Bu hafta gsterime girecek olan 'Press'in ynetmeni Sedat Y?lmaz ntvmsnbc'ye anlatt?: ''90l? y?llarda gazeteciler ldrld?nde haber bile olmuyordu. ?imdi bas?n zgrl? isteyen baz? isimlerin o zaman nas?l gazetecilik yapt???n? biliyoruz. Byk medyan?n gnah? ok yani...''
1990'l? y?llar?n ba??nda zgr Gndem gazetesinin al??anlar? bask?lara, yasaklara, lmlere inat gazetecilik yapmaya al???rlar. ??te o dnem, Diyarbak?r'da zgr Gndem'in ?kmas?n? sa?layanlar?n hikayesini anlatan 'Press' bu hafta gsterime giriyor. Sedat Y?lmaz ilk uzun metrajl? filminde Trkiye en a??r tahribata yol aan dnemlerinden birini gazetecilerin gznden anlat?yor. Tanklar, jetler, ne idi?i belirsiz tak?m elbiseliler aras?nda gazetecilik yapmaya, ya?amaya al??an insanlar?n hikayeleri...
Sert bir film Press. Hem anlatt??? hikaye hem de estetik a?dan. Kamera sokaklarda gezerken de bro ierisindeyken de karanl?k ve korku seyredene nfuz ediyor. Dnemin ruhunu ok iyi yans?t?yor, stelik bu sert hikayeyi ajitasyona kamadan, mizahi bir dille anlat?yor.
Y?lmaz, ilk filminde bu a??r hikayenin alt?ndan ba?ar?yla kalk?yor. Hem Krt sorununa dair nemli ?eyler sylyor hem de 'zgrlk' meselesinin alt?n? dolduruyor.
Y?lmaz, filmin gndemdeki bas?n zgrl? tart??malar?yla da rt?t?n sylyor ama eklemeyi de ihmal etmiyor: ''O gnk medya gazeteci lmlerini grmyordu. Gazeteciler ldrld?nde haber bile olmuyordu. Press'in buna vesile olmas?n? isterim...''
Gndemle ili?kili bir film, isterseniz oradan ba?layal?m
Pressin bu tarihte gsterime giriyor olmas? hesaplad???m?z bir ?ey de?il. Sadece tesadf. Sonuta devletin oldu?u her yerde, en demokratik lkelerde bile bask? aralar? vard?r. Devlet dedi?imiz ?ey hakimiyet arac?d?r zaten. Bugn de bas?n zgrl? tart???yor ve bu tart??mada Pressin 90l? y?llar? da konu?al?ma vesile olmas?n? isterim. nk 90l? y?llarda gazeteciler ldrld?nde haber bile olmuyordu. D?nn haber bile olmuyordu.
Gazetecilerin ldrld? dnemi anlatt???n?z iin size en fazla sorulan sorudur: Gnmzdeki tutuklanmalar, bas?n zgrl? tart??malar? hakk?nda ne d?nyorsunuz?
ncelikle merkez medya dedi?imiz yap?n?n gnah? ok. Ve bugn bile bas?n zgrl? tart???l?rken oralar hi tart???lm?yor. 65 tane gazeteci gzalt?nda diye dvizler ta??n?yor ama sadece 5 tanesinin ismini biliyorlar. Di?er 60 ki?i ise sadece rakam. Di?er 60 ki?inin neredeyse tamam? sosyalist bas?n ya da Krt bas?n?. Bu yeterince ?ey anlat?yor.
OKTAY EK??N?N BASIN ZGRL?NE ?NANMAM
Di?er taraftan soka?a ?kmak son derece do?ru, olmas? gereken bir ?ey Ama buradan Trkiyedeki medya bas?n zgrl? istiyor gibi bir sonu ?kar?lamaz nk medya Trkiyede devletin yans?mas?. 90l? y?llarda medya tek elde toplanm??t?. Bir milim ba?ka bir yere kaym?yordu, beton gibiydi. O dnem Mehmet Ali Birand ve Cengiz andar bir ?ey sylemek istedi?inde ba?lar?na gelmeyen kalmam??t?. ?imdi ise paral?, de?i?ik odaklar var. Birbirlerini suluyorlar, tart???yorlar. Farkl? g odaklar?n?n iktidar sava??... Yoksa Oktay Ek?inin bas?n zgrl?ne hayatta inanmam, Krtler de inanmaz. Belki fazla nyarg?yla yakla??yorum ama 90l? y?llarda Oktay Ek?inin ya da o bak?? a?s?n?n nas?l gazetecilik yapt???n? biliyorum.
Soka?a ?kmak her zaman gzeldir ama kendilerinin can? yand??? iin yap?yorlar bunu biliyoruz. Gazeteciler ldrld?nde grmeyenleri ne yapaca??z, nereye koyaca??z o tutumu? Sleyman Demirelin bir laf? var, filmin sonunda da yer alan: Bunlar?n hepsi terrist, birbirlerini ldryorlar. O gnk medya da aynen byle d?nyordu sadece dile getirmiyordu. Gazeteci oldu?unu d?nse haberini yapard?, dile getirirdi ama yle d?nmyordu, yok say?yordu.
Peki ?k?? noktan?z neydi? ?lk filminiz iin akl?n?zdaki hikaye bu muydu?
Asl?nda ?k?? noktas? ok pratik nedenlere dayan?yor. Yazd???m ilk senaryo 12 Eyll dneminde geen bir idam yksyd. Ama bunu yaz?p izdikten sonra nas?l ekece?im sorun oldu. Dnem filmi, kostmler, aksesuarlar, sonuta para gerektiren bir i?. Pressi tercih etmemin nedeni ise filmin yzde 70inin tek mekanda gemesi. Bu, prodksiyonu kolayla?t?ran bir ?ey. Pressin yksnden dolay? bu i?in alt?ndan kalkar?m dedim ve ba?lad?m. Yani buradaki tercih sanatsal bir ?ey de?il, somut nedenlerle alakal?.
Film zgr Gndem al??anlar?n?n gazetecilik yapt??? zaman? anlat?yor. Hikayeyle sizin bir ba??n?z var m??
90l? y?llarda ?renci hareketinin iinde yer al?yordum ve o tarihte, 1992de zgr Gndem sosyalistlere hitap ediyordu. Tabii ben de okuyordum. Gndem gazetesinin ya?ad?klar?n? yak?ndan biliyordum ama zel bir ba??m yok.
Karakterler kurmaca m??
Btn karakterler kurmaca ama gerek olaylardan yola ?karak olu?turulmu? karakterler. Mesela ba?karakter F?rat tipik bir karakter. Da??t?mc? olarak i?e girer ve daha sonra gazetecili?e ba?lar. Tipik bir durum bu. Kurmaca karakterler ama gerek hikayeler. Diyarbak?r galas?nda izleyenler, ?uras? ?una benziyor gibi kendi aralar?nda konu?tular, yorumlad?lar. O dnemi bilenler filmdeki karakterleri tan?yorlar yani... Ayr?ca, filmin senaryo dan??man? olan Bayram Balc?, o tarihlerde gazetecilik yapm?? birisi. Gazetenin ar?ivinden de faydaland?m.
OHAL dnemi Diyarbak?r?n? anlatan ba?ka bir film yok galiba
Tam emin de?ilim ama galiba yok. Kaz?m zn F?rt?nas? var ama orada da hikaye ?stanbulda geiyor.
DEVLET BUNU YAPAR MI?
Hikayeye gelirsek. Sert bir film; sahneler, diyaloglar, atmosfer ?zleyicinin reaksiyonu sizce nas?l olacak?
Bence de sert film ama izleyen herkes byle d?nmeyebilir nk filmi 2008de ekmi?tik. O zaman Ergenekon davas? henz yoktu. Ergenekon davas?n?n ?yle bir sonucu oldu; birok ?ey konu?ulur oldu. Bir ?eyler daha rahat dillendirilmeye ba?land?. Bu da filmin daha kolay kabul edilmesini sa?lad?. Devletin yapt??? ?eyleri gsteriyoruz sonuta. Yani nceden devlet bunu yapmaz noktas?ndayd? insanlar ?imdi o nokta a??ld?. ?nsanlar?n gn ortas?nda aniden ldrlmesi, her an lmle kar?? kar??ya kalma durumu yeterince sert tabii ki. Ama bir ?eyleri e?ip bkmeden gstermekti. rne?in filmdeki o foto?raf gerektir: ?nsanl?k yerlerde srkleniyor Gndemin o man?eti ok nldr. Ana ak?m medya onu tart??mam??t?r ama yurt d???nda etkisi olmu?tur. ?nsanlar? smrmek ad?na de?il, gere?i vermek ad?na o sertlik verilmeli diye d?nyorum.
Press ?lk dakikas?ndan finale kadar amatr ruhunu kaybetmiyor. Filmin esteti?ini kurarken ba?tan beri akl?n?zda olan bir ?ey miydi?
Amatr ruh olmasayd? byle bir film olmazd?, bu kadar sahici olmazd?. Bu sadece imkanlarla ilgili bir ?ey de?il. ?mkanlar?m olsayd? da oyuncu tercihim de?i?mezdi. Ama olanaks?zl?klar?n da etkisi var. rne?in; sette bir kuru s?k? tabanca vard? herkesin elinde o tabanca var. Btn karakterlerde ayn? tabanca. Bir ba?ka rnek; Diyarbak?ra 3 tane ???k gtrebilmi?tik - uzun metrajl? bir film iin komik bir rakam - Daha sonra ikisi bozuldu bir ???k kald?. Bir tane ???kla ne yapabilirsek onu yapt?k. Gece sahnelerinin hepsini gndz ektik sonra geceye evirdik
?LK H?KAYE TAMAMEN ?ER?DEYD?
Film, ortalarda aral?ks?z 15 dakikadan uzun bir sre tek mekanda geiyor. zgrlk ve hapis olma a?s?ndan nemli sahnelerden biri ve biimsel olarak en farkl? blm galiba
Karakterler oraya hapisler. Bro eve dn?yor. Asl?nda ilk ba?ta tm hikayeyi bronun iinden anlatmay? d?nyordum ve d??ar?daki sava??n yans?malar?n? ieriye yans?tmay? d?nyordum ama senaryoda bunu anlatman?n zmlerini bulamad?m. O blm, o anlatamad???m biimin etkisidir asl?nda. O s?k???p kalma, fasitlik, k?s?r? dng, zaman?n ba?ka ?ekilde akmas?...
Press a??r tahribat yaratan bir dnemde gemesine ra?men as?k suratl? bir film de?il. Bu tercihinizin nedeni nedir?
Eskiden beri Trkiyede bir s?k?nt? bu. ?stanbul sinemas?n?n devrimcilere ve muhalif Krtlere bir bak?? a?s? var. ok sayg? duydu?um ynetmenler de var aralar?nda ama devrimci karakter varsa filmde ka?lar? at?k, as?k suratl? olarak resmedilir. Ben de devrimci gelenekten geliyorum. ?eride ok ciddi bir mizah var biliyorum. ?eride ya?ananlar mizahla da anlat?l?rd?. Krtlerin ayr?ca kendine zg bir mizah? var buna art? olarak. Bunu da yans?tmaya al??t?m. Bir di?er etken de zaten sert bir meseleyi anlat?yoruz. ?zleyiciye i?kence etmemek iin de bunun nne gemeye al??t?m. Ama sert anlat?lacak hikayeler de var. Olimpo Garaj? rne?in, gayet serttir ama onun yks yle kurulur. Duygusal olarak a??rd?r. Hakk?yla alt?ndan kalkm??t?r da.
Politik film tan?mlamas?na kar?? m?s?n?z?
Ben net bir ?ekilde yapt???m i?i politik sinema diye tan?ml?yorum ve a?kas? bu birilerinin kulaklar?n? t?rmal?yorsa bunu umursam?yorum. Bundan sonra ekece?im film de politik film olacak. ?leride bir a?k filmi de ekebilirim o ayr?. Bir yky anlat?rken kendimi rahat hissediyorsam, buna inanm??sam nemli olan bu. Ama ortaya ?kan sinema benim kategorik olarak yapt???m i?le de?il potansiyelimle, becerimle ilgili bir ?ey.
Peki byle a??r ve kirli bir o dnemin ok fazla beyazperdeye gelmemesinin nedeni nedir sizce?
Genelkurmay?n bahsi bile eskiden yasakt?. Genelkurmay bir a?klama yapard? herkes s?raya dizilirdi. ?imdi byle ?eyler daha rahat. Ama sadece bununla ilgili de?il. Kltr Bakanl???n?n deste?i ok nemli. Projenin harekete gemesi iin ok etkili. zcan Alper, Hseyin Karabey ilk filmlerini bu destekle hayata geirdiler. ?kinci olarak hem sette kullan?lan hem de set sonras? kullan?lan teknoloji ula??labilir oldu, ucuzlad?, herkes kullanabiliyor art?k. Bizim gibi derdi olan insanlar iin yklerimizi anlatmak daha kolay art?k. Ama siyasi atmosfer de nemli. Siyasi atmosfer a??r olsa dilimiz daha ba?l? olacak. Ama as?l neden, sinema yapmakla ilgili ko?ullar?n daha iyi olmas?.