Medya Derne?i, Trkiye'de ya?anan internet sansr sorununu farkl? boyutlar?yla inceleyen bir raporu kamuoyuna a?klad?. Yeni bir ileti?im alan? olarak interneti, Trkiye internet hukukunu ve YouTube - Google eri?im sorununu inceleyen raporda konu ile ilgili e?itli zm nerileri de dile getiriliyor.

?ngilizce'ye de evrilmi? olan raporda interneti tm dnya vatanda?lar?n?n ortakla?a kulland??? muazzam bir ktphaneye benzeten Medya Derne?i, 5651 no'lu yasan?n internetin do?as?n?n ngrd? zgrlk bir yakla??mla yeniden dzenlenmesi ve internet konusunda ihtisasla?m?? uzman mahkemelerin en k?sa zamanda kurulmas? gerekti?ini savunuyor. Raporda ayr?ca, geti?imiz gnlerde tekrar gndeme gelen Google'?n vergi sorunu ile YouTube eri?im yasa??n?n ayr? ayr? ele al?nmas? gereken konular oldu?una, internet sitesi kapatma mekanizmas? yerine ''uyar ve kald?r'' prensibinin uygulanmas? gerekti?ine ve Bas?n ?lan Kurumunda internet gazetecili?inin de temsil edilmesi gerekti?ine vurgu yap?l?yor.

Trkiye'de internet hukukunu dzenleyen 5651 no'lu yasan?n yap?s?, yasaya getirilen ele?tiriler ile YouTube - Google'a eri?imde ya?anan sorunlar?n btn boyutlar?yla zetlendi?i raporun orjinal metnine Medya Derne?i web sitesinden ula?abilirsiniz.

TRK?YEN?N ?NTERNET SANSR SORUNU
MEDYA DERNE?? ?NTERNET KOM?TES?

Redaksiyon ve Gncelleme: Dr. Asl? Telli Aydemir

Temmuz 2010

?ER?K:
1) YEN? B?R MECRA OLARAK ?NTERNET 4
. Dnyada ve Trkiyede ?nternet Kullan?m? 4
. Say?larla Dnyada ?nternet 4
. Say?larla Trkiye'de ?nternet 4
. ?nternet Ya?am?m?z?, D?nme Biimimizi ve Medyay? Nas?l Etkiler? 5
. ?nternet ?in zel ve Ba??ms?z Bir Yasa Gereklili?i 6
2) TRK?YE ?NTERNET HUKUKU 7
. 5651 no'lu Yasan?n Getirdi?i Dzenlemeler 7
. Yasaya Ynelik Ele?tiriler 8
3) RNEK OLAY : YOUTUBE VE GOOGLE SORUNU 10
. YouTube 10
. YouTubea Trkiyeden Eri?imin Engellenmesi Sorunu 10
. Google 11
. Google Servislerine Trkiyeden Eri?imin Engellenmesi Sorunu 11
. Google ve Vergi Sorunu 12
4) GR?LER VE NER?LER 13
KAYNAKA 14

YNET?C? ZET? :

?nternet dnya zerindeki bilgisayar a?lar?n?n ve sistemlerinin elektronik olarak birbirine
ba?land??? global bir sistemdir. Milyarlarca insan, internet sayesinde her tr bilgiye s?n?r
tan?madan ula?abilmektedir. ?nternet bu haliyle btn dnya vatanda?lar?n?n zgrce kulland???
muazzam bir ktphaneye benzemektedir. ?nternetin merkezi bir ynetimi yoktur; bir ki?i, kurum
veya hkmet taraf?ndan ynlendirilmemektedir. Buna ra?men dnya zerindeki her devlet kendi
nceliklerine gre internet ieri?ini dzenlemek iin al??malar yapmaktad?r.

Trkiye ?nternet Hukuku

Trkiye'de internet ieri?ini dzenlemek ve denetim alt?na almak iin 2007 y?l?nda 5651
no'lu yasa ?kar?lm??t?r. Ba?lang?ta ocuklar?n zararl? ieriklerden korunmas?n? sa?lamak, intihar,
fuhu? ve uyu?turucu kullan?m?n?n?n zendirilmesini engellemek amac?yla olu?turulan bu
yasa, ilerleyen srete toplumun bilgi edinme hakk?n? k?s?tlay?c? uygulamalara yol am??t?r. Yasalara
uygun olmayan ieri?e eri?im engellenebilmektedir. Eri?im engellemesi iin Alan Ad? (Domain
Name) veya IP (Internet Protokol) bloklama yntemleri kullan?lmaktad?r.

rnek Olay: YouTube ve Google ile Ya?anan Sorunlar

YouTube'a Trkiye'den eri?im Mustafa Kemal Atatrk'e hakaret ieren bir videonun payla??lmas?
nedeniyle, 5651 nolu yasan?n verdi?i yetkilerle, yakla??k 3 y?ld?r engellenmektedir. Engellemenin
devam etmesine ra?men internet kullan?c?lar? e?itli tekniklere ba?vurarak bu siteye
ula?abilmektedir. Trkiye'de YouTube hala en ok ziyaret edilen ilk 10 internet sitesi aras?ndad?r.
YouTube'un yay?n yapt??? tm IP'lerin eri?ime engellenmesi, Google'?n ayn? IP aral???ndan yay?n
yapt??? baz? internet sitelerine eri?imi de engellemi?tir. Kamuoyundan gelen tepkiler zerine resmi
yetkililerin Google'?n Trkiye'de vergi vermemesine vurgu yapmas? ise farkl? alg?lara sebep
olmu?tur. Trk kamuoyunda Google vergi demedi?i iin YouTube sitesi eri?ime kapat?ld? alg?s?
olu?mu?tur. Oysa eri?im engellemesi ve vergi birbirinden farkl? konulard?r. Birisi fikir
zgrlklerini ilgilendirirken di?eri Maliye Bakanl???n?n grev alan?na girmektedir.

Gr?ler ve neriler

ok boyutlu bir problemle kar?? kar??ya oldu?umuz bu srete sansr uygulamalar?n?n
interneti asla tam olarak denetim alt?na alamayaca?? ortaya ?kmaktad?r. Toplumlar?n bilgiye
ula?ma zgrl?nn elinden al?nmas? temel insan haklar?na ayk?r?d?r. Yap?lan engellemeler ise
teknolojik imkanlar kullan?larak a??labilmektedir. Bu tutars?zl?k yasalar?n toplum nezdindeki
yapt?r?m?n? da zay?flatmaktad?r. Yap?lan sansr uygulamalar? geli?mekte olan demokratik lke
imaj?na zarar vermektedir. Mahkeme karar?yla yap?lan eri?im engellemelerinin kal?c? bir zm
getirmeyece?i a?ka grlmektedir. ?nterneti dzenleyen 5651 nolu yasa fikir ve ifade
zgrlklerini destekleyecek ?ekilde Avrupa Konseyi Siber Sular Szle?mesi paralelinde
yeniden dzenlenmelidir. Bu dzenleme fikir zgrlklerini ve yeti?kinlerin her trl internet
ieri?ine eri?im hakk?na sayg?y? temel alan ?effaf, kat?l?mc? ve o?ulcu bir yntemle yap?lmal?d?r.
?nternet konusunda uzman mahkemeler olu?turulmal?d?r. ?nternet gazetecili?i tan?m?
netle?tirilerek kamu kurum ve kurulu?lar?nda akreditasyonlar? sa?lanmal?d?r. Bas?n ?lan
Kurumunda internet yay?nc?l???n?n temsil edilmesi iin gerekli altyap? haz?rlanmal?d?r.

1) YEN? B?R MECRA OLARAK ?NTERNET

Dnyada ve Trkiyede ?nternet Kullan?m?

Bili?im teknolojisinde son 10 y?lda ya?anan geli?meler, medya aralar?n?n tmn
bar?nd?ran ve dnyay? saran a?lar?n oda??nda bulunan internet ileti?imini birok boyutuyla
etkilemi?tir. iPhone, BlackBerry, VoIP, webTV gibi farkl? i?levlere sahip teknolojik rnlerin i
ie geti?i ve tek bir rnn birden fazla i?levi yerine getirdi?i bu sre teknolojik yak?nsama
olarak adland?r?lmaktad?r. Henry Jenkins gibi 21. yzy?l d?nrleri taraf?ndan bilginin
demokratikle?mesi olarak da nitelendirilen bu olgu, ayn? zamanda kitlelerin tketim
al??kanl?klar?n? da kknden de?i?tirmektedir.
Say?larla Dnyada ?nternet 1-2-3-4-5
- ?nternet kullan?c?lar?n?n say?s? 1.8 milyar? a?m??t?r.
- 733 milyon bilgisayar internet alan ad? sistemine kay?tl?d?r.
- 192 milyon civar?nda alan ad? mevcuttur.
- 130 milyonu a?k?n ki?isel blog vard?r
- ?nternete yklenmi? videolar?n say?s? yz milyonlar? a?m??t?r.
- Facebook kullan?c? say?s? 500 milyona, Twitter 105 milyona, LinkedIn ise 50 milyona ula?m??t?r
- Gnde 250 milyar e-posta gnderilip al?nmaktad?r, bu y?lda 90 trilyon e-posta anlam?na gelir.
- Twitterda en ok takip edilen ki?i 5.2 milyon insanla Brittney Spears'd?r.
- ABD Ba?kan? Barack Obama ise 4.5 milyon insan taraf?ndan takip edilmektedir.
- Halen Twitterda 100 bin, Facebookta 500 bin uygulama kullan?lmaktad?r.
- Twitterda gnde yakla??k 55 milyon k?sa mesaj payla??lmaktad?r.
- Ki?isel foto?raflar?n payla??ld??? Flickerda 4 milyar foto mevcuttur.
- Facebooka her ay ortalama 2,5 milyar resim yklenmektedir.
- Her gn 200 milyon Facebook kullan?c?s? Facebooka ba?lanmaktad?r.
- YouTube zerinde gnde 2 milyar video izlenmektedir.
- ABD online video pazar?n?n %40'tan fazlas? YouTube hakimiyetindedir.
- YouTubea her dakika ortalama 24 saat uzunlu?unda video yklenmektedir.
Say?larla Trkiye'de ?nternet 6-7
- Trkiyede 16 ya? zerinde 28-30 milyon civar?nda insan internet kullanmaktad?r.
- 3.1 milyon ki?isel bilgisayar mevcuttur.
- Trklere ait, 215 bini Trkiye iinde, 870 bini Trkiye d???nda alan ad? vard?r.
- Trkiye MSN kullan?m?nda ABD ve Brezilya'dan sonra dnya ncsdr.
- 15-25 ya? aras? genler gnde ortalama 6 saatlerini internette geirmektedir. Bu zaman?n nemli
bir k?sm? e-posta al??veri?i, haber okuma ve sosyal payla??m sitelerinde harcanmaktad?r.

?nternet Ya?am?m?z?, D?nce Biimimizi ve Medyay? Nas?l Etkiler?

Gnmzde internet sadece profesyonellerin kulland??? bir ara olmaktan ?km??, her ya?
grubundan ve her sosyal statden insan?n gndelik ya?am?na nfuz etmi?tir. Art?k internetin
sa?lad??? olanaklar kullan?lmadan bankac?l?k, e?itim, sa?l?k, ticaret, e?lence, ileti?im, devlet
brokrasisi ve haber alma gibi temel hizmetlerin yap?labilmesi mmkn de?ildir. Bu nedenle
interneti sadece bir medya, bir i? yeri veya bir okul olarak d?nmek krlerin fili tarifi gibi
sadece bir boyutunu alg?lamak demektir. Modern toplumlarda internet, insan vcudundaki sinir
sistemini olu?turan yap?ya benzemektedir. ?nterneti de?erlendirirken bizlere sundu?u imkanlar?n
tm boyutlar?n? gz nne almak gerekmektedir.

2004 y?l?ndan itibaren kullan?lmaya ba?lanan Web 2.0 teknolojisi internet kullan?c?lar?n?n
bu deneyime aktif olarak kat?lmas?n? ve kendi ieriklerini ok daha kolay bir ?ekilde
olu?turmas?n? sa?lam??t?r. Bu teknoloji sayesinde poplerle?en sosyal platformlar her gn yz
milyonlarca insan taraf?ndan aktif olarak kullan?lmaktad?r. ?nternetin getirdi?i olanaklar bilginin
demokratikle?ip herkes taraf?ndan kolayl?kla payla??lmas?n? sa?lam??t?r. Bu sebepten dolay?
internete eri?im art?k bir vatanda?l?k hakk? olarak kabul edilmektedir. Bilginin s?n?rs?zca
payla??lmas? beraberinde yepyeni felsefik anlay??lar ve ticari modeller ortaya ?karmaktad?r.
YouTube, Facebook, Twitter, Flicker, MySpace, LinkedIn gibi sosyal a?lar, e?lence ve
arkada?l?k ortam? olman?n yan?s?ra i?birli?i, rgtlenme, pazarlama, da??t?m, ?renme ve tan?t?m
ortam? haline de gelmi?tir. Fortune 500 firmalar?, uluslararas? kurulu?lar, vak?flar ve niversiteler
sosyal a?larda yer alarak ve payda?lar?yla bu a?lar zerinden ift ynl etkile?im sa?layarak,
birlikte rn ve politika retme srecine girmi?lerdir. Farkl? millet ve kltrden milyonlarca insan
internet sayesinde yepyeni bir global sistem ve ekonomi olu?turulmas?na katk? sa?lamaktad?r.
Trkiye iin ?nternet (Bilgi Toplumu) projesi en az AB projesi ve GAP kadar nemlidir.
lkenin ekonomisi, e?itimi, kltr, kamu ynetimi ve demokrasisi internetin sundu?u olanaklar
erevesinde yeniden yap?land?rma srecine girmelidir. Bu anlamda e-devlet projesinin Trkiye
iin ok nemli bir at?l?m oldu?unu belirtmek gerekir.

?nternetin getirdi?i imkanlar medyan?n klasik ekonomik modellerini de y?kmaktad?r.
Yayg?nla?an laptop bilgisayarlar, 3G internet ve iPhone, BlackBerry gibi ak?ll? mobil ayg?tlar?n
sundu?u imkanlar gazetelerin i?leyi? ?eklini de?i?ime zorlamaktad?r. Yak?n bir gelecekte iyice
yayg?nla?mas? beklenen iPad ise ok byk bir dijital devrimin i?aretisidir.
Gazeteler yay?mlanmadan bir gn nce editrler taraf?ndan ?ekillenir, bas?l?r ve da??t?l?r.
Bu sre birok maliyet kalemi ve vakit gerektirir. ?nternet zerinde yay?mlanan bir gazete ise her
an de?i?ebilir. Bas?l? gazetelerin eski say?lar?na ula?mak iin uzun bir ar?iv al??mas? yapmak
gerekirken internet gazetesinin eski say?lar?na ve ar?ivine internet zerinden ok k?sa srede
ula??labilir. Arama motorlar? sayesinde farkl? dillerde birok alternatif habere eri?mek
mmkndr. Ayr?ca Internet gazetelerinin okur yorumlar?na a?k olmas? haber hakk?nda daha
h?zl? geri dn?m al?nmas?na yard?mc? olmaktad?r. ?nternet kar??m?za yepyeni bir d?nme tarz?
ve okuyucu profili ?karmaktad?r. ?nternet sayesinde art?k herkes kendi kendisinin haber editr
olmaya ba?lam??t?r.

?nternet ?in zel ve Ba??ms?z Bir Yasa Gereklili?i

?nternet teknolojileri ok h?zl? bir geli?im gsterirken, internet faaliyetlerini organize eden
hukuki dzenlemeler bu h?za yeti?ememektedir. Yasa koyucular, yasa ?karmak iin uzun
al??malara, ara?t?rmalara ve e?itli hukuki gr?lere ihtiya duyarken, internetteki bir yenilik
bazen sadece birka saatte milyonlarca kullan?c?ya ula?maktad?r. Gnlk olaylardan etkilenerek
yap?lmaya al???lan hukuki dzenlemeler ise k?sa bir sre sonra geersiz kalabilmektedir.
?nternet klasik bas?n yay?n faaliyetine benzer zellikler ta??sa da genel zelli?i ile olduka
farkl?d?r. Herkesin kendisini ifade edebilmesine olanak tan?yan internet, Web 2.0 sosyal
platformlar?n?n da yayg?nla?mas?yla kullan?c?lara birer ierik reticisi, hatta gazeteci konumu
kazand?rabilmektedir. Bir foto?raf makinesi ya da video kameras?yla birlikte bilgisayar? ve
internete eri?imi olan herkes gazeteci grevi grebilmektedir. Bu nedenle, ?nternet ortam?ndaki
yay?nlar iin Radyo ve Televizyon Yasas?, Radyo ve Televizyonlar?n Kurulu? ve Yay?nlar?
Hakk?ndaki Yasa, Bas?n Kanunu hkmlerine ek olarak zerk bir kanuna ihtiya vard?r.
?nternette olu?turulan web sayfas? teknik olarak ne tam bir gazete, ne dergi ne de kitapt?r.
Yerli ve yabanc? yay?n kavram? ok subjektiftir. Bu nedenle Bas?n Yay?n Kanununun yaz?l? bas?n
iin gerekli k?ld??? bir tak?m zorunluluklara tabi olmas? mmkn de?ildir.
Denetimin ve kontroln ok zor oldu?u internetle ilgili dzenlemeleri tek bir kanunla
sa?lamak imkans?zd?r. ?nterneti dzenlerken denetim ve kontrolden ok nn amak ve ondan
toplumsal yarar sa?lamak ana hedef olmal?d?r. Al?nacak bir tedbirin, fark?nda olmadan geli?menin
nn t?kamas? mmkndr. Dzenlemenin minimal, teknolojinin ba??ms?z olmas?, dzenleme
ve yrtme srecinin kat?l?mc? ve saydam olmas?; ayr?ca tm payda?lar? kapsamas? ok
nemlidir. Kanuni dzenleme yapmak tek ba??na yeterli olmamaktad?r. Bugn internet ile ilgili
?kan s?k?nt?lar?n biro?u uygulamadan kaynaklanmaktad?r. ?nternet iin zel ihtisas
mahkemelerinde yeti?mi? hakim, savc? ve bilirki?ilerin eksikli?i duyulmaktad?r.

2) TRK?YE ?NTERNET HUKUKU

Trkiye ?nternet Hukuku May?s 2007de Resmi Gazetede yay?nlanarak yrrl?e giren
5651 Nolu internet ortam?nda yap?lan yay?nlar?n dzenlenmesi ve bu yay?nlar yoluyla i?lenen
sularla mcadele edilmesi hakk?nda kanun ile dzenlenmektedir. Bu kanunun amac? ierik
sa?lay?c?, yer sa?lay?c? ve toplu kullan?m sa?lay?c?lar?n ykmllk ve sorumluluklar? ile internet
ortam?nda i?lenen belirli sularla ierik, yer ve eri?im sa?lay?c?lar? zerinden mcadeleye ili?kin
esas ve usulleri dzenlemektir.

5651 no'lu Yasan?n Getirdi?i Dzenlemeler

5651 nolu yasa internet ortam?nda yap?lan yay?nlar yoluyla i?lenen sular? nlemek
amac?yla ?kar?lm??t?r. Bu sular kamuoyu gndemine, zellikle ocuk pornosu vb. ierikli
sitelerin yay?lmaya ba?lamas?yla yerle?mi? ve bu konularla ilgili mevzuat al??mas?na h?z
verilmi?tir.

Trkiyedeki site eri?imi engellemeleri bu kanunun 8. Maddesinde belirtilen sular?n
i?lendi?ine dair yeterli ?phe sebebi bulunmas?yla gerekle?tirilmektedir. Bu sular temel olarak
ikiye ayr?lmaktad?r:

a) Katalog sular olarak ifade edilen internet ortam?nda i?lenen 26/9/2004 tarihli ve 5237
say?l? Trk Ceza Kanununda yer alan 8 e?it su;
- ?ntihara ynlendirme (madde 84),
- ocuklar?n cinsel istismar? (madde 103, birinci f?kra),
- Uyu?turucu veya uyar?c? madde kullan?lmas?n? kolayla?t?rma (madde 190),
- Sa?l?k iin tehlikeli madde temini (madde 194),
- Mstehcenlik (madde 226),
- Fuhu? (madde 227),
- Kumar oynanmas? iin yer ve imkn sa?lama (madde 228) sular?
b) 25/7/1951 tarihli ve 5816 say?l? Atatrk Aleyhine ??lenen Sular hakk?nda kanunda yer
alan sular.

Bu sular? i?ledi?ine kanaat getirilen internet sitesine eri?imin engellenmesi karar?,
soru?turma evresinde hakim, kovu?turma evresinde ise mahkeme taraf?ndan verilir. Mahkemeler
ve T?B (Telekomunikasyon ve ?leti?im Ba?kanl???) yasaya uygun olmayan ieri?e sahip internet
sitelerini kapatabilmekte veya eri?imi engelleyebilmektedir. Eri?im engellenmesi karar? 24 saat
ierisinde uygulanmaktad?r.

Yasaya Ynelik Ele?tiriler

2007 y?l?nda h?zl? bir ?ekilde ?kar?lm?? olan 5651 nolu yasa, uygulamalardaki baz?
olumsuzluklar nedeniyle a??r ele?tirilere maruz kalm??t?r. Ba?lang?ta ocuklar?n zararl?
ieriklerden korunmas?, intihar, fuhu? ve uyu?turucunun zendirilmesini engellemek amac?yla
olu?turulan bu yasa giderek toplumun bilgi edinme hakk?n? k?s?tlay?c? uygulamalara yol am??t?r.
Bu yasaya dayand?r?larak yap?lan baz? yasaklamalar, siyasi sansr uygulamalar?n?
hat?rlatmaktad?r. Bu haliyle 5651 nolu yasa, internetin yap?s? ok iyi anla??lmadan tasarland???
grntsn vermektedir.

Yasa ile getirilen kurallar zaman zaman internetin zgrlk do?as?yla ak??makta ve
e?itli sorunlar ortaya ?karmaktad?r. Bunun kamuoyunca en ok bilinen rne?i YouTubea
eri?imin engellenmesidir. Bu sorunun temelinde 5651 nolu yasayla ba?lant?l? ynetmeliklerin
uluslararas? hukukta geersiz olan talepleri yatmaktad?r.

Trkiye'deki yer sa?lay?c?lar?n BTK'ya (Bilgi Teknolojileri ve ?leti?im Kurumu) ba?vurup
kay?t olmas? ve ierik sa?lay?c?lar?n da ileti?im bilgisi ve yer sa?lay?c? bilgilerinin webde
sergilenmesi istenmektedir. Bu durum internet zerinde yay?n yapan tm internet sitesi
sorumlular?n?n Trkiyede kay?t yapmas? anlam?na gelir ki teknik olarak uygulanabilir de?ildir.
Katalog sularda, sua konu olan internet sayfas? yurt d???nda ise T?B'e sorgusuz sualsiz
yasaklama yetkisi verilmektedir. Bu uygulama anayasan?n evrensel hukuku ve A?HM (Avrupa
?nsan Haklar? Mahkemesi) kararlar?n?n temel ilkeleriyle ak??maktad?r. ?nternette yurt d???
kavram?n?n teorik tan?m? ise pratikte kar??l?ks?z kalmaktad?r. Trkiyedeki mevcut anlay??a gre
bir internet sitesinin yurt iinde say?labilmesi iin BTK'ya kay?tl? olmas? gerekmektedir.
Katalog d??? sular nedeniyle eri?im engelleme taleplerinde ise bazen eli?kili kararlar
verildi?i grlmektedir. Ceza mahkemelerinden gelen eri?im engelleme kararlar? an?nda kabul
edilip uygulan?rken fikri haklar ve medeni kanunun sa?lad??? haklar?n ihlali durumunda yap?lan
taleplere bazen kar??l?k verilmemektedir. Bunun yan?nda ka tane web sayfas?n?n fikri haklar
nedeniyle veya medeni kanunla yasakland??? bilinmemektedir.
Eri?imi engelleme kararlar? zaman zaman suun ki?iselli?i ilkesini gzard? eden ve
kullan?c? aleyhine sorunlar ?kartan bir uygulama haline gelmektedir. Ufak bir ierik yznden
internet sitesinin tamam?n? kapatmak veya eri?imini engellemek ok daha byk sorunlara sebep
olmaktad?r.

Trkiye'de eri?im engellemesi yap?l?rken Alan Ad? (Domain Name) veya IP (?nternet
Protokol) bloklama yntemleri kullan?lmaktad?r. Alan ad? bir web sitesinin internetteki ad? ve
adresidir. IP ise bilgisayarlar?n birbirlerini tan?mas?n? sa?layan numara sisteminin basitle?tirilmi?
halidir. Su unsuru bar?nd?rd??? tespit edilen internet sitesinin alan ad? mahkeme taraf?ndan
eri?ime kapat?labilir. IP blokland???nda ise o IP aral???ndan yay?n yapan tm internet siteleri bu
durumdan etkilenmektedir.

E?er IPyi bir i?han? adresine, alan ad?n? da iindeki dkkanlardan bir tanesine
benzetirsek, IP bloklamas? tek bir dkkan yerine tm i? han?n? kapatmak anlam?na gelmektedir.
Gnmz teknolojisinde komple bir yay?n?n engellenmesi yerine sadece su unsuru
ta??yan ieriklerin bloklanmas? da mmkndr. Buna nesne temelli engelleme ad?
verilmektedir. Bununla birlikte, byle bir sistemin i?leyebilmesi iin kurulacak altyap? hem ok
pahal? hem de Interneti ok yava?latacak bir kontrol mekanizmas? ierdi?inden, eri?im
engelleme ve sansr ieren modeller zerinde durulmamas? daha do?ru olur.
Hukuka ayk?r? ierik ve zararl? ierik konusunun halen tam ayr?m?n?n yap?lamad???
gnmzde, internetteki sularla mcadele etmek iin ok say?da hukuki al??ma yap?lm??t?r.
Avrupa Birli?i Siber Sular Konvansiyonu bu konuyla ilgili net bir ereve getirmektedir. ocuk
pornografisi, nefret sular?, terr propagandas?, kumar, fuhu?, organ ticareti, kullan?m haklar? ve
bili?im sular? d???ndaki ierikler ifade zgrl? kapsam?nda de?erlendirilmektedir.
5651 nolu yasaya Avrupadan da ok sert ele?tiriler gelmektedir. Avrupa Gvenlik ve
??birli?i Te?kilat?'n?n (AG?T) bas?n zgrl?nden sorumlu temsilcisi Miklos Haraszti,
Trkiye'de internet yasas?n?n ifade zgrl? alan?ndaki uluslararas? standartlar ve AG?T'e
verilen taahhtler erevesinde de?i?tirilmesi iin a?r?da bulunmu?tur. 8
20-22 Nisan 2010 tarihleri aras?nda Kocaeli-Kartepede ikinci defa dzenlenen ?nternet
?erik Dzenleme al??tay?nda 5651 nolu yasa ve beraberinde getirilen internet eri?im
dzenlemeleri konusundaki sorunlar tart???ld?. Tespit edilen 94 madde zerinde 3 gn boyunca
al??an, 40 farkl? kurumdan 65 ki?inin olu?turdu?u sonu belgesi de Kartepe Kriterleri ba?l???
ile yay?nland?. 9

3) RNEK OLAY: GOOGLE VE YOUTUBE SORUNU

YouTube

?eri?i kullan?c?lar? taraf?ndan olu?turulan bir video payla??m sitesi olan YouTube
2005 y?l?nda eski PayPal al??an? gen taraf?ndan 11.5 Milyon dolarl?k bir yat?r?mla
kurulmu?tur. YouTubeun grd? ilgi projenin ok h?zl? bir ?ekilde bymesine sebep olmu?
ve 2006 y?l?nda Google Inc. taraf?ndan 1.65 Milyar USD kar??l???nda sat?n al?nm??t?r. ABDli
?irketin merkezi San Bruno, Kaliforniyad?r. YouTubeda yay?nlanan ieri?in o?unlu?u
dnya zerindeki tekil kullan?c?lar taraf?ndan yklenmektedir. Buna ek olarak baz?
profesyonel medya ?irketleri de YouTubela i?birli?i yaparak kendilerine ait ierikleri
payla?maktad?rlar. comScore ?irketinin May?s 2010 tarihli ara?t?rmas?na gre YouTube, ABD
online video payla??m pazar?n?n yakla??k %43ne sahiptir, May?s ay?nda toplam 14 milyar
video izlenmi?tir, YouTubea her dakika toplam 24 saatlik yeni video yklenmektedir ve bu
ieri?in yakla??k 2/3 ABD d???ndan sa?lanmaktad?r. Alexa verilerine gre YouTube dnya
zerinde Google ve Facebooktan sonra en ok ziyaret edilen 3. internet sitesidir.
YouTube kurulu?undan bu yana grd? ilgi kadar ok e?itli ele?tiriler de almaktad?r.
?iddet yanl?s?, nefret krkleyici, ayr?mc?l?k ieren ve kullan?m haklar?n?n ihlal edildi?i
videolar?n yay?nlanmas? bu ele?tirilerin temelini olu?turmaktad?r. YouTube bu tip sorunlarla
mcadele edebilmek iin ierikte kald?r?lmas? gereken olumsuz bir ?ey varsa ziyaretiye a?k
b?rak?lan ?ikayet et tarz?nda bir simge arac?l??? ile olumsuz ierik hakk?nda i?lem
yapmaktad?r. Ayr?ca YouTube, Birle?mi? Milletler ve Avrupa Birli?i taraf?ndan haz?rlanan
Bili?im Sular? raporuna gre su say?lan unsurlar? kabul etmekte ve bu tip videolar?n
yay?nlanmas?na izin vermemektedir. Buna ra?men YouTube, aralar?nda Trkiyenin de
bulundu?u e?itli lkeler taraf?ndan birok defa sansrlenmi?tir. YouTubea in, ?ran, Libya,
Tunus, Trkmenistan ve Trkiyeden eri?im halen resmi olarak yasakt?r.
YouTubea Trkiyeden Eri?imin Engellenmesi Sorunu
YouTubea eri?im, Mustafa Kemal Atatrke hakaret ieren videolar nedeniyle ilk defa
?stanbul 1'inci Sulh Ceza Mahkemesi taraf?ndan 2007 y?l?nda engellenmi?tir. Bahsi edilen
videolar?n YouTube taraf?ndan kald?r?lmas?yla eri?ime tekrar izin verilmi?tir. 2008 y?l?nda
benzeri videolar?n tekrar YouTubea yklenmesi sonucunda eri?im engellenmesi yinelenmi?
ve YouTube dnya zerindeki veritaban?ndan bahsi geen videolar? tamamen kald?rmad???
srece bu yasa??n sresiz ?ekilde devam edece?i yetkili savc?l?k taraf?ndan duyurulmu?tur.
YouTubeun Trkiyede resmi muhattab? olmad??? iin videolar?n kald?r?lmas? iin yap?lan bu
a?r?lar sonusuz kalm??t?r.

Bunun sonucunca Trk Mahkemeleri YouTube hakk?nda bir tedbir karar? vermi?tir.
Videoyu YouTube sitesine koyan ki?iler ve/veya YouTube firmas? hakk?nda uluslararas?
hukuk normlar? iinde bir dava a?lmam??t?r. Herhangi bir yarg?lama sreci olmad???ndan
geici olan mahkeme karar? da 2 y?l? a?k?n bir sredir uygulanmaktad?r. Karar Yarg?taya da
gtrlemedi?inden belirsizlik halen devam etmektedir. Trkiyede YouTube sitesi ile
ya?anan sorunun muhattab? olarak masaya oturulacak bir temsilcinin bulunmamas? da
sorunun devam etmesinde bir etken olarak gsterilmektedir.

Google

1998 y?l?nda Amerikan?n Kaliforniya eyaletinde kurulmu? olan Google uluslararas? ve
halka a?k bir internet aramas? ve reklamc?l?k ?irketidir. Dnya zerinde 1 milyondan fazla
bilgisayar sunucusu kullanarak tm internet trafi?ini ynlendirmektedir. Dnya zerinde bir
gn boyunca 1 milyardan fazla internet arama talebine cevap vermektedir. Google?n bir
arama motoru olarak grd? ilgi ?irketin ok h?zl? bymesine ve arama motoru d???nda
online reklamc?l?k, sosyal payla??m a?lar?, e-mail, foto?raf ve VoIP uygulamalar?nda da byk
yat?r?mlar yapmas?n? sa?lam??t?r. Geti?imiz y?l piyasaya srlen Nexus One telefonu ile
iPhone kar??s?ndaki en ciddi rakip olmu?tur. Alexa verilerine gre Google dnyan?n en ok
ziyaret edilen internet sitesidir.

Google bu bykl? nedeniyle birok lkede a??r ele?tirilere maruz kalm??t?r.
Bunlardan en nemlileri bireysel bilgilerin gizlili?i, fikir haklar? ve uluslararas? vergi
avantajlar?ndan yararlanarak, i? yapt??? lkelerde ok az vergi demesi olmu?tur.
Google Servislerine Trkiyeden Eri?imin Engellenmesi Sorunu
YouTubeun Trkiyede kulland??? 44 IPnin bir o?u Googlea aittir. 2006 y?l?nda
ba?layan eri?im engellemesi sonras? Google kendisine ait baz? IPleri YouTubea tahsis ederek
YouTubeu Trkiyede tekrar eri?ime amaya al??t?. BTK bu duruma mdahele ederek
YouTubea tahsis edilen IPleri de yasak kapsam?na ald?. Bu mdahele sonucunda Google?n
Translate, Maps, Docs, Code ve Analytics gibi baz? servisleri al??amaz hale geldi. Bu da
kamuoyunda Google?n yasakland??? alg?s?n? olu?turdu.

BTK yapt??? bas?n a?klamas?yla, hakk?nda eri?im engelleme tedbiri uygulanmam??
Google?n hizmetlerinin eri?imlerinin engellendi?i ynnde yap?lan haberlerin gere?i
yans?tmad???n? belirtti. Sorunun http://www.youtube.coma eri?im amac?yla kullan?lan ve
engelleme tedbiri kapsam?nda IP adreslerinin gncellenmesinden ve bu IP adreslerinin
arkas?nda farkl? ?irketlere ait alan ad? veya e?itli hizmetlerin bar?nd?r?lmas? oldu?una vurgu
yapt?.

Google ise bu konuyla ilgili, Google'?n servislerine Trkiye'den eri?imde ya?anan
s?k?nt?lar?n, srmekte olan YouTube eri?im yasa??yla ba?lant?l? oldu?u belirlenmi?tir
?eklinde bir a?klama yapt?.

Google servislerine Trkiyeden eri?iminin engellenmesi sorunun temelinde 5651
nolu yasa ile YouTubea eri?imin yasaklanmas? vard?r. Baz? iddialara gre Google Trkiyeyi
yasak? ilan ettirmek iin IP de?i?ikli?ini yap?p tekrar dikkatleri zerine ekmek istemi?tir. Bu
nedenle Google sadece reklam geliri sa?lamad??? cretsiz hizmetleri yasakl? IP band?na
ekmi?tir; bu iddiaya gre sorun tamam?yla ekonomiktir.

Bu geli?meler sonras?nda resmi yetkililerin Google?n Trkiyede vergisini vermeyen
bir ?irket oldu?u ynnde a?klamalar yapmas?, YouTube vergisini vermedi?i iin eri?imi
engelleniyor gibi bir anlam ?kar?lmas?na neden olmu?tur. Oysa eri?im engellemesi ve vergi
sorunu birbirinden ba??ms?z iki ayr? konudur. Eri?im engellemesi fikir zgrlklerini, vergi
konusu ise Maliye'yi ilgilendirmektedir.

Google ve Vergi Sorunu

?nternet mecras?nda en nemli sorunlardan biri vergi meselesidir. ?nternetin
uluslararas? yap?s?, say?sal rnlerin gmrkleri kolayca a?mas? probleminin iyice karma??k
hale gelmesine neden olmaktad?r.
Google?n vergi meselesi sadece Trkiyede de?il zellikle Avrupa lkelerinde olmak
zere dnyan?n birok lkesinde uzun zamand?r tart???lmaktad?r. Bu sorunun temelinde ise
Google?n verdi?i hizmetler kar??l???nda ?rlandadan fatura kesmesi ve hizmet verdi?i
lkelerde daha az vergi vermesi yatmaktad?r.
?rlanda di?er Avrupa lkelerinden daha cazip vergilendirme yapt??? iin Google
faturalar?n? bu lke zerinden yapmaktad?r. ?rlanda bili?im alan?nda sundu?u d?k vergiler
ve di?er kolayl?klar nedeniyle ayn? zamanda uluslararas? birok bili?im firmas?n?n retim,
paketleme ve da??t?m merkezi haline gelmi?tir. ?rlandan?n vergi oran? %12,5tir, Avrupan?n
di?er lkelerinde ise bu oran %30u bulmaktad?r. Fakat Google ?rlandan?n sahibinin de vergi
cenneti olarak bilinen Bermudada kurulmu? olan bir ba?ka Google ?irketi olmas? da soru
i?aretlerini artt?rmaktad?r.

?ngiltere13, ?spanya14 ve Fransa15 gibi baz? Avrupal? lkeler Google?n verdi?i d?k
vergileri byk ele?tiri konusu yapm??lard?r. Bu lkeler e?itli yasal yapt?r?mlar haz?rlayarak
alternatif vergilendirme al??malar? yrtmektedirler.
in Halk Cumhuriyeti ise 2010 y?l? ba??nda politik ve ekonomik nedenlerle Google?
sansrlemi?tir. Google buna tepki olarak in ofisini kapat?p buradaki servislerini in
kanunlar?na tabi olmayan Hong Konga ynlendirmi?tir.


4) GR?LER VE NER?LER

?nternet tm dnya vatanda?lar?n?n ortak alan?d?r. Merkezi bir hkmeti ve idare sistemi
yoktur. ?fade zgrlklerine ynelik yasak ve kurallar bu alanda geersiz kalmaktad?r. Tm yasal
dzenlemelerde bu gerek asla gzard? edilmemelidir. Demokrasiye ve bili?im teknolojilerinin
nemine inanan bir sosyal devletin birinci nceli?i sansrsz, ucuz interneti tm vatanda?lar?na
ula?t?racak zmler olu?turmak olmal?d?r. Bu ba?lamda bizim nerilerimiz;
?nternet konusunda ihtisasla?m?? uzman mahkemeler kurulmal?d?r. Yarg?da internet
konusunda uzmanla?maya nem verilmeli, bilirki?ilik messesesi daha i?levsel hale getirilmelidir.
?nternette fikir ve d?ncelerin yay?lmas?nda byk rol oynayan siteler (bloglar, forumlar,
video siteleri, sosyal a?lar vb.) ok seslili?in ve demokrasinin bir paras? olarak kabul edilmelidir.
?iddete ve kriminal sulara te?vik etmeyen fikirler ifade zgrl? kapsam?nda
de?erlendirilmelidir. ?nternetin ktye kullan?larak, bireysel hak ve zgrlklere zarar verdi?i
durumlarda uygulanacak yapt?r?mlar ise kullan?c?lar?n temel hak ve zgrlklerini olumsuz ynde
etkilememelidir.
?nternette hukuka ayk?r? ieriklerin nlenmesi ve fikri hak ihlallerinin engellenmesi iin
Uyar ve Kald?r (Notice and Take-Down) prensibi en uygun zm olarak gzkmektedir. Bu
konudaki haks?zl?klar?n giderilmesi iin z denetim uygulamalar?na ve sivil inisiyatiflere destek
verilmelidir.
?nternette sula mcadelede sansrn etkisiz bir yntem oldu?u anla??lmal?d?r. Eri?im
engelleme kararlar?, orant?l?l?k ve lllk ilkeleri gzetilerek ancak ve ancak son are olarak ve
geici bir koruma tedbiri olarak grlmelidir. Fakat tmden internet sitesi kapatma
mekanizmas?na ba?vurulmamal?d?r.
K?sa vadede YouTube sorununun zlmesi iin ilgili ynetmeli?in de?i?tirilip, uygunsuz
ieri?in YouTube Trkiye versiyonundan kald?r?lm?? olmas? yeterli olmal?d?r. Global versiyona
mdahele etmek internetin do?as?na ve uluslararas? hukuka ayk?r?d?r.
?nternetin uluslararas? karakteri gz nne al?narak sula mcadelede di?er lkelerle i?
birli?ine gidilmeli, 5651 say?l? yasada ngrlen katalog sular?n kapsam? yeniden
de?erlendirilmelidir. Organ ticareti ve kimlik h?rs?zl???n? nleyici yeni dzenlemeler yap?lmal?d?r.
Avrupa Konseyi Siber Sular Szle?mesinin imzalanmas? bu anlamda ok nemli bir ad?md?r.
ocuklar? internetteki zararl? ieriklerden korumak amac?yla, uzmanlar taraf?ndan ierik
s?n?fland?rmas? yap?lmal? ve aileler cretsiz ocuk filtresi kullanmalar? ynnde zendirilmelidir.
?nternet gazetecili?i tan?m? netle?tirilerek kamu kurum ve kurulu?lar?nda internet
gazetecilerinin akreditasyonlar? sa?lanmal?d?r. ?nternet gazetecileri bas?na tan?nan hak ve
zgrlklerden tamamen yararlanabilmelidir. Bas?n ?lan Kurumunda internet yay?nc?l???n?n da
temsil edilmesi iin gereken al??malar yap?lmal?d?r.

KAYNAKA :
1 ''Internet Usage and World Population Statistics Miniwatts Marketing Group,
www.internetworldstats.com (Aral?k 31 2009)
2 ''The Biggest Shift Since The Industrial Revolution'' en.gauge media,
http://engaugemedia.com/the-numbers-dont-lie/ (Haziran, 2010)
3 Facebook.com Resmi ?statistikleri,
http://blog.facebook.com/blog.php?post=409753352130 (Temmuz, 2010)
4 Twitter Counter, Twitter ?statatistikleri,
http://twittercounter.com/ (Temmuz, 2010)
5 LinkedIn Blogu,
http://blog.linkedin.com/2009/10/14/linkedin-50-million-professionals-worldwide/
(Ekim, 2009)
6 comScore Trkiye ?nternet Kullan?c?lar? Ara?t?rmas?,
http://www.comscore.com/ (2010)
7 Civicweb Projesi Raporlar?,
www.civicweb.eu
8 AG?T Bas?n A?klamas?,
http://www.osce.org/item/42372.html (Ocak, 2010)
9 5651 al??tay? Kartepe Kriterleri Sonu Bildirgesi,
http://5651calistay.org/2010/04/22/kartepe-kriterleri-yayinlandi/ (Nisan, 2010)
10 BTK Bas?n A?klamas?,
http://www.tib.gov.tr/dokuman/bb_04062010.pdf (4 Haziran 2010)
11 Tezgel, Hasan. Google bize ne dedi?,
http://www.haber7.com/haber/20100614/Googlein-son-oyununu-bu-yazi-anlatiyor.php
(14 Haziran 2010)
12 Lee, Julian. ''The Tax Moves That Makes Google Rich'' The Sydney Herald,
http://www.smh.com.au/news/technology/biztech/net-profits-the-tax-move-that-makes-googlerich/
2009/05/27/1243456658563.html (28 May?s 2009)
13 ''Google avoids 100m UK tax'' The Sunday Times,
http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article6122329.ece (19 Nisan 2009)
14 '''Spain proposes Google tax to pay for infrastructure'' The Reader.es,
http://www.thereader.es/en/local-business-a-finance/2166-spain-proposes-google-tax-to-payfor-
infrastructure.html (25 ?ubat 2010)
15 ''France eyes 'Google tax' on Internet ads'' The Independent,
http://www.independent.co.uk/news/media/france-eyes-google-tax-on-internet-ads-
1861589.html (8 Ocak 2010)