HABER?N MACERASI...

ATIF KKTRK 

Haberin retim yerlerinin e?itlili?i, bunca geli?meye ra?men olduka k?s?rd?r. San?lan?n aksine, ortada haber reten ok fazla merkez yoktur.

Onlarca TV, gazete, binlerce internet sitesi, radyo srekli yay?n yapmakta, her gn yzlerce haber iletmektedir ama haberlerin retimi kahir ekseriyetle iki merkezden yap?l?r: Haber ajanslar? ve gazeteler. Hatta gazetelerin de haberlerinin nemli blmn (Bu konuda bir ara?t?rma yap?lm?? m?d?r bilemiyorum ama gz karar? yzde seksene yak?n haber ajanslardand?r dersek gazeteci arkada?lar buna itiraz etmez san?r?m.) ajanslardan ald???n? d?nrseniz, geriye gazetelerin kendilerinin haz?rlad??? ok az bir k?s?m kal?yor. Hi haber haz?rlamadan, sadece ajanslardan gelenlerle ?kan gazeteler bile var diyeyim de gerisini siz tahmin edin art?k.

Yani kar??m?zda ?yle bir manzara var: Gazete ve TVler -ellerinde neredeyse muhabir b?rakmad?klar? iin, elde kalan ok az bir muhabirle ve masa ba?? kadrosuyla- kendilerine az say?da haber haz?rlar. Gerisi ajanslardan gelmektedir ve haberleri (medya kurumunun bykl? oran?nda) i?ilikle piyasaya sunarlar. ??te size gazete! Bundan sonra di?er haber(!) merkezleri, gazetelerde yay?nlanan ve ajanslardan gelen haberleri, virglne dokunmadan gn boyu dne dola?a kullan?ma sunar.

Geti?imiz gnlerde birbirinin ayn? haber ve man?etle ?kan 8 gazeteyi masan?n zerine koyup, ba?? ellerinin aras?nda kara kara d?nen gazete genel yay?n ynetmeninin resmini gznzn nne getirin. Bir haberci iin daha i karart?c? bir manzara olabilir mi?

Haber yay?n?n? yapanlar iinde bir nebze de olsa farkl? olmaya al??anlar? yok mudur? Elbette vard?r. ?yle ki: Baz?lar? ajans ve gazete haberlerinin yan?nda bir de TVlerde olup bitenleri h?zla klavye ile habere(?) dn?trme becerisine sahip elemanlar? bulundurur. Bunlar?n bir gmlek st ise, sa?a sola birka telefon ederek haber kovalar: Ara?t?rmac? gazetecilik(!)

Burada i?ilik derken yine de bunu ok abartmaya gerek yok. nk haber zerinde oynama yapabilme imkn? ok az yay?nda mmkn. Sebebi de basit: Gndeme yeti?ebilmek. Haberde bu sayd???m?z merkezlerin(ajans ve gazeteler) dediklerinin d???nda anlaml? bir fark olu?turabilmek hi kolay de?ildir; haber olduka pahall? bir rndr.

Yeri gelmi?ken haber yapabilmenin neden zor oldu?unu da syleyelim. Haber iin ncelikle zaman?n?z?n olmas? gerekir. Sonra hangi alanda haber haz?rlayacaksan?z, o alanla ilgili bilginizin olmas? gerekir. Ve tabii o alanda zel kimi ba?lant? ve ili?kiler Kimsenin gremedi?ini grp sorular sormal? ve o sorular?n pe?ine d?melisiniz. Konuyla ilgili ?kan haberleri toparlayacaks?n?z, farkl? taraflardaki ki?ilerin gr?lerini alacaks?n?z, ara?t?rma yap?p sonuta bunu derli toplu bir metin haline getireceksiniz. stelik her zaman iyi haber ?kabilece?i de ?pheli. Zorluk derecesine gre de?i?ir ama orta zorluktaki bir konu iin kalifiye bir haberci gnde bir haber haz?rlayabilir.

??in z; elindeki elemanlar? tam performansla al??t?rarak gndemi g bela yakalayabildikleri bir a?da haber yapabilmek, olduka masrafl? ve byk medya organlar?n?n tekelinde kalm?? bir durumdur.

Umar?m gnmz medyas?n?n neden, Ay?e Fadimeye, Ali de Ahmete akt? dzeyinde kald??? anla??l?yordur. Ajans ve gazete (biraz da TV) haberlerinin bir para d???na ?kmaya al??an kesimin yapt??? speklasyon habercili?idir. Yani, olup bitenler zerine ak?l yrtmelerden olu?an masa ba?? i?leridir.

Bir de kimi odaklar?n ellerine tutu?turdu?u belgelerle byk haberci s?n?f?na ykseliverenler vard?r. ?smet zelin dedi?i gibi, Medyan?n gc yoktur, glerin medyas? vard?r deyi?inin canl? kan?tlar?d?r bunlar.

FARK NEREDE?

Okurun kar??s?nda binlerce seenek vard?r ve hemen hemen hepsi, ideoloji ve seviye fark? olmaks?z?n ayn? havuzdan beslenmektedir. ??te bu ayn? havuzdan beslenen yay?n organlar? byklkleri oran?nda habere minik dokunu?larda bulunur. Pek o?u o minik dokunu?larda bile birbirini taklit eder. Sonuta yay?n organ?n?n sundu?u genel bir resim ortaya ?kar (yay?n politikas?.)

Sonu mu? Kopyala-yap??t?r ile dnen koskoca bir sektr. Farklar? ne diye merak ediyorsan?z onu da syleyeyim: H?z (en az?ndan tek ba??na bir etken) de?il. H?zl?s?yla yava?? aras?ndaki fark sadece saatlerle llebilen bir a?day?z. Bu da ortalama okur a?s?ndan byk fark olu?turmaz. Haber zenginli?i diyorsan?z asl?nda buna da yzde yz kat?lmak zor. Az say?da haber ile nemli etkinli?e ve okunma say?s?na ula?an rnekler var.

Tamam? do?ru haberlerden iki farkl? haber btn haz?rlayabiliriz: Birinde Trkiye bat?yor, di?erinde sper g ve hatta dnyan?n patronu olmak zeredir. Mant?ken bunlar?n ya biri ya da ikisi birden yaland?r. Her trl yay?n?n bir al?c?s? ve kar??l??? az veya ok olacakt?r. Kanaatimizce haber yay?n organlar? aras?ndaki fark, yay?n politikalar? sayesinde okurla kurabildikleri ili?kide sakl?d?r.

Gnmzde yap?lan inatla yay?n politikas? do?rultusunda haber yay?nlamakt?r. Ne okur cephesinde ne de haber yay?n? yapan kesimde hi kimse, aleyhime de olsa ben sadece ve sadece gere?in pe?indeyim diyemedi?i/demedi?i, diyebilenlerinse inand?klar? iin mcadele edebilecek gten uzak olduklar? iin, medyan?n genel grnm okur&haberci aras?ndaki (arp?k) ili?ki dzeyinde devam etmektedir.

? karart?c? bir tablo ama bunlar? grmeden de buradan ?k?lmaz san?r?m.

YAZIYA KONU OLAN HABER:

Trkiye Gazetesi Genel Yay?n Ynetmeni Nuh Albayrak, 8 gazete birden birbirinin ayn? man?etle okurlar?n?n kar??s?na ?k?nca bu pozu vermi?ti. Medyam?z?n "ellerini ba??n?n aras?na al?p" d?nme vakti gerektende...