Selden geriye kalacak kum: Yo?unla?m?? laik nihilizm!

ALPER GR? - T24

Trkiye'yi sarsan 20 gn ve onu izleyen d?k yo?unluklu direni? geride nas?l bir tortu b?rakacak? Bundan sonras?nda bizi ne bekliyor? S?rada daha byk ve daha sert ayaklanmalar olabilir mi?

Bu sorulara bu a?amada ancak kaba, nansland?r?lmam?? cevaplar verilebilir. Keza sorulara cevap ararken ula??lan kanaatler de ancak geici kanaatler olabilir.

??te bu nedenle, yaz?ya ba?lamadan nce uyarmak isterim: A?a??da okuyacaklar?n?z, benim Gezi direni?lerine kat?lm?? ya da onlara sempatiyle yakla?m?? toplumsal kesimlerin bundan sonraki muhtemel pozisyonlar?na ve ruh hallerine dair kaba ngrlerim, geici kanaatlerimdir.

 ?syan?n ard?ndan Trkiye'ye etkileyecek iki sosyoloji

 Art?k biliyoruz: Gezi ruhu, kendi ahlaki do?rusunu, toplumsal tahayyln ve gndelik ya?am tercihini ba?kalar?na zorla benimsetmek istiyormu? alg?s?n? yaratacak kadar ok tekrarlayan ve bunu da son derece nobran, itici, d??lay?c? bir dille yapan Ba?bakan Erdo?an'a ynelik ok gl bir ??l?kt?r. 

Ba?bakan, ne yaz?k ki, sayg? ve e?itlik talep eden bu itiraz?n birey temelli, modern ve sivil karakterini alg?layamad?.

Benimsedi?i ataerkil siyaset anlay??? onu inat?, basiretsiz bir tutuma sevk etti ve neticede bu tutumun yol at??? kitlesel gsteriler, zaman iinde hkmeti istifaya zorlamaya ynelik bir enerjiyle doldu ta?t?.

Gsterileri hkmet istifa, diktatr istifa enerjisiyle dolduranlar?n kahir ekseriyetini hi ku?kusuz Adalet ve Kalk?nma Partisi'ni de (AK Parti), onun hkmetlerini de on buuk y?ld?r me?ru grmeyen ulusalc? kalabal?klar, laik sosyoloji mensuplar? olu?turuyordu. 

Geri hkmet istifa diyenlerin bir blm muhtemelen kelimenin gerek anlam?yla istifadan sz etmiyor, bunu, senden hi memnun diyelim, bil bunu anlam?nda kullan?yorlard?.

Ulusalc?lar?n hkmet istifas?yla Gezi ruhunun dairesi iinde yer alanlar?n kulland?klar? hkmet istifa slogan? aras?nda byle bir ayr?m yapanlar oldu, buna ben de kat?l?yorum.

Trkiye'yi sarsan 20 gn ve onu izleyen d?k yo?unluklu direni?in geride nas?l bir tortu b?rakaca?? sorusunu, bence, bu 20 gne damgas?n? vuran iki sosyoloji temelinde cevapland?rmal?y?z...

Bu sosyolojilerden birincisini Gezi ruhunu temsil eden yeni nesil, ikincisini ise demokrasisiz bir laik diktatrlk pe?inde ko?an ulusalc?l?k olu?turuyor...

Gezi'de ortaya ?kan ruhu temsil eden genlerin say?s?n?n, Trkiye ap?nda yayg?nla?an gsterilere kat?lan kalabal?klar?n kk bir blmn olu?turdu?u kanaatindeyim. Fakat say? burada hi nemli de?il. Taleplerinin demokratik ieri?i ve me?ruiyeti, onlara say?sal s?n?rl?l?klar?n?n ok tesinde bir zgl a??rl?k sa?l?yor.

Gezi'de ortaya ?kan yeni ku?ak, Trkiye'nin bundan byle ataerkil, otoriter siyasetlerle ynetilemeyece?ini kesin bir biimde gsterdi.

Onlar?n varl?klar?n?n, bundan byle demokrasiyi ve o?ulculu?u o?altma ynnde bir etki yarataca??n? gvenle ne srebiliriz.

 Laik sosyolojinin umutsuzlu?u daha da artacak

 Gezi ruhuyla hibir ilgisi olmad??? halde sonradan ona yamanan ve onun me?ruyetinin arkas?na s???narak sokakta hkmet devirmeye soyunan ulusalc?l??a ya da laik sosyolojiye gelince...

(Bundan sonras?n?, gsterilerin suikastlar vb. giri?imlerin de katk?s?yla kaotik sonular retmeyip eninde sonunda durulaca?? varsay?m?yla yaz?yorum).

Bu kadar byk bir kalk??man?n (dahi) hkmeti devirmeye yetmedi?inin grlmesinin, oradaki nihilizme varan koyu umutsuzlu?u daha da art?raca?? kanaatindeyim. Buna, sekiz ay sonraki seimlerde muhtemel bir AK Parti zaferinin eklenmesi durumunda, umutsuzluk dayan?lmaz boyutlara varabilecektir.

Nihilizme varan bir umutsuzlu?un byk toplumsal patlamalarla kendisini ifade etmesi hi ?a??rt?c? olmaz. Bu tehlikeye daha nce defalarca i?aret etmi?tim.

Mesela kabilinden birini hat?rlatay?m:

Belki baz?lar?n?n ho?una gidebilir, fakat ben lke nfusunun kabaca yzde 20lik bir blmnn, hakl?-haks?z endi?elerle ve byk bir umutsuzlukla ya?amas?n?n tehlikelerle dolu bir sre yarataca?? kanaatindeyim. Nihilizm pasifli?e yol aabilece?i gibi n arkas? hesaplanmam?? bir sertli?e, bir 'feda' duygusuna da yol aabilir. lkedeki siyasi atmosfer, ikinci ihtimalin daha kuvvetli oldu?unu gsteriyor.  (Balyoz Karar? 'Laik Nihilizm'i Art?racak, Taraf, 25 Eyll 2012).

31 May?s'tan bu yana ya?ad???m?z olaylar?n da, bir ynyle szn etti?im derin umutsuzlu?un bir ?kt?s? oldu?u kanaatindeyim.

Bence, Gezi Park? eylemlerine sonradan eklemlenen laik sosyoloji mensuplar?n?n sergiledi?i ola?anst enerji, kahreden bir umutsuzluktan kurtulma ihtimalinin yaratt??? umuttan kaynaklan?yordu.

Laik ruh hlindeki de?i?iklikler

 ?imdi, Gezi direni?inin daha da koyula?t?raca??n? tahmin eti?im laik nihilizmi eski yaz?lar?mdan zetlemelerle biraz amak istiyorum.

Trkiyede, birbirine z?t (bazen de z?tm?? gibi grnen) siyasi pozisyonlar? i?gal etseler de otoriter-sert bir laiklik ortak paydas?nda birle?en bir toplumsal-siyasal g var. Bu sosyolojinin siyasal plandaki yans?mas?, ulusalc?l?k...

Say?ca hi de az olmayan bu gcn bask?n vasf?, Trkiye Cumhuriyeti yurtta?lar?n?n bir blmnn siyasi tercihlerini me?ru saymamak...

AK Parti 3 Kas?m 2002'de iktidara geldi?inde, Trkiye'yi ynetme hakk?n?n ve ehliyetinin sadece kendilerinde oldu?una inanan bu kesimler derin bir karamsarl??a garkoldular. Fakat umutsuzluk iermiyordu bu duygular?, nk karamsard?lar, ktmser de?il.

Burada bir parantez a?p, Karamsarl?kla ktmserlik ayn? ?ey de?il mi? diye itiraza yeltenebilecek okurlar? Dcane Cndio?lu'nun sat?rlar?yla tan??t?ray?m:

Karamsarl?k, olan?n karal???n? btn o a?kl??? iinde te?his etmek demek. Ktmserlik ise tam da aksine, olacak olan?n ?????n? karartmaya al??mak, dpedz umutsuzluk demek. Umudun, do?du?unda, inad?na karanl?klar iinden do?aca??n? bilmemek demek. Ktmserlik ne kadar umutsuzluksa, karamsarl?k da bir o kadar umut demek. (Tarihe ve Siyasete Dair, Kakns Yay?nlar?, 2005, s. 116.)

Trkiye'nin laik sosyolojisi 3 Kas?m 2002'de, evet, byk bir karamsarl??a gmlm?t, fakat buradan bir ktmserlik retmemi?ti. Mevcudun karal???n? te?his ediyordu ama bunu, o karan?n iinden ?kmak iin yap?yordu. Buna inan?yordu da...

?nanc?n? besleyen ba?l?ca iki unsur vard?:

Birincisi: Gaflete d?m? millete ve me?ru olmayan iktidara haddini bildirecek sa?lam bir ordu vard?. Daha nce bu trden iktidarlar? ala?a?? eden Trk Silahl? Kuvvetleri elbet bir gn bu iktidara da buraya kadar diyecekti.

?kincisi: AK Partinin girdi?i ilk seimdeki spektakler ba?ar?s? nceki hortumcular?n iktidar?n? cezaland?rma arzusundan kaynaklanm??t?... Bu anlamda AK Parti konjonktrel bir partiydi, gelip geiciydi ve byk bir ihtimalle ilk seimde silinip gidecekti.

Fakat geli?meler, her iki umudun da zaman iinde prsmesi sonucunu do?uracak biimde tecelli etti.

?ktidar? asker marifetiyle devirme umudu, askerlerin zaman iinde darbe yapabilme yeteneklerini yitirmesiyle birlikte kt.

Keza, ba?lang?ta, AK Parti'yi iktidardan uzakla?t?rmak iin bir umut vesilesi say?lan seimler de zaman iinde i?e yarar bir ara olmaktan ?kt?. nk her seimde AK Partinin oylar? biraz daha artt? ve laik kesimlerde AK Partiyi seimlerle gndermek mmkn de?il mi acabasorusu yava? yava? zihinlerde yer etmeye ba?lad?.

Seime inanc? tazeleyen iki geli?me

2007 ve 2009da idrak etti?imiz iki geli?me, AK Partinin seimle i?ba??ndan uzakla?t?r?labilece?i ynnde umut tazelenmesine vesile oldu... Belki de bu geli?meler olmasayd?, seimlere dair karamsarl?k ok daha nce ortaya ?kacak ve o kritik y?llarda demokrasi d??? aray??lara laik kesimlerden verilen destek daha da byyecekti...

Bu geli?melerden biri 2007deki Cumhuriyet mitingleriydi... Bence mitinglerin byk kalabal?klara sahne olmas?, ilk seimlerin AK Partinin yenilgisiyle sona erece?ine dair bir umut yaratt? ve ba?ka riskli alternatiflerin yrrl?e konulmas?n? gereksiz k?ld?.

teki geli?me, 29 Mart 2009 yerel seimlerinde AK Partinin oylar?ndaki ciddi d??... Bu sonucun yaratt??? ruh hli, seimlerden hemen sonra Ertu?rul zkkn k?esinde yer verdi?i bir kad?n arkada??n?n szlerinde ?yle ifadesini bulmu?tu:

Pazartesi sabah? ok rahatlam?? biimde uyand?m. Bu lkede kendimi az?nl?k gibi hissediyordum. Az?nl?k olmad???m?, bu lkenin asli unsurlar?ndan, paralar?ndan biri oldu?umu hissettim. lkemin halk?na itimad?m kalmam??t?. Tekrar gvenmeye ba?lad?m.

Fakat sonras? iyi gelmedi... 2009 yerel seimlerinin ard?ndan yzde 58lik bir referandum (2010) ve yzde 50lik bir genel seim (2011) ya?ad?k.

 Pasiflik ya da 'feda' duygusunu da ieren bir sertlik

 Gezi olaylar? patlak verdi?inde 2013 Mart'?ndaki yerel seimlere dokuz ay vard? ve anketler, AK Parti'nin yine yzde 50 civar?nda oy alaca??n? gsteriyordu. ?laveten, zm Sreci'nin aksamadan srmesi halinde bu oylar?n daha da artaca?? ngrlyordu.

AK Parti iktidar?n? ba?tan itibaren me?ru saymayan Trkiye'nin laik sosyolojisi ve onun siyasal alandaki sureti olan ulusalc?l?k, son bir y?lda 19 May?s, 29 Ekim, 10 Kas?m, Silivri ba?l?klar? alt?nda, kitlelerin barikatlar? y?kt??? bir dizi byk eylem dzenledi ve devrimcili?e yneldi.

Bu eylemlerin amac?, Ulusal Kanal'da her defas?nda dile getirildi?i gibi hkmeti y?kmak ve yerine milli bir hkmet kurmakt?.

Ne var ki bu eylemler sadece ulusalc?lar?n kat?l?m?yla s?n?rl? kald? ve arzu edilen sonucu retemedi.

Gezi direni?i, ulusalc?lar?n ryalar?nda bile gremeyecekleri bir zemin yaratt?. Onlar da bu eylemleri h?zla hkmet istifa slogan?yla btnle?tirme abas? iine girdiler ve bunda da nemli lde ba?ar?l? oldular.

(Kimse k?zmas?n, emekli-ulusalc? general Do?u Silah?o?lu'nun 3 ?ubat 2008'de Cumhuriyet'te yay?mlanan makalesinde anlatt??? AK Parti'yi iktidardan uzakla?t?rma plan?n? burada tekrar hat?rlataca??m: 

Laik Cumhuriyeti savunmaya kararl? her yurtta?, hkmetin antidemokratik uygulamalar? kar??s?nda, toplumsal tepkisini olanca gcyle ortaya koymal?; anayasal kurum ve kurulu?lar?n da deste?inde, halk?n geni? kat?l?m?yla bir 'ulusal cephe' olu?turulmal? ve AKP hkmeti en k?sa srede iktidardan uzakla?t?r?lmal?d?r! (...) Atatrk Cumhuriyetini savunan ulusal cephenin tm yanda?lar? meydanlar? doldurmal?; milyonlar nereye gerekiyorsa oraya y???lmal?, nereye gerekiyorsa oraya ?kar?lmal?d?r. (...) (Hedef) sonunda hkmeti ynetimden ekilmeye mecbur etmektir.)

O zaman olamayan, i?te ?imdi oldurulmaya al???l?yor.

Ne var ki, arkas?ndan darbe gelmeyecekse, Trkiye'de sokak eylemleriyle iktidar devirmek mmkn de?il. Yani, amalanan ?ey hs?l olmayacak, Trkiye seime (belki de erken seime) gidecek ve ortal?k eninde sonunda durulacak.

??te ben laik sosyolojinin o ko?ullardaki ruh halini anlamaya, tahmin etmeye al???yorum.

yle grnyor ki, bu i?in sonunda, Trkiye'nin tarihinde grlmemi? bir isyanla dahi da??lmam?? bir partinin hkmetini devirmenin zorlu?u bir kez daha ortaya ?kacak ve meydanda ?u soru kalacak:

"Darbe mmkn de?il, seimde yenmek mmkn de?il, dev bir kalk??ma da kr etmedi... Peki, ne olacak?

Bence bu sorunun a?r??t?rd??? ruh hali, iyice koyula?m?? bir umutsuzluktan ba?ka bir ?ey olamaz.

Bu lde koyu bir umutsuzluk nihilizmdir ve nihilizm yaln?z onun etkisi alt?na giren kalabal?klar iin kt sonular retmez, hepimiz iin kt sonular retir.

Nedeni a?k: nk byle bir umutsuzluk, yukar?da zikretti?im iki davran?? biiminden birine yol aar: Pasiflik ya da 'feda' duygusunu da ieren bir sertlik.

 Ba?bakan her?eyi ve herkesi ayn? torbaya atmamal?

 Selin ard?ndan geriye kalacak olan bu kumla ilgili olarak ba?ta hkmet olmak zere hepimizin ?apkas?n? nne koyup d?nmesi gerekiyor.

Ba?ta hkmeti ba?ta ba?bakan diye dzeltmek do?ru olur... nk onun her ?eyi ve herkesi bir torbaya dolduran tutumu, hkmet istifay? gerek anlam?nda kullanan devrimci ulusalc?l?k?n ekme?ine ya? sryor... Hkmetten talebi e?itlik ve sayg? olan, fakat onun siyasi me?ruiyetini sorgulamayan, tam tersine seimle gelen seimle gidere inananlar? da ulusalc?larla ayn? soka?? payla?malar? yolunda k??k?rt?yor.  

Not: Yaz? http://t24.com.tr de yay?nlanm??t?r.