Yeni '4. kuvvet' sosyal medya, yeni 'sand?k' meydanlar m??

ALPER GRM? - T24

Modern demokrasiler, seilerek ynetme hakk? elde etmi? iktidarlar?n, onlar? denetleyecek kurumlarla dengelendi?i bir sistemi im eder; bu kurumlar?n ba?ta gelenleri siyasi-toplumsal muhalefet ve medyad?r.

Medyan?n modern demokrasilerde drdnc kuvvet say?lmas? retorikten ibaret bir tespit de?ildir.

Medya, modern demokrasilerdeki drdnc kuvvet i?levini, devlet iktidar?n?n kuvveti olan yrtme, yasama ve yarg?y? denetleyerek yerine getirir.

Fakat modern demokrasilerde medyan?n belki bundan da nemli bir i?levi daha vard?r: Ynetilenlerin taleplerini, d?ncelerini, duygular?n? ynetenlere (iktidarlara) ta??mak... Ki, iktidarlar nas?l bir toplumu ynettiklerini bilsinler ve toplumsal talepleri gzeten siyasetler geli?tirebilsinler...

Ne var ki medya, bu roln uzunca bir sredir yaln?z sorunlu demokrasilerde de?il nispeten sorunsuz demokrasilerde de oynayamamaya ba?lad?. (Nedenleri bu yaz?n?n konusu de?il, o nedenle ayr?nt?lara girmiyor, herkesin tespit etti?ini bir defa daha tespit etmekle yetiniyorum.)

Asl?nda medyan?n krizi kabaca temsili demokrasinin kriziyle ayn? tarihlerde ba?lad? ve bu iki sre birbirlerini besleyerek daha da belirgin bir hale geldiler.

 ?nternet, cep telefonlar?, sosyal a?lar...

 Sonra, a?a?? yukar? bu yzy?l?n ba??ndan itibaren yepyeni bir ?ey olmaya ba?lad?; internet, cep telefonlar? ve sosyal a?lar?n siyasal-sosyal mcadelelerin ba?ta gelen arac? haline gelmesi, her ?eyi de?i?tirdi.

Eskiden, ynetilenler yneticilerden (iktidarlardan) memnuniyetsizliklerini ancak geleneksel medyalar?n izin verdi?i lde ifade edebiliyorlar, protesto gsterileri de, o gsterileri rgtlemek amac?yla kullan?lan aralar?n s?n?rl? kapasiteleri nedeniyle s?n?rl? kal?yordu.

Fakat art?k 21. yzy?lday?z...

Teknoloji, her ?ey zerinde oldu?u gibi kitlesel eylemlerin niceli?i ve niteli?i zerinde de devrimsel de?i?ikliklere yol at?.

Arap Bahar?'nda grdk, en son geti?imiz Haziran'da M?s?r'da grdk: Art?k birka hafta iinde milyonlarca imza toplanabiliyor, birka saat iinde milyonlarca insan bir meydanda biraraya gelebiliyor, gnlerce, haftalarca orada kalabiliyor.

Yeni teknolojiler, memnuniyetsizlerin eline o kadar byk bir g veriyor ki, memnun olmad?klar? iktidar? devirmek iin yeni bir seimi beklemek onlara sama grnmeye ba?l?yor. 

Mesele elbette bir yan?yla temsili demokrasinin krizi ve zamanla Bat? da bu meyveyi tadacak... Fakat kriz ?imdilik sadece demokrasiyi ?renmekte olan ya da demokrasisini henz tam anlam?yla kkle?tirememi? lkelerin iktidarlar?n?n  kar??la?t??? bir sorun niteli?inde...

Bence, 21. yzy?l?n byk sorular?ndan biri ?u olacak:

?ktidarlar?n seimlerle gelip seimlerle gitti?i bir lkede, seimden diyelim bir y?l sonra milyonlarca insan soka?a ?k?p hkmet istifa diye dayat?rsa ve eylemi istifaya kadar srdrece?ini ilan ederse, demokrasinin, demokratlar?n buna cevab? ne olacakt?r?

?nan?n bu sorunun cevab? akl?n?za gelen ilk cevap kadar kolay de?il: ?ktidarlar adaletle ynetirlerse, o?ulculuk yerine o?unlukulu?u benimsemezlerse sorun olmaz... 

Sorunun cevab? bu kadar kolay de?ildir, nk sokaklara ?kanlar?n koydu?u lnn do?ru ve hakl? bir l oldu?unu bize syleyebilecek, gitmesi istenen hkmetin me?ruiyetini gerekten de kaybetti?ine hkmedebilecek dil bir otoriteye sahip de?iliz; zaten demokrasi bir anlamda byle bir otoritenin reddedilmesi demek.

M?s?r, bu sorunun cevab?n? arayabilece?imiz en iyi rnek gibi grnyor... nk orada, yeni drdnc kuvvet sosyal medya arac?l???yla rgtlenip bir meydanda toplanan  kalabal?klar iktidar? gnderene kadar da??lmad?lar ve bu bir de?il, iki kez oldu: Kalabal?klar nce bir diktatr (Mbarek, 2011), ard?ndan demokratik usullerle seilmi? bir cumhurba?kan?n? (Mursi, 2013) devirdiler... M?s?r'da ?imdi meydanlar yine dolu ve kalabal?klar nc bir iktidar devirme ba?ar?s?n?n pe?indeler.

Soruya kolaycas?na cevap verenler...

Zor soru deyip duruyurum ama, M?s?r rne?inde, darbeye ra?men bu soruya ok da zorlanmadan cevap veren demokratlar da oldu. Onlar M?s?r'da kabaca sand???n de?il meydanlar?n (Tahrir'in) iradesinin me?ru oldu?u kan?s?ndayd?lar...

nk a) M?s?r Cumhurba?kan? Mursi lkeyi ok kt ynetmi?, o?unlukulu?a ynelmi?ti, b) Mursi'ye git diyenlerin say?s? o kadar oktu ki, onlar?n iradeleri asla kar??l?ks?z kalamazd?; hatta as?l bu demokrasinin ruhuna ayk?r? olurdu.

Bu yakla??m en net ifadesini ?ahin Alpay'da, ?u surette buldu:

(Mursi) halk?n sadece yar?dan az fazlas?n?n (% 51,9) kat?ld??? bir seimde, oylar?n yar?dan az fazlas?n? (% 51,7) alm??t?, yani iktidar? sadece eyreklik bir az?nl??a dayan?yordu. stelik ona oy veren bu az?nl?k iinde, eski rejimin aday?na oy vermek istemeyen zgrlk yanl?lar?n?n hat?r? say?l?r pay? vard?. 13 milyon oyla seilmi?ti, istifas? iin 22 milyon semen imza verdi.(Zaman, 6 Temmuz 2003).

Cengiz andar da 4 Temmuz'da Hrriyet'te, Tahrir'de toplanan kalabal???n bysne kap?ld???n? gsteren bir yaz? kaleme ald?:

Soru, 30 Haziran 2011de 'sand?ktan ?kt???' halde, Mslman Karde?ler lideri Muhammed Mursinin nas?l olup da, tam bir y?l sonra, kendisinin ekilmesini isteyen tarihin en byk kitle gsterilerinin hedefi haline gelmi? olmas?.

(...)

nceki gn NYTda yay?mlanan 'M?s?r: Demokratlar ve Liberaller Birbirine Kar??' ba?l?kl? bir makale 'Mursiyi laik ve liberal muhalefetin deste?iyle askeri darbe yoluyla devirmek, en kt sonu verecek geli?me' olur diye bitiyordu. ok do?ru. Seimle gelen seimle gitmeli.

Bununla birlikte, tarihin byk altst olu?lar?, ok kez kitabi do?rulara riayet etmiyorlar. E?er, M?s?r halk? on milyonlar halinde, tarih rekoru k?racak ?ekilde, seilmesinden bir y?l sonra Mursiye ve Mslman Karde?ler iktidar?na ba?kald?rm??sa, bu ba?l? ba??na bir tarihi olayd?r ve askeri darbeye ?iddetle kar?? olman?z, M?s?r 2013n sundu?u ve etkisini uzun y?llara yayacak olan 'siyaset dersi'ni ortadan kald?rm?yor: M?s?rda Mslman Karde?ler Tecrbesi, ba?ar?s?zl?kla sonulanm??t?r!

andar 14 Temmuz'da da, Mslman Karde?lere kar?? 34 milyon M?s?rl?n?n aya?a kalkt???n? vurgulayan, M?s?r?n en nemli feministi 81 ya??ndaki Neval el-Saadavinin Halk Devrimi, Ne Kriz Ne de Darbe ba?l?kl? yaz?s?ndan al?nt?lar yapt?:

Tarihte her devrimin kar??-devrimi olmu?tur. Bunun son rne?i ok k?sa sre nce M?s?rda ya?and? Ama Mslman Karde?ler, 30 Haziran 2013teki son devrimi bo?a ?kartmakta ba?ar?s?zl??a u?rad? ve ba?ar?s?zl??a u?ramaya devam edecek.

Radikal'den Fehim Ta?tekin'in Tahrir meydan?nda konu?tu?u Tahrir devrimcileri de yine ayn? say?sal mant?k rgsnden hareket ediyorlard?:

Mant?klar? ?yle: 'Mbarek sokaklara 11 milyon insan dkld?nde gitti. Mursiye kar?? 20-30 milyon yrd. Bu Mursinin ald??? oydan ok fazla. Ama istifa etmedi, halk? dinlemedi. O gitmeyince ordu halk?n arzusunu yerine getirdi.' (Radikal, 5 Temmuz 2013).

Bir lkenin meydanlar?nda iktidar? y?kmak zere toplanm?? itirazc?lar?n, milyonlarla ifade edilen say?lar?ndan peydahlad?klar? hakl?l?k duygusunun yo?unlu?unu bundan daha iyi ne anlatabilir?

(...) 

Yoksa Bat?'n?n yeni 'bon pour l'orient'i bu mu?

19. Yzy?l oryantalistleri, Bat? toplumlar? iin d?k say?p reddettikleri baz? standartlar iin 'bon pour l'orient' (Do?u iin iyi) derlerdi...

Bat?'n?n M?s?r rne?indeki utan verici tepkisizli?inin alt?nda acaba yeni bir 'bon pour l'orient' mi yat?yor?

?stenmeyen iktidarlar?n yeni drdnc kuvvet sosyal medya ve sand?k gibi i?leyen meydanlar arac?l???yla ala?a?? edilmesine dayanan yeni bir demokratik standartla m? kar?? kar??yay?z?

Bat? lkeleri iin ve Bat? d??? lkelerdeki laik-sekler iddial? iktidarlar iin kabul edilmeyecek, fakat ?slamc? iktidarlar? ala?a?? etmede kullan?labilecek yeni bir demokratik standartla m? kar?? kar??yay?z?

Bence, byle d?nenleri samalamakla sulaman?n mmkn olamayaca?? kadar ok almet belirdi...

Bat?'n?n yeni 'bon pour l'orient'i buysa e?er, Mslman Karde?ler gibi, demokrasiye ly?k olmad?klar? sylenen siyasi ak?mlar?n buna verecekleri en etkili cevap, Bat?'y? ?a??rtacak bir demokratik olgunluk iinde davranmak olacakt?r.

Mslman Karde?lerin, katliamlara ra?men bar??? gsterilerde ?srar etmesi kar??s?nda Bat?'n?n bunu hi beklemedi?ini a??a vuran ?a?k?nl???, bu cevab?n ne kadar etkili oldu?unu gstermiyor mu?

Yaz?n?n Tamam? iin t?klay?n...