Sava??n y?k?c?l???n? ve so?uk yzn gstermeye ba?lad??? ?u gnlerde Kehke?an Dergisi, sava? kameramanlar?n? mercek alt?na ald?.
S?cak at??ma blgelerinde ya?ananlar?, mesle?in zorlu?unu, her an lmle burun buruna olman?n nas?l bir duygu oldu?unu, sava?larda ya?anan insanl?k dramlar?n? sava? muhabirleri ve sava? kameramanlar? Kehke?an Dergiye anlatt?.
??te sava? muhabirlerinin a?z?ndan ya?ad?klar? o an?lar;
Celal evirgen - TRT
Afganistan'da ekti?i Amerikan askerlerinin Talibana kar?? Kuzey ittifak? ile karadan da sava?t???n? ispatlayan grntyle 2001de Radyo Televizyon Gazetecileri Derne?inin
y?l?n haber oscar? dln kazand?.
Mesle?ini henz yirmi iki ya??ndayken semi? bir kameraman?m. Sava?lar?n iine girece?imi biliyordum fakat o zamanlar bu durum bana ok tehlikeli gelmemi?, aksine ekici gelmi?ti. D?nsenize; taraf? olmad??? bir sava??n iine kim girer ki? Di?er taraftan sava? gere?inin insanlar? ne hale soktu?unu kamuoyuna gstererek, sava?s?z bir dnya dzenine destek vermek san?r?m insan olarak yapabilece?im en byk katk?lardan biri olur diye d?nm?tm.
Bosna-S?rbistan, Azerbaycan-Ermenistan, Irak-Kuveyt, ?srail-Filistin, Afganistan-ABD ve Somalinin yan? s?ra birok lkenin i ayaklanmalar?, turuncu devrim giri?imleri, Arap Bahar? gibi olaylar?n iinde grev yapt?m. ?lk byk travmay? Bosnada ya?ad?m. ?lk sava? grevimdi ve oradaki deh?et ortam? benim iin rktc bir deneyim olmu?tu. Daha nce byle bir y?k?m, byle bir vah?et grmemi?tim. ?ehirde sava?tan nasibini almam?? tek bir bina dahi yoktu. ok etkilenmi?tim. Afganistanda ortam ok tehlikeliydi, 25-30 y?ld?r sava?an, sava?? bir toplum olmas?na ra?men sava??n yaralar?n? sadece az geli?mi?likte gryorsunuz. Bosnada, o can?m kentin harabeye dnm? binalar?nda gryorsunuz. Bosna en ktsyd diyebilirim. Orada ya?anan toplu katliamlar, tecavzler vs. gibi olaylar insanl?k tarihine yaz?lacak kara bir lekedir.
Gitti?imiz sava? blgelerinde tan?k oldu?umuz insanl?k d??? davran??lar, paralanm??, yanm?? cesetler, akl?n?za gelmeyecek facialar? ya?amak bizlerde mutlaka bir tak?m psikolojik travmalara sebep olabiliyor. Bazen o ortamlarda kar??la??p tan??t???n?z, ayn? kaderi payla?t???n?z arkada?lar?m?z olabiliyor. Onlarla o kadar k?sa bir srede payla?t???n?z baz? ?eyleri belki de hayat?m?z boyunca en yak?n?n?zdaki insanlarla bile payla?m?yoruz. Ben Sava?ta hi esir d?medim, fakat silah do?rultulan ve zerime ate? a?lan anlar oldu. Her insan gibi ilk anda korunmak iin tehditten kamaya al??t?m. Sonras?ndaysa d?nd?m hep ayn? ?ey oldu. ocuklar?m. Ben lrsem onlara ne olacak diye d?ndm. Sava?ta ya?anan gereklerin tm ?plakl???yla gzler nne serilmesini isteyenlerdenim. Bu sayede belki insanlar insan olduklar?ndan utan?r ve bu sayede bar??? korumak iin ok daha fazla aba harcarlar.
?u mesaj? vermek istiyorum. Sava?lar inan?lmayacak kadar ktlklerle dolu, ltfen bar??? ve gcnz koruyun. Habercilik bir meslek de?il ya?am tarz?d?r. Onunla ya?ars?n?z ve en nemli ?ey odur.
Abdurrahman ?tik - Cihan Haber Ajans?
Sava? kameramanl??? bana gre bir gazetecinin mesleki kariyerinde ula?abilece?i son noktad?r. Bizler insanlar?n kat???, canlar?n? kurtarmaya al??t??? lkelere giri? yap?yoruz.
17 y?ll?k mesleki kariyerimde gitmedi?im grmedi?im haber, olay, lke kalmad? diyebilirim. Hep Orta Do?u, Afrika ve Arap lkelerini merak etmi?, orada ya?ananlar? yak?ndan grmek istemi?tim. Belki de bunun sebebi ocuklu?umdan beri Filistin, Afganistan haberleriyle bym? olmamd?. ?lk olarak 2003te Irak-Amerika sava??nda, Samava, Felluce ve Ba?dat blgesinde Sava? Kameraman? olarak grev ald?m ve burada kald???m 6 ay, sava??n en ?iddetli ve tehlikeli dnemleriydi.
Lbnan-?srail aras?nda gerekle?en 2006 y?l?ndaki sava? iin Lbnana gitti?imde, ilk grevim; ?srailin bir evde, toplu halde ya?ayan insanlar?n vuruldu?u ve iinden mavi emzikli bir bebe?in de ?kt??? yer olan Kana ?ehrindeki katliam oldu. Afrikan?n i sava? halinde olan lkelerinden Sudan ve Darfurda mlteci kamplar?n? grntlerken silahl? birka ki?i taraf?ndan gzalt?na al?n?p ekip arkada?lar?mla birlikte saatlerce lde bekletildim. Daha sonra Trk D??i?leri Bakanl???ndan yard?m isteyerek kurtar?ld?k. Arap bahar?n?n ya?and??? lkelerden Libyaya gitti?imde kendimi tam anlam?yla felaketin iinde bulundum. mrmde grmedi?im silahlar?, roketleri, bombalar? burada grdm ve bu topraklarda insan hayat?n?n ne kadar basit ve de?ersiz oldu?una ?ahit oldum. Asl?nda btn sava? blgelerinde grdklerim ayn?yd?, hepsinde vurulan, ldrlenler Araplar ve Mslmanlar. Ama beni en ok etkileyen tabi ki en ba?ta Lbnanda ya?anan olaylar oldu. Bir gece Sur ?ehri sabaha kadar bombard?man alt?nda kald?, btn gece at??malar ve mermi sesleri susmad?. Gnn ilk ???klar?nda soka?a ?kt???mda gzlerime inanamad?m. Her yer yan?yordu, her taraf cesetlerle doluydu. O s?rada bir evin balkonundaki bayan?n Dnya nerede? Bizi neden kimse duymuyor? diyerek att??? feryat ??l??? halen kulaklar?mda. O an? ve o feryad? hi unutamad?m.
?nsanlar sava? blgelerinde gerekten nelerin ya?and???n? bilseler ve bu ya?ananlara biraz ortak olsalar inan?n sava?lar ya hi ya?anmaz ya da bu kadar uzamaz. ?nsanlar?n bu konuyla ilgili daha duyarl? olmalar?n? bekliyorum.
Fatih Artun Kanaltrk
Sava??n ktl? tart??mas?z bir gerek ama bu ac?lar? bombalar?n bykl? belirlemez. E?er bir yerde lm, vah?et ve zulm varsa en kt sava? oradad?r.
ocukken filmlerde izledi?im gazetecilere zenip hep gazeteci olmak isterdim. 13 sene oldu ba?layal? bu mesle?e, geriye bak?yorum da elliye yak?n lkede haber takip etmi?im. Sava? muhabirli?i meslek dal? de?il asl?nda, bizler gazeteciyiz. Bugne kadar iki sava?, bir i sava?a tan?kl?k ettim. En nemli ve ilk tecrbem mesle?imin drdnc y?l?nda gitti?im Irak sava??yd?. Sava??n en tehlikeli anlar?nda orada bulundum. Irakl?lar birbirleri ile sava?maya ba?lay?nca gazeteciler de hedef oldu. Oysa sava??n ba??nda hem Amerikan askerleri hem de Irakl?lar bize olduka yard?mc? olmu?tu. Irak sava?? sonras? Irakl?lar?n Saddam'?n gidi?ine sevinmeleri beni ok etkilemi?ti. O sevinlerden ne kadar ac? ektiklerini hissedebiliyordum, ama ?imdi daha byk ac?lar ya??yorlar. Sava?taki hikayeler ?phesiz ac?d?r ama sava? ortam?nda dinledi?imiz, insanlar?n gemi?te ya?ad??? ac?lar daha da ktyd. 3 y?l sonra ?srail, Lbnan-Hizbullah sava??na gittim. ?srail vurulacak hedefleri nceden belirlemi?ti bu yzden Iraktaki gibi rastgele bir bombard?man veya at??ma yoktu. Daha sonra Sudan'?n Darfur blgesinde y?llard?r devam eden i sava?ta bulundum. Mlteci kamplar?na gittim burada ailesini kaybeden Sudanl? ocuklar?n bir kampta toplanmas? beni ok etkiledi. Yzlerce hatta binlerce sahipsiz ocuk zor ?artlarda hayattan kalmaya al???yordu.
Sava?lar?n psikolojimde bir de?i?ikli?e yol at???n? d?nmyorum. ok zld?mz, a?lad???m?z anlar oluyordu fakat hayat?n her alan?nda bu var. Gazeteci olarak o?u noktada biraz ruhsal krlk oluyor. Sava? alan?nda gizli kalan ?eyler olabiliyor. Ama sava?lar iin kamuoyu olu?turman?n en etkili arac? olan kresel medya, sava? ba?lad?ktan sonra biraz gnah ?kar?yor sanki. ?nsan hikayelerine iniyor, ac?lar? yans?tmaya ba?l?yor. Bu konuda medyan?n i?levselli?i de?il de bas?n kurumsal olarak ele?tirilmeli. Bulundu?um sava? alanlar?nda yay?nlanmas?n? istemeyece?im bilgi olmad? hi, fakat grnt ve foto?raflar oldu.
Sava? muhabirli?i ve kameramanl??? yapmak isteyenlere bu i?i sevmelerini neriyorum. Her ?artta, yeri gelecek az para kazanacaks?n, a kalacaks?n, ad?rda yatacaks?n, kamera veya antanla kilometrelerce yryeceksin ama yine de bu i?i seviyorum diyeceksiniz. Sava??n ktl? tart??mas?z bir gerek ama bu ac?lar? bombalar?n bykl? belirlemez. E?er bir yerde lm, vah?et ve zulm varsa en kt sava? oradad?r.
Kr?at Bayhan - Zaman Gazetesi
Her ne kadar makineniz, mesle?in gerektirdi?i sorumluluk duygular?n?za ket vurman?za neden olsa da olay sonras?nda duygusal anlamda zorluklar ekebiliyorsunuz.
Sava? Kameramanl??? ve Sava? Muhabirli?i ba?tan bilerek yapt???m bir seim de?ildi. Zamanla gitti?im olaylar beni kriz muhabirli?ine do?ru gtrd. S?cak blge anlam?nda ilk sava? deneyimimi, 2006 y?l?ndaki Lbnan-?srail sava??nda kazand?m. Sava? nedeniyle bir grup gazeteci ile Suriye zerinden Beyrut'a gittik. K?smen de olsa Beyrut'un Dahiye Mahallesi a??r bombard?man alt?nda kalm??t?. Gece hayat? ve e?lenceleri ile me?hur Beyrut hayalet bir ?ehri and?r?yordu. Olaylar?n as?l ya?anmakta oldu?u Gney Lbnan'a gitmek iin uzun bir aba harcad?k. nk kimse bizi oraya gtrmek istemiyordu. Hibir ?ofr tehlikeyi gze alam?yordu. Da?l?k blgelerden yakla??k 1.5 saatte gidebilece?imiz bir noktaya 6 saatte ula?t?k. Kaos ve y?k?m ok bykt. ?nsanlar ellerinde bulabildikleri beyaz ne varsa arabalar?na ba?lay?p blgeden kamaya al???yordu. Lbnan Kana'da bir s???n?kta ldrlen 27 ki?iyi unutamam. o?u kad?n ve ocuktu. Enkaz?n alt?nda ?kart?lan 2 karde?ten Muhammed Abbas Ha?im henz 9 ayl?kt?. Ve boynundaki mavi emzi?i ile uykusundayken yakalanm??t? lme. Bir insan?n ba?ka bir insana nas?l bu ?ekilde davranabildi?ine anlam verememi?tim. Lbnanl? bir anne ?srailli annelere seslenerek sizin evlatlar?n?z yok mu? diye sormu?tu.
Etraf?n?zda insanlar lrken ve ac? ekerken, sevdiklerini, an?lar?n? geride b?rakmak zorunda kal?rken orada olmak sizin de o ac?lar? payla?man?za neden oluyor. Bu ok insani bir olgu. Her ne kadar makineniz, mesle?in gerektirdi?i sorumluluk duygular?n?za ket vurman?za neden olsa da olay sonras?nda duygusal anlamda zorluklar ekebiliyorsunuz. Tabi ki bizim grevimiz ya?an?lan s?k?nt?lar? okuyucular?m?zla payla?mak, doktor veya hem?ireden ayr?lan yan?m?z da bu. Sava?taki gereklerin gizlenmesi taraftar? de?ilim. Bu mesle?i semek isteyenler iki kere d?nmeli.
Mcahit Akagndz - Samanyolu Haber
Ba?datta ekti?i bir havan sald?r?s? grntsyle Trkiye Gazeteciler Cemiyeti taraf?ndan 2005te y?l?n en iyi haber kamera al??mas? dal?nda birincilik dlne lay?k grld.
Sava? kameramanl??? dnyan?n en zor mesleklerinin ba??nda gelir. Hayati tehlikesi cephede sava?an askerlerden daha fazlad?r kimi zaman. Onlar sava?? ekerler, at??may? ekerler, insano?lunun d?t? en zor anlar? grntlerler. Yeryznde bir insan?n ba??na gelebilecek en byk ac?lara ?ahit olurlar. Evlat ac?s?n?, al???, yoklu?u, aresizli?i, kan?, barutu, ate?i, gzya??n? en iyi sava? kameramanlar? bilir.
Felluce'de bombard?man sonras? yanm??, y?k?lm?? mahalleleri ekerken bir ihtiyar yan?ma yakla?t? ve dedi ki; N oluyor bunlar? ekiyorsun da sanki? Bize ne faydas? olacak? Ya?l? adama ?u cevap vermi?tim: Ben bu grntleri ekiyorum ve btn dnyada yay?nlan?yor, binlerce mslman sizin bu halinizden haberdar oluyor, kampanyalar dzenliyor, yard?mlar topluyor, sizler iin gzya?? dkyor ve en nemlisi dua ediyor. Yetmez mi? Samanyolu Haber Televizyonu da sava? grntlerini ekrana getirirken bunlar? hedefliyor. Can?m?z? di?imize takarak, o?u zaman hayat?m?z? riske ederek girdi?imiz at??malar, patlamalar, bombard?manlar oluyor. Bu meslek para iin, ?an ?hret iin yap?lamayacak kadar tehlikeli. Yanan, i?gal edilmi? bir lkeye ailelerimizin ve bizi sevenlerin dualar?yla giriyoruz. Bu duygularla 2004 y?l?nda gitti?imiz Ba?dat'ta 6 ay kald?k, ard?ndan ?stanbula dnd?mde psikolojimin bozuldu?unu fark ettim. 20 gnden fazla duramad?m ve ?efimden beni tekrar geriye veya ba?ka bir lkeye gndermesini istedim. Tempo bir anda d?m?t ve bundan rahats?z olmu?tum. ?efim beni bu sefer Afganistan'a gnderdi, orada da 4 ay kald?m. 2006da Filistinde intifada, daha sonra ?srailin Lbnan? bombalad??? sava?ta bulundum. Ba?datta ekti?imiz bir havan sald?r?s? grntsyle, Trkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin bir yar??mas?nda 2005te y?l?n en iyi haber kamera al??mas? dal?nda birincilik dlne lay?k grldk. Sava??n ac? yzn insanlar?n eline somut bir ?ekilde vermeliydik. Bu amala Ba?dat'ta ya?ad?klar?m?z? Direni?i