TUBA KARAH?SAR
1984, her ?eye hakim olan sistem, bu sistemin ba??, herkesi, her ?eyi denetleyen byk birader tasviriyle ba?l?yor. 

Okyanusya'n?n resmi ideolojisi ingsos ve byk birader herkesten bu ideolojiye uymas?n? istiyor, bunu denetlemek iin etrafta tele ekranlar var.

Kar?? ?kanlar? yakalamak zere d?nce polisi denilen bir rgt olu?turulmu?. Sisteme ba?l? al??an bakanl?klar adlar?n?n tam tersi i?lerle u?ra??yor. Topluluk duygusu yaratmak amac?yla ayin ?eklinde geen iki dakikal?k nefret toplant?lar?nda sisteme kar?? ?kan Goldstein lanetleniyor.

Winston karakteri ingsosa kar?? ve gnlk tutmaya karar veriyor. Buraya konu?amad?klar?n?, yapamad?klar?n? yaz?yor. D?nce suu i?leyenler d?nce polisi taraf?ndan tutuklan?yor ve "buharla?t?r?l?yor". ocuklar sisteme taparcas?na yeti?iyor anne babalar?n? dahi ihbar edebiliyorlar. Fahrenheit 451de Montag karakterinin e?i taraf?ndan ihbar edilmesi gibi. Tele ekranlar ise Foucault'un panoptikonuna benziyor.

Tarih byk biraderin iste?ine gre yapboz tahtas?na dnyor. Hayvan iftli?i kitab?nda da ayn? durum vard?r. Napolyon Snowball hakk?nda yalanlar sylyor, Boxer nce haf?zas?n? yoklay?p Napolyon'a kat?lm?yor sonra da Napolyon ne derse do?rudur diyebiliyordu.

ift d?ne gre de iki z?t d?nce ayn? anda kabullenilebiliyor. Bilin, bilinli ?ekilde yok ediliyor. Gemi? yok edilip, arp?t?l?yor. Hatta uaklar?n parti taraf?ndan icat edildi?i komedisi bile yaz?yor. As?l belgeleri f?r?nlarda yak?p gazeteleri ingsosa gre yeniden dzenliyorlar.

Yenikonu? ad?nda yeni bir dil olu?turuyorlar. Fiil say?s? azalt?l?yor, e? anlaml? kelimeler yok ediliyor. Burada d?nce-dil-dnya ba?lant?s? var. Dil olmadan insan d?nemez. D?nemedi?i gibi de hat?rlayamaz. ?ngilizler, ?rlanda dilini ldrmek iin i?e ?rlandal? ?airlerden ba?lam??t?. Konu?maya ba?lamadan nceki ya?ant?m?z? hibir ?ekilde hat?rlamay?z. Yani byk birader nekadar az kelime kullanmalar?na izin verirse o kadar gemi? yok olacak ve o kadar az d?necekler.

Byk biraderin sisteminde her?ey robotikti. Bu sisteme robotizm ad?n? tak?yorum ben. Partiden olanlar bir tulum giyiyorlard?. ?nsanlar?n ayn? giyinmesi ayn? d?nmesi isteniyordu. Hatta ?ark? szleri bile gftekr adl? bir makine taraf?ndan yap?l?yordu. Ayk?r? bir ?ey olanaks?zd?. George Ritzer'in "Toplumun McDonaldla?t?r?lmas?" kitab?nda da bundan bahseder. ("McYemek, McYatak, McDoktorlar, McOto tamircileriyle montaj hatt?na benzeyen bir McToplum")

Su durdurma denilen bir kavram yarat?lm??. Buna gre ingsosa ters bir d?nce iindeyken bu d?nce hemen durduruluyor. Winston, Julia ile birlikte karde?lik rgtne kat?ld?ktan bir sre sonra d?nce polisi taraf?ndan yakalan?yor. Winston hapse giriyor. O'Brien'in Winston'a syledikleri: "?indeki her?ey lm? olacak, Sevgi, arkada?l?k kurabilme yeteneklerin, ya?ama sevincin yitmi? olacak, glmeyeceksin, merak duymayacaks?n. Bombo? olacaks?n. Seni bo?alt?p yerine kendimizi dolduraca??z."

Bu sistemde teknik geli?meler e?er insan zgrl?n biraz daha k?s?tlamaya yar?yorsa kullan?l?yordu. Bilim, sanat, edebiyat diye bir ?ey yoktu

Dr. Tuba Karahisar

?stanbul Geli?im niversitesi