Andrs RIedlmayer - IrvIn CemIl SchIck /
Be? milyon nfuslu, do?a gzellikleriyle me?hur, d?? dnyayla pek ili?kisi olmayan ?irin bir lkeydi Norve, 22 Temmuz Cuma gnne kadar.
Sonra olan oldu. Birka saat ierisinde nce ba?kent Oslo'daki hkmet merkezinin nnde bomba patlad?; sonra da Utya adas?na yap?lan bask?nda bir ??i Partisi kamp?ndaki genler sistematik bir ?ekilde teker teker vurularak ldrld. Sonuta Norve'in ?kinci Dnya Sava??'ndan beri en kanl? gn, 80'e yak?n l ve 100'e yak?n yaral? ile noktaland?.
Gerek bomba, gerekse ada bask?n?, ayn? ki?inin marifetiydi: Anders Behring Breivik. Otuz iki ya??nda, sar???n, beyaz tenli, H?ristiyan, fanatik derecede ?slm d?man? bir Norveli. Geriye b?rakt??? 1516 sayfal?k 2083: Avrupa Ba??ms?zl?k Bildirgesi ba?l?kl? belgede bu katliam? neden yapt???n? izah ediyordu kendince: Avrupa'n?n Mslman gmenlerin istilas?na u?rad???, ??i Partisi'nin yabanc?lara uygulad??? a?k kap? politikas?n?n Norve'in karakterini bozdu?u, Mslmanlar?n Avrupa'dan d??ar? at?lmas? gerekti?i ve dahas?.
Breivik, memleketine yabanc?lar?n sokulmas?na ilk kar?? ?kan de?ildi ?phesiz. Bunun en arp?c? delillerinden biri, Bildirge'sinin byk lde ?undan bundan (zellikle de internet sitelerinden) araklanm?? olmas?. Biz i?te buna dikkat ekmek istiyoruz burada: Breivik'in uzun sredir var olan, kkleri tarihte aranmas? gereken bir sylemin son tezahrnden ba?ka bir ?ey olmad???n?n alt?n? izmek.
Bu gere?i neden vurgulamak gere?ini hissetti?imize gelince: Birok ana ak?m siyasetisi, ayr?nt?lar?na btnyle kat?lmasalar bile, Breivik'in kulland??? nefret sylemini yararl? bulduklar? iin ho? grm?ler, bylelikle bu sylemin varl???n? srdrmesine, yeniden retilmesine katk?da bulunmu?lard?r. Norve'te olanlar, bu ihtiyats?z politikan?n ka?n?lmaz sonucudur.
Bir rnek vermekle yetinelim. Bildirge'nin 165. sayfas?nda yer alan, "Jus Primae Noctis (?lk Gece Hakk?): Osmanl? ?mparatorlu?u'nda H?ristiyanlar?n Irz?na Geilmesinin Kurumsalla?mas?" ba?l?kl? blmde, Yunanistan, Bulgaristan, S?rbistan ve Bosna gibi yrelerde 19. yzy?l?n sonuna kadar (!) devam etti?i iddia edilen bir detten sz ediliyor. Reaya evlendi?inde gelinin zifaf gecesini kocas?yla de?il, Osmanl? valisiyle geirmek mecburiyetinde olmas?. Ortaa? Avrupa's? hakk?nda Ayd?nlanma a??'nda icat edilmi? olan bu efsaneyi Osmanl? dnemi Balkanlar'?na ilk uygulayan Breivik miydi acaba?
De?ildi elbette. Bosna S?rp Cumhuriyeti'nin eski cumhurba?kan? Biljana Plavic bak?n daha 1993'te ne yazm??t?: "Irza tecavz maalesef Mslmanlar?n ve baz? H?rvatlar?n S?rplara kar?? uygulad??? sava? stratejisidir. ?slm bunu do?al addeder, nk bu dinde oke?lilik caizdir. Be? yzy?l sren Trk i?gali boyunca Mslman e?raf?n?n H?ristiyan kad?nlar?yla 'ilk gece hakk?'n? kullanmalar? gayet do?ald?." Nitekim Breivik Bildirge'de Plavic'in bu szlerine gnderme yapmaktad?r.
Yugoslavya'n?n paralanma srecinde bu tr propagandaya s?k ba?vurulmu?tur. Ama fikir ok daha eskiye gider. On dokuzuncu yzy?lda Yunan ba??ms?zl?k mcadelesinde Lord Byron ve Victor Hugo gibi ?airler, Eugne Delacroix gibi ressamlar benzer temalara ba?vurmu?lar, byk n kazanm??lard?r. stelik sadece a??r? ular nezdinde de?il, ana ak?mda da sayg?nl?k bulmu?tur bu fikirler.
Gnmzde ABD'de Cumhuriyeti Parti'nin sa? kanad?n?n cumhurba?kan? adaylar?ndan Herman Cain, belediyelerin ?ehirlerinde cami in?a edilmesini yasaklama hakk?n? destekliyor, ?svire'de Halk Partisi minare yasa?? getirmek iin referandum dzenliyor, Fransa'da ba?rts yasaklan?yor, Belika'da Felemenk Bloku, Hollanda'da zgrlk Partisi ve evet, Norve'te ?lerleme Partisi gmen kar??t? kampanyalar?yla oy topluyor. Merkeze bunlardan daha yak?n olan siyas odaklar ise, rne?in Norve Muhafazakr Partisi gibi, bunlarla i?birli?ine soyunuyor.
?slamofobi yaln?z Mslmanlar?n sorunu de?ildir, nas?l antisemitizm yaln?z Yahudilerin sorunu de?ilse, nas?l ?rk?l?k yaln?z zencilerin sorunu de?ilse. Bugn ?slm d?manl???n? siyas a?dan yararl? bulanlar, yar?n Breivik gibilerinin namlusunu iki gzlerinin aras?nda bulabilirler. Papaz Martin Niemller'in (1892-1984) me?hur szleri unutulmamal?: "nce komnistleri gtrmeye geldiler ve sesimi ?kartmad?m, nk ben komnist de?ildim. Sonra sendikac?lar? gtrmeye geldiler ve sesimi ?kartmad?m, nk ben sendikac? de?ildim. Sonra Yahudileri gtrmeye geldiler ve sesimi ?kartmad?m, nk ben Yahudi de?ildim. Sonra beni gtrmeye geldiler ve sesini ?kartacak kimse kalmam??t?."
Norve'teki katliam, Trkiye bas?n?nda zellikle katilin ?slm d?manl??? ba?lam?nda ele al?nd?, al?n?yor. Peki, bu elim hadisenin Trkiye iin anlam? sadece bu mu? De?il. "?erefsizler" diye man?et atan gazeteler, "biz olsayd?k asard?k" gibi hamasi tav?rlar tak?nan politikac?lar, Bursa'da sahaya at?lan ta?lar?n, BDP ile binalar?na yap?lan sald?r?lar?n, sokaklarda "Gneydo?ulu"lar?n dvlmesinin sorumlulu?unu k?smen de olsa ta??d?klar?n? bilmiyorlar m?? Yar?n?n ne getirece?ini ak?llar?na getiriyorlar m??
?nternette k?sa bir gezinti bile, "Krt sorunu"nun sahne oldu?u inan?lmaz szel sald?rganl??? grmek iin yeterlidir. Bu gerilim ortam?nda Breivik gibi dengesizlerin silhlar?n? ku?an?p kan dkmesi i?ten bile de?ildir. Galeyana getirilmi? insanlar? kontrol alt?nda tutmak olanaks?zd?r, 6-7 Eyll olaylar?n?n gsterdi?i gibi.
Nefret syleminin dnp dola?t??? yer, kendisini do?uran toplumdur. Rakel Dink, "bebekleri katile dn?tren karanl?klar? sorgulamak"tan sz etmi?ti. O karanl?k, i?te bu nefret sylemidir. Ona "dur" demenin vakti geldi, geiyor.
Andrs RIedlmayer Harvard niversitesi
IrvIn CemIl SchIck ?stanbul ?ehir niversitesi