Trkiye'de bas?n hrriyetine ynelik sadece bugne zg olmayan, y?llar y?l? srmekte olan sorunlar ya?anmaktad?r. 1982 Anayasas? dneminde bu hrriyete ynelik k?s?tlama ve uygulamalar had safhaya ula?m??t?r. Son gnlerde bas?na ynelik iki tip uygulama tart??ma konusudur. Birincisi Ergenekon soru?turmas? kapsam?nda Oda TV'ye yap?lan operasyondur. Bu operasyon erevesinde nce Oda TV arand?, birok belgeye el konuldu, daha sonra da ba?ta Oda TV'nin imtiyaz sahibi Soner Yal?n olmak zere burada al??an baz? ki?iler tutukland?. Buralarda elde edilen belgelerden hareketle yeni bir operasyon daha yap?larak, ok say?da gazetecinin ev, i?yeri ve otomobilleri arand? ve bu ki?iler yakalanarak cezaevine konuldu.

Burada elde edilen delillerin neler oldu?u konusunda tam te?ekkll bir bilgi mevcut de?il. Kamuoyuna yans?yanlar?n ne derece do?ru oldu?u, bunlar?n dosyadaki delillerin ne kadar?n? yans?tt??? bilinmemektedir. Yrtlmekte olan soru?turma, Ergenekon silahl? terr rgt ile alakal?d?r. Soru?turmaya dayanak olan iddialar, anayasal dzeni silah yoluyla devirme amal? sular?n i?lenmesine yneliktir.

nce ?u temel ilkeyi ortaya koymakta fayda var: "?snat olunan su ve ceza ne kadar a??r olursa olsun, bas?n hrriyetine ynelik soru?turma ve yarg?lama kapsam?nda ba?vurulan k?s?tlay?c? nlemlerle yarg?sal kararlarda 'lllk' ilkesinin ihlal edilmemesi konusunda azami dikkat edilmelidir". Gelelim bu operasyonlar ba?lam?nda ba?vurulan arama ve yakalama nlemlerine. Tekrar sylyorum, ula??lan deliller hakk?nda yeterince bir bilgi sahibi olmad???m?z iin, bu konuda ok net bir de?erlendirme yapam?yoruz. Bu vesileyle yarg? mercilerini bu konuda ele?tirebilmek iin elimizde yeterli materyal mevcut de?il. Yap?lmas? gereken yarg?lama safahat?n? izleyip, yarg?laman?n neticelenmesini beklemektir.

Gelelim bas?n hrriyetine ynelik ikinci tr yarg?sal uygulama temelli k?s?tlamalara. Burada bas?n hrriyetine ynelik k?s?tlamalar, a?lan davalar ve verilen yarg?sal kararlar yoluyla gerekle?mektedir. Bu ba?lamda baz? gazeteciler hakk?nda, zellikle de yarg?lama ile alakal? baz? haberlerden dolay? ceza davalar? a?lmakta ve bu ki?ilere muhtelif a??rl?kta cezalar verilmektedir. Bu yarg?lama ve verilen cezalar?n gerekelerinin byk ekseriyetini "yarg?laman?n gizlili?ini ihlal", "hakaret", "dil yarg?lamay? etkilemeye te?ebbs", Terrle Mcadele Kanunu'nun 6. ve 7. maddelerini ihlal olu?turdu?u grlmektedir.

Ba?ta TCK ve Terrle Mcadele Kanunu olmak zere mevzuatta bas?n ve ifade hrriyetini k?s?tlayan ok say?da hkm mevcuttur. ?u anda bu hkmlerin tatbik edilmesi erevesinde cezaevlerinde ok say?da gazeteci ve bas?n al??an? tutuklu olarak yarg?lan?yor. Ergenekon, Balyoz Darbe plan?, KCK ve Kafes eylem plan? ile alakal? dava ve soru?turmalar? konu alan yay?nlar zerine bas?n al??anlar?na ynelik a?lan ceza ve tazminat davalar?nda inan?lmaz lde art?? gerekle?mi?tir. Adalet Bakanl??? verilerine gre, Kas?m 2009'da bas?n al??anlar?na ynelik a?lan soru?turma say?s? 4.139. Bu rakam?n 2010 y?l? ierisinde 6 ayda 5 bini geti?i belirtilmi?tir. 04.10.2010 tarihi itibar?yla cezaevlerindeki gazeteci say?s? 48. 700 gazeteci devam eden davalar nedeniyle ceza ve tazminatla kar?? kar??ya. Hibir medeni lkede bas?n hrriyetine ynelik bu say?da ve ierikte dava mevcut de?ildir. Nitekim byle oldu?u iindir ki, S?n?rs?z Muhabirler "Reporter Sans Frontires" rgtnn dnya bas?n hrriyeti s?ralamas?nda Trkiye 138. s?rada yer almaktad?r.

YASALAR SORUNLU, HKMLER DAHA SORUNLU

?u soru akla gelmektedir: "Btn bu soru?turma, dava ve cezalarda bas?n hrriyetinin demokratik toplum dzeninin gerekleri ile eli?ecek ?ekilde sorunlar ya?anmas?n?n ana sebebi nedir? Bu soruya hemen bir ?rp?da cevap verebilmek zor. Meselenin hem kanuni, hem de uygulamaya ili?kin boyutlar? var. Geri hkmet arada bir kanuni dzenleme yapaca??n? sylyor ise de, mesele salt kanuni dzenleme ile zlebilecek kadar basit grnmemektedir.

Hemen her lkede yarg?laman?n gizlili?ine ili?kin ihlal yasa?? vard?r, hakaret sutur, yarg? kararlar? ele?tirilebilir. Bizdeki bas?n hrriyetine ynelik yarg? uygulamalar?, genellikle bu hkmlerin ihlali iddialar?na dayanmaktad?r. ?imdi yap?lacak kanuni dzenlemelerle bu hkmlerin kald?r?lacak hali yok herhalde. As?l sorun yarg? uygulamalar?ndan, hkimlerin bas?n hrriyetine yakla??m?ndan kaynaklanmaktad?r. Buna birka misal vermek istiyorum.

Mesela ?stanbul 13. A??r Ceza Mahkemesi'nde 3. Ergenekon iddianamesi kabul edildi ve iddianamenin ieri?i kamuoyuna yans?d?. Burada yer alan baz? bilgilerin baz? gazeteciler taraf?ndan haber yap?lmas? zerine, bu haberleri yapanlar hakk?nda ceza davalar? a?ld?. ?snat edilen su "gizlili?in ihlali". Burada sz konusu olan fiil, kamuoyuna yans?yarak art?k gizlilik zelli?i kalmayan baz? bilgilerin haber yap?lmas?d?r. Ortada ihlal edilecek bir gizlilik mevcut olmad??? halde, mahkemenin bu iddianameyi kabul ederek yarg?lamaya devam etmesini kabul edebilmek mmkn de?ildir. Di?er yandan ayn? fiili i?leyen bir ki?i hakk?nda beraat, bir di?er ki?i hakk?nda mahkumiyet kararlar? verildi?i bile olmaktad?r. Buna misal vermek gerekirse: Malatya'da misyonerler cinayeti davas? san??? Emre Gnayd?n ile ilgili bir belge sebebiyle Star Gazetesi yazar? ?amil Tayyar hakk?nda "gizlili?i ihlal ve adil yarg?lamay? etkileme" gerekesiyle 20 ay hapis cezas? verilir. Mahkeme, ayn? fiilden dolay?, Ayd?nl?k Dergisi Yaz? ??leri Mdr hakk?nda "gizlilik kalmad???" gerekesi ile beraat karar? vermi?tir. Bir di?er garabet de ?udur ki, birka y?l nce bir generalin gnlklerini yay?mlad??? iin Nokta Dergisi kapat?ld?, bugn bu gnlkler "Ergenekon" davas?n?n ana kaynaklar?ndan birini olu?turmakta. Hatta Yarg?tay 11. Ceza Dairesi'nin, Erzincan Cumhuriyet Ba?savc?s? ?lhan Cihaner hakk?nda aylar ncesinde internete d?en ses kay?tlar?ndaki planla uyumlu bir ?ekilde, Yarg?tay'?n nceki yerle?ik itihatlar?n? bir defal???na bertaraf etmek suretiyle fotokopi belgeler zerinden inceleme yaparak vermi? oldu?u tahliye karar?n? ele?tiren baz? hukukular hakk?nda bile dava a?lm??t?r. Btn bunlar?n neticesinde ortaya ?kan, yzlerce gazetecinin psikolojik ku?atma alt?na al?nmas?d?r. Bu ortamda bas?n hrriyetinden sz edebilmek mmkn de?ildir.