?NTERNET?N PS?KOLOJ?K BOYUTLARI

 DR. TUBA KARAH?SAR  

?nsanl???n faydalanmas? iin olu?turulan, tm insanlar?n katk?lar? ile bytlen, payla??ld?ka k?ymeti artan bir ileti?im arac?n?n bir gn kontrolden ?kaca??n? kimse tahmin edememi?ti.

 Bu t?pk? sihirli lambadan ?kan bir cin gibi art?k ne lambaya geri dnecek, ne de kontrol edilebilecek durumda. Bu cin ya?ant?m?z? bir taraftan kolayla?t?r?rken, bir taraftan da zorla?t?rmaya ba?lad?. Bu konu hakk?nda iki de?i?ik gr? ortaya srlebilir: ?lki internetin kltre yeni bir boyut katt???, di?eri ise kltrel kirlenmeye neden oldu?u.

?nternetin tm dnya insanlar?na sundu?u bu zgrlk ve bilgi payla??m? hareketlerimizde de s?n?rs?z zgr olmay? getirir mi? ?u anda ya?anan en temel sorun da bu noktada ortaya ?k?yor. ?nsan egosu ve psikolojisi gerek dnyada tatmin edilemeyen ynn maalesef burada kt yzyle gsteriyor. zgrlk ve bilginin payla??lmas? kavramlar?, s?n?rlar? olmayacak kadar geni? tan?mland???nda yoruma da a?k olmakta. [1]

?nternet sendromlar? ad? alt?nda yeni yeni bir kavram belki hastal?k tan?m? olu?maya ba?l?yor. Henz kesin bir dille bahsedilmese de baz? ara?t?rmac?lar?n uzun dnemli al??malar?n?n oldu?unu okuyoruz. ?nternet kullan?m?n?n etkileri bir ok ?ekilde kendini belli ediyor: Unutkanl?k, dikkat eksikli?i, konsantrasyon eksikli?i, zamans?zl?k, zaman? verimli kullanamama gibi. harcamak.[2]

 Siberalanda ki?isel web sayfalar? haz?rlayanlar hayali bir toplulu?un kendilerini ilgiyle izledi?i d?ncesine kap?labilirler. Ki?isel bir homepage olu?turdu?umuzda, di?er insanlar?n ona ne kadar bakt???n? onunla ne kadar zaman harcad???n? bilemeyiz. ?nternet hayali bir dinleyici kitlesi iin online ki?ili?imizi veya maskemizi cilalamaya te?vik eder bizi.

Yalanlar olmasayd?, insanl?k s?k?nt? ve mitsizlikten atlard? demi? Anatole France 1920lerde. ?nternetin ekicili?i biraz da yalanlar?n hayat?m?za getirdi?i ne?e ve heyecanda aranabilir. Kand?rmacalar, yar? gerekler, abart?lar siber alanda g?rla gider. Siber alan her trden oynamaya sahne olabilir, nas?l olsa ki?inin bunun sonular?na katlanmas? gerekmeyecektir. Net zerinde anonim olmad???m?z, gerek kimli?imizle bulundu?umuz durumlarda bile fiziksel mesafe ve az sosyal mevcudiyet kendimizi daha az grlebilir, daha az sper ego bask?s? alt?nda hissetmemize yol aar.

Ki?ilerin internet ortam?nda yz yze ileti?imde sylemeyeceklerini sylemeleri, daha rahat davranmalar?, kendilerine daha az s?n?r koymalar? dezinhibisyon etkisi olarak adland?r?lmaktad?r.

?nternetin sosyal faydalar?, insanlar?n gl ve zay?f ba?lar?n? ne lde ?ekillendirdi?i ile ilgilidir. ?nsanlar sosyal desteklerini genellikle ok s?k temasta olduklar? yak?n evrelerinden sa?larlar ve daha byk destek daha gl ba?lardan kaynaklan?r. Genellikle gl ki?isel ba?lar, fiziksel yak?nl?kla beslenir. ?nternet, potansiyel olarak, gl sosyal ba?lar yaratma ve srdrme konusunda fiziksel yak?nl???n nemini azaltmaktad?r.

Elektronik ileti?imle sa?lanan gl ba?lar dahi, fiziksel yak?nl???n sa?lad??? gl ba?larla k?yasland???nda, nitelik a?s?ndan daha zay?f kalabilmektedir. Gl ba?lar kurdu?umuz insanlardan olumsuz bir haber ald???m?zda online ileti?imin bize yetmemesi ve telefon ama ihtiyac? duymam?z buna kan?t olarak gsterilebilir.[3]

?nternetle ilgili bir problem de da ocuklar ve genler aras?nda ba??ml?l?k yapmaya ba?lamas?d?r.

Ba??ml?l?k hakk?nda bir kan?ya varmak iin birok uzman?n ortak gr? olarak belirlenmi? maddeler ?unlard?r:

• -Her gn internet'e ba?lanmak, ba?l? iken vaktin nas?l geti?ini anlamamak, soruldu?unda ise inkr etmek,
• -Herkese mail adresi vermek,
• -?nternet d???ndaki u?ra?lara ilginin azalmas?,
• -Sosyal faaliyetlerde azalma, arkada?lar? taraf?ndan anla??lamama duygusu,
• -?? verimlili?inde d?me,
• -Srekli uykusuz kalma ve yorgunlu?un artmas?,
• -Al??veri?lerin srekli internet zerinden yap?lmaya ba?lanmas?,
• -Aile yelerine yeterli zaman? ay?ramama nedeni ile aile ba?lar?n?n zay?flamas?.
• -Gerek hayattaki di?er i? ve ki?ilerin, sanal ya?ama engel oldu?u d?ncesi.
• -?nternet kullan?m? nedeniyle e?ler aras?nda anla?mazl?k ve problem ?kmas?.[4]

?nternet kapan?na k?s?lm?? ki?iler, sorunu tan?d?klar?nda, ondan uzak durmay? deneyebilirler. ?nterneti ba??ml?l?k derecesinde a??r? kullanan ki?ilerin hayatta ba?ka a??r?l?klar?n?n olup olmad???n? da dikkatlice de?erlendirmek gerekir. Sorunlu internet kullan?m? olan ki?ilerin yksek oranda depresif bulgu gsterdikleri bildirilmi?tir. Yirmi tane sorunlu internet kullan?c?s? zerinde yap?lan bir al??mada, bu durumun znel s?k?nt?, mesleki ve maddi bozulma ve ciddi psikiyatrik komorbidite (e?hastalanma) ile ili?kili oldu?u gsterilmi?tir. Bu grupta internet kullan?m?n?n daha impulsif ve benlikle uyumlu oldu?u bulunmu?tur. Bu bulgular, a??r? ve sorunlu internet kullan?m?n?n Drt Kontrol Bozuklu?una yak?n oldu?unu d?ndrmektedir. Ki?iler ba?lanmadan yapamad?klar? internete girmeden nce gerginlik ve uyar?lma hissetmekte, ba?land?ktan sonra rahatlamaktad?rlar. Bu kk rneklem grubunda, deneklerin %80inin ya?am boyu Bipolar Bozukluk ya da ?izoaffektif Bozukluk ltlerini kar??lam?? olmas? da ilgintir.[5]

?nternette sohbet eden ki?i, bir sanal grupla ileti?im halinde bulunabilir ve kendisini bu gruba ait hissedebilir. Bu ise, ki?iyi tatmin eden olumlu unsurlar iinde d?nlr. Ki?i, belli bir zaman sonra sanal ortamda kendine ait bir grubun bulundu?unu, bu grupta onayland???n? ve kabul grd?n fark ettikten sonra internette sohbete daha da fazla bir de?er atfedebilir. Ki?inin bu hali, ileti?imde bulundu?u grup a?s?ndan her ne kadar olumlu grlebilirse de, ok daha geni? ve gerek olan d?? dnyaya daha da yabanc?la?mas? ve izole edilmi? bir ki?ilik yap?s?n?n akut hale gelmesine sebep olacakt?r.[6]

KAYNAKLAR:

1. Esra ztop, ?nternetin Bireye ve Sosyal Hayata Etkileri, Trkiyedeki Durum, (http://stu.inonu.edu.tr/~eoztop/odev.html )

1. 2.Gkhan Atmaca, Google Sendromu, (http://www.teknoloji.kuark.org/2008/08/04/google-sendromu/ )

1. 3.Kemal Sayar, Psikolojik Mekan Olarak Siberalan, (www.sabem.saglik.gov.tr/akademik_metinler/linkdetail.aspx?id=2465 )

1. 4.Cahit Cengizhan, Bilgisayar ve ?nternet Ba??ml?l???, (http://mimoza.marmara.edu.tr/~cahit/Yayin/bildiri/inet-tr03/index2.html)

1. 5.M.Cengiz Y?ld?z, ?nternet ve Toplum - Chat (Sanal Sohbet), An? Yay?nc?l?k,  Ankara-2005, s. 72-73.