk veya adaletsizliklerin if?as?. Ciddi yetersizlik veya ihmalin a?klanmas?. Halk sa?l??? ve gvenli?inin korunmas?. Kamuyu ilgilendiren konularda insanlar?n daha bilinli karar vermesine yarayacak bilgilerin a?klanmas?.
BBC ?u iki noktay? da ekliyor: n zel hayat?n mahremiyeti ancak a?k kamu yarar? varsa veya ilgili ki?i r?za gsterirse i?neriz. Gizli kay?t kamu yarar? oldu?u kan?tlanarak hakl? gsterilebilir. Ancak gizli kayda normalde son are olarak ba?vurulmal?d?r. Ktye kullanma veya a??r? kullanma bu tekni?in etkisini yitirmesine yol aabilir.
Demek ki, gizli (yasad??? veya de?il) kay?tlar, kullan?m? hukukla s?n?rlama kabul etmeyen, gere?inde gazetecili?i ycelten, etkili ve belirleyici k?lan asli haber unsurlar? da olabilir.