Frans?z Le Monde gazetesi, internet sitesi WikiLeaks'in s?zd?rd??? ''gizli devlet'' belgelerini yay?nlad?. Yay?nlanan belgeler aras?nda Trkiye'yi de yak?ndan ilgilendiren blmler var...

New York Times Gazetesi, Wikileaks internet sitesi taraf?ndan s?zd?r?lan onbinlerce gizli belgede, ?ran'?n nkleer program?n? Kuzey Kore'den ald??? yard?mla glendirdi?inin de yer ald???n? yazd?.

New York Times gazetesi Wikileaks internet sitesi taraf?ndan sa?lanan 24 ?ubat 2010 tarihli gizli Amerikan istihbarat belgelerine gre, ?ran'?n Kuzey Kore'den "R-27 isimli Rus tasar?m?na dayanan" 19 adet geli?mi? ve nkleer ba?l?k ta??yabilen fze ald???n? yazd?.

Belgelerde bu fzelerin ?ran'a ilk kez Bat? Avrupa ba?kentlerini ya da Moskova'y? vurma kapasitesini verdi?ini, Amerikal? yetkililerin bu fzelerin ?ran'?n k?talararas? balistik fze geli?tirmesini h?zland?rabilece?ini d?ndklerini ortaya koydu?unu yazan gazete, Amerikan istihbarat yetkililerinin, ?ran'?n bu fzelerden ald?klar? teknolojik bilgilerle yeni nesil fze yapmak konusunda tekonolojilerini geli?tirdi?ine inand?klar?n? yazd?.

Gizli belgelerin, Kuzey Kore ve ?ran'?n aras?nda, "bilindi?inden ok daha derin askeri ve belki de nkleer i?birli?i bulundu?unu" ortaya koydu?unu yazan gazete, ABD ynetimi taraf?ndan New York Times'a yap?lan rica do?rultusunda szkonusu istihbarat metnini yay?nlamama karar? ald?klar?n? da vurgulad?.

Gazete uzmanlara gre ?u anda ?ran'?n bilinen balistik fzelerinin menzilinin kabaca en fazla 1,200 mil oldu?unu (1931 kilometre) belirterek, buna gre uzmanlar?n ?ran'?n fzelerinin ?srail dahil tm Orta Do?u'ya, tm Trkiye'ye ve Do?u Avrupa'n?n baz? k?s?mlar?na kadar uzanabilece?ini d?ndklerini yazd?.

Denizalt?ndan at?labilen Rus tasar?m? R-27 fzelerinin menzilinin 1500 mile (2414 kilometre) kadar ?kabilece?ini belirten New York Times, Kuzey Kore yap?m? nkleer ba?l?k ta??yabilen BM-25 adl? fzelerinin menzilinin ise 2000 mile (3218 km) kadar ?kabiledi?ini, bunun da bu fzelerin teoride ?ran'dan at?lmas? durumunda Bat? Avrupa ve Moskova'ya kadar etkisini gsterebileceklerini yazd?.

Gazete, Wikileaks belgelerinde ?ran'?n BM-25 fzelerini Kuzey Kore'den ald???, bu fzelerde kullan?lan geli?mi? teknolojiyi daha gl fze yap?m?nda kullanmak istedi?inin belirtildi?ini de kaydetti.

New York Times gazetesi, pekok konudaki Wikileaks gizli belgelerinin detaylar?n? bugnden itibaren gelecek gnlerde tek tek a?klayaca??n? vurgulam??t?.

?ngiliz Guardian gazetesi, Wikileaks'in a?klad??? son gizli belgelerde ''ABD'nin, Trkiye'yi ?ran konusuna kar??maktan vazgeirme abalar?n?n ba?ar?s?zl?kla sonuland???n?n ortaya ?kt???n?'' bildirdi.

Dnyadaki birka gazeteyle birlikte Guardian gazetesi de, Wikileaks'in a?klad??? ABD Bykeliliklerinden gnderilen gizli belgelere yer verdi.

Gazetenin internet sitesinde, 17 Kas?m 2009 tarihli belgede, ABD D??i?leri Bakanl???n?n Avrupa ve Avrasya ??lerinden Sorumlu Bakan Yard?mc?s? Philip Gordon ile D??i?leri Bakan? Ahmet Davuto?lu aras?nda yap?lan gr?menin gizli belgesi de yer ald?. 12 Kas?m 2009'da 40 dakika sren gr?meyle ilgili ABD'nin Ankara Bykelisi James Jeffrey'nin ismiyle yer alan belgede, Davuto?lu'nun ''?ranl?lar?n Trkiye'ye gveninin tam oldu?unu ve Trkiye'nin ?ran Cumhurba?kan? Mahmud Ahmedinejad'? ?ran hkmetindeki di?er ki?ilerden daha esnek grd?n syledi?i'' belirtildi.

Belgede ayr?ca ?u ifadeler yer ald?:

''Davuto?lu, ?ran'a ynelik yapt?r?mlar?n ya da askeri g kullan?m?n?n olumsuz sonular? olaca??n? syledi. Gordon ise ?ran'?n nkleer silah edinme ihtimalinin sonular? konusunda ?srarc? oldu. Davuto?lu, bu sonular? bildiklerini ve pek tabii riskin fark?nda olduklar?n? syledi. Bu nedenle Trkiye, ?ranl?larla ok fazla al???yor.''

Guardian konuya ili?kin gizli belgeye, ''Bu gr?mede Gordon, Davuto?lu'nu, ?ran'?n nkleer program? konusunda Trkiye'nin arabuluculu?unun yard?mc? olmayabilece?i konusunda ikna etmeye al???yor, ancak bunda ba?ar?l? olmuyor'' yorumuyla yer verdi.

Gazetede yer alan gizli bilgilere gre, ?srail, ?ran'a ynelik politikas?n? sertle?tirmesi iin ABD'ye bask? yap?yor.

Frans?z gazetesinin internet sitesinde yer alan, 18 Kas?m 2009 tarihle gizli belge, ABD'nin ?ran konusunda 2010'u ''kritik bir y?l''olarak grd?n ortaya koydu.

Belgelerde, ?ran'?n nkleer sitelerinin korunmas?n? glendirmeye devam etmesi halinde, ABD'nin mdahalesinin zorla?aca?? yorumuna yer verildi.

Yine belgelerde, ABD' ynetiminin, yeralt? s???naklar?n? (bunker) delmek iin gerekli silahlar? 2010 may?s ay?nda ?srail'e teslim etti?i ortaya ?kt?.

Gizli belgeler, ?srail gizli servisi Mossad ?efinin, 2007 y?l?nda, ABD ynetimine, ''?ran'da rejimi devirmek iin zerinde tart???lacak seenekler aras?nda, ?renciler, demokratlar, Krt ve Azeriler gibi etnik gruplar?n desteklenmesini nerdi?i'' ifade edildi.

Frans?z gazetesi, gizli belgelerin ABD Savunma Bakan?

Robert Gates'in, Frans?z mevkida?? Herve Morin ile bu y?l ?ubat ay?nda yapt??? gr?mede, ''?ran'a sald?r?rsak, bu lkenin atom bombas? yapmas?n? sadece bir ile y?l aras?nda de?i?en bir sre iin erteletebiliriz'' dedi?ini de duyurdu.

WikiLeaks sitesinde yay?mlanan gizli belgelere gre, ?talya D??i?leri Bakan? Franco Frattini'nin Roma'da ABD Savunma Bakan? Robert Gates'le yapt??? gr?mede, Trkiye'nin hem Avrupa, hem de ?ran'a a?l?mlar yapmas?n? ''ikili oynamak'' diye niteleyerek, ''bu durumun kendisinde hayal k?r?kl??? yaratt???n?'' sylemi?.

?talyan haber ajanslar?, Roma'da yap?lan ikili gr?menin ard?ndan ABD'nin Roma Bykelili?i taraf?ndan 8 ?ubat 2010'da Washington'a gnderilen ''gizli'' damgal? telgrafta, ''Frattini, Trkiye taraf?ndan hem Avrupa'ya, hem de ?ran'a do?ru a?l?mlar yapma suretiyle ikili oynanmas?n?n zellikle hayal k?r?kl???na neden oldu?unu ifade etmi?tir'' ibaresine yer verildi?ini belirtti.

Telgraftaki de?erlendirmeye gre Frattini, nkleer meselesinde ?ran'la yap?lan gr?melere, ''Suudi Arabistan, Trkiye, Brezilya, Venezela ve M?s?r'?n da dahil edilmesini nerme''sinin yan? s?ra, ''Ortado?u lkeleri aras?nda ?ran konusunda gayri resmi bir toplant? dzenlenmesi'' teklifinde de bulundu.

?ran'la yap?lan mzakere masas?na in'i de oturtmak gerekti?ini belirten Frattini'nin, ''?ran'da halk? yaralamaks?z?n hkmeti ikna edebilecek nlemleri saptama konusunda in ve Hindistan'?n kritik nem ta??d???'' d?ncesini de savunmu?.

Frattini, gizli belgelerin yay?mlanmas? ncesinde Katar'?n ba?kenti Doha'ya giderken uakta yapt??? de?erlendirmede ise, ''WikiLeaks belgeleri, diplomasinin 11 Eyll' olacakt?r. Gvenlik a?s?ndan 11 Eyll dnya dzeninde nas?l bir de?i?ikli?e yol at?ysa, WikiLeaks arac?l???yla yay?mlanan belgeler de lkeler aras?ndaki diplomatik ili?kilerde ayn? apta de?i?ikli?e sebep olacakt?r'' dedi.

Frattini, ''Diplomasi samimiyete, gizlili?e ve gvene dayal?d?r. Belgelerin yay?mlanmas? sonras?nda kimse kimseye gvenmez hale gelecektir'' diye konu?tu.

Wikileaks internet sitesi taraf?ndan s?zd?r?lan belgeleri yay?nlayan New York Times gazetesi, belgelere gre ABD Savunma Bakan? Robert Gates'in ?ran'a yap?lacak askeri bir operasyonun bu lkenin nkleer program?n? sadece 1 ya da 3 y?l geciktirebilece?ini inand???n? ortaya koydu?unu bildirdi.

New York Times, dnyada byk merakla beklenen internet sitesi WikiLeaks'in s?zd?rd??? ''gizli devlet'' belgelerini yay?nlayan ilk kurulu? oldu.

New York Times gazetesi Washington mahreli haberinde, internet sitesi Wikileaks taraf?ndan s?zd?r?lan son 3 y?la a?k?n eyrek milyon kadar gizli Amerikan diplomatik yaz??mas?nda, yabanc? liderlerle ve dnyadaki nkleer ve terrist tehditlerle ilgili de?erlendirmelerin bulundu?unu bildirdi.

Gazete ABD D??i?leri Bakanl???n?n toplam 270 bykelilik ve konsolosluklarla gnlk yaz??malar?na dayanan gizli belgeleri, bugnden itibaren gelecek gnlerde tek tek a?klayaca??n? vurgulad?.

Belgelerde Suudi Arabistanl? baz? donrlerin El Kaide gibi terrist gruplar?n ana mali kaynaklar? olduklar?, in hkmetinin bilgisayar sabotajlar?yla ABD'yi hedef ald??? kaydediliyor.

Belgelere gre ABD Savunma Bakan? Robert Gates'in ?ran'a yap?lacak askeri bir operasyonun bu lkenin nkleer program?n? sadece 1 ya da 3 y?l geciktirebilece?ini inand???n? ortaya koydu?unu da bildirdi.

Gizli belgelerde, ?ran'?n Kuzey Kore'den, Bat? Avrupa'y? vurma kapasitesine sahip son derece geli?mi? fzeler ald??? ve ABD'nin, ?ran'?n bu fzeleri daha uzun menzilli fzeler retmede ara olarak kulland???ndan endi?e etti?i ve bu geli?mi? fzelerin son derece kuvvetli oldu?u da kaydediliyor.

Dnyadaki ABD bykeliliklerinden gnderilen 250 binden fazla mesajda yer alan bilgilerin aktar?ld??? belgelere gre, Suudi Arabistan Kral? Abdullah'?n da aralar?nda bulundu?u baz? Arap liderleri, ABD'den ?ran'a nkleer program?na son vermesi iin hava sald?r?s?nda bulunmas?n? istedi. Ayr?ca Amerikal? yetkililer, BM ile ilgili casusluk yapmakla grevlendirildi.

Guardian gazetesi, ''bu iki bilginin bile dnyay? sarsmaya yeterli oldu?unu'' belirterek, gizli belgelerin Washington'?n birok hassas uluslararas? konudaki de?erlendirmelerini de gzler nne serdi?ini kaydetti. Gazetenin internet sitesinde, gizli belgelerde ?u detaylar?n da yer ald??? belirtildi:

-Pakistan'?n nkleer program? konusunda Washington ve Londra'n?n duydu?u endi?eler,

-Rus hkmeti ile organize su aras?nda iddia edilen ba?lant?lar,

-?ngiltere'ye ynelik Afganistan'daki askeri operasyonlarla ilgili ele?tiriler,

-?ngiliz kraliyet ailesinin bir mensubunun uygunsuz davran??lar?,

Belgelerde ayr?ca, ?ran'?n Kuzey Kore fzelerini kullanma giri?imi, Afgan hkmetindeki yolsuzluklar, ABD'nin Suriye'yi Lbnan'daki Hizbullah'a silah yard?m? yapmas?n? engelleme giri?imleri gibi konularda e?itli bilgiler bulundu?u kaydedildi.

Gazetede yer alan gizli bilgilere gre, Arap lkeleri liderleri ?ran'? sevmiyor ve tehdit olarak gryor.

Belgelerde, Suudi Arabistan Kral? Abdullah bin Abdlaziz, 2009 y?l?nda ABD Ba?kan? Barack Obama'n?n terrle mcadele dan??man? John Brennan'a, ''?ranl?lara gvenilmez. ?ran macerac? bir lke ve hedefi sorun yaratmak. Allah ?ran'?n gnahlar?ndan bizi korusun'' ifadesini kulland??? belirtiliyor.

Suudi Arabistan Kral?n?n, ?ran iin ''y?lan?n ba??n? kesmek gerekir''ifadesini kulland??? da yine belgelerde yer al?yor.

Yine Kral?n, Amerikal? General James Jones'la yapt??? 11 ?ubat 2010 tarihli gr?mede, ''e?er ?ran nkleer silaha sahip olursa, blgedeki btn lkeler de nkleer silaha sahip olur'' dedi?i belirtildi.

-BAHREYN KRALI-

Bayreyn Kral? Hamad Al-Khalifa'n?n, 1 ?ubat 2009 tarihinde, Amerikal? General David Petraeus'a, ''?ran'?n nkleer program?n?n durdurulmas? gerekir'' dedi?i de yer alan gizli belgelerde, ''Arap lkelerinin tamam?n?n, ?ran'?n nkleer program?yla ilgili olarak endi?e ta??d???'' ifade edildi.

Le Monde gazetesi, sz konusu belgelere dayanarak, Abu Dabi Prensi Muhammed bin Zayed'i bu liderler iinde en kararl?s? olarak gsterdi.

Belgelere gre, Amerikal? General Mullen, bin Zayed ile gr?mesine ili?kin olarak 9 ?ubat 2010 tarihinde merkeze telgraf ekti. Telgrafta, Zayed'in, ''?ran'?n nkleer sitelerine kar?? havadan sald?r?lar?n yetersiz oldu?u ve karadan da sald?rmak gerekir'' dedi?i belirtildi.

Katar Emiri'nin Amerikal? senatr John Kerry ile yapt??? gr?me de, 14 ?ubat 2010 tarihinde merkeze geilen telgrafla a??a ?k?yor. Bu gr?mede Katar Emiri'nin, ''?ranl?lar?n syledikleri yz kelimeden sadece birisine inan?n'' ifadesini kulland??? bildirildi.

Kahire'de bulunan bir Amerikal? diplomat?n ?ubat 2009'da ekti?i telgraflarda da, M?s?r Devlet Ba?kan Hsn Mbarek'in ?ran'dan son derece nefret etti?i ve Mbarek'in ?ranl?lar iin ''yalanc? olduklar? ve onlara inan?lmamas? gerekti?ini'' syledi?i kaydedildi.

Yine ayn? belgelerde, rdn Meclis Ba?kan? Zeid Rifaiu'nun da, Amerikal?lara, ''?ran'la diyalogla hibir yere var?lamaz'' dedi?i kaydediliyor.

WikiLeaks belgelerinde, Suudi Arabistanl? baz? mali kaynaklar terr rgtlerini besleyen kaynak olarak gsteriliyor.

Birok liderin gizli bilgilerinin yer ald??? belgelerde, in hkmetinin bilgisayar sabotajlar?yla ABD'yi hedef ald??? kaydediliyor.

WikiLeaks'de, nkleer silah sahiplerinin geli?tirdi?i programlar da yer al?yor.  (Zaman.com.tr)