PROF. DR. AHMET RAS?M KKUSTA
A Haber de Mehmet Ali nel taraf?ndan haz?rlan?p sunulan De?ifre program? lkemizde ime sular? ile ilgili ok mhim sorunlar oldu?unu, bu sular?n yeterince denetlenmedi?ini net olarak ortaya koymu? olmas? bak?m?ndan son derecede nemlidir.
Dile?im bu sayede ime sular? ile ilgili meselelerin hkmet ve belediyeler taraf?ndan ciddiyetle ele al?nmas? ve bunlar?n giderilerek halka gvenerek iece?i sular?n ula?t?r?lmas?d?r.
Sa?l?k Bakanl??? taraf?ndan ilki 28 Temmuz ikincisi ise 3 A?ustos tarihlerinde yap?lan a?klamalar bilimsel olmad??? gibi vatanda?lar? da tatmin edici olmaktan ok uzakt?r.
?me sular?n?n neden uygunsuz oldu?u belli de?il
Sular?n uygunsuz olmas?n?n ne ifade etti?i belli de?ildir.
Su birka bak?mdan uygunsuz olabilir:
B?R: Uygunsuzluk suya mikroplar?n kar??m?? olmas?ndan kaynaklanabilir.
E?er yle ise bu kirlenmeye sebep olan bakteri ve virsler hangileridir?
?K?: Uygusuzluk suyun iinde bulunan minerallerin veya radyoaktif maddelerin fazlal???yla ilgili olabilir.
E?er yleyse bu kirlili?e yol aan mineral ve radyoaktif maddeler hangileridir, miktarlar? nedir?
: Uygunsuzlu?un sebebi suda hi bulunmamas? gereken maddelerin bulunmas? olabilir.
E?er yleyse bu yabanc? maddeler nelerdir?
Uygunsuzluk hangi firmalarda dolum tesislerinde hangilerinde damacanalarda?
A?klamalarda uygunsuzlu?un hangi firmalarda dolum tesislerinden hangilerinde damacanalardan kaynakland??? net olarak anla??lamamaktad?r.
Uygunsuzlu?un dolum tesisinde mi damacana veya pet ?i?elerde mi oldu?u nemlidir. Dolum tesisindeki bir uygunsuzluk o firman?n tm rnlerinin uygunsuz oldu?u manas?na gelir. Sorun denetim d??? kaak kuyularla ilgili olabilir.
Piyasadaki rnlerdeki uygunsuzluk, damacanalar?n gerekti?i gibi temizlenmemesinden kaynaklanabilece?i gibi, bu damacanalar?n sat?c? taraf?ndan firmadan habersiz, iyi temizlenmeden ve/veya uygun olmayan bir kaynaktan doldurulmas?yla da alkal? olabilir.
Bakanl?k bugne kadar yeterli denetim yapm?yormu?
Bakanl?k a?klamalar? bugne kadar dolum tesisleri ve damacanalar?n do?ru drst denetlenmedi?ini kesin olarak ortaya koyuyor.
Bakanl???n ruhsat verirken s?k? bir denetim yapt???, daha sonra denetimi firmalara b?rakt???, kendisinin ise ayda bir firma taraf?ndan getirilen numuneleri denetledi?i, ?i?elenmi? hibir rn ise bugne kadar hi denetlemedi?i anla??l?yor.
Bakanl?k su reticilerini elektronik ortamda her gn denetlemeli, numuneleri kendisi kayna??ndan almal? ve piyasadaki ?i?e ve damacanalar? da kontrol etmelidir.
?nsan sa?l???n? tehlikeye atan firmalara ruhsat iptali yan?nda a??r cezai yapt?r?mlar da getirilmelidir.
Damacana sorunsal?
Plastik damacanalarla alakal? pek ok sorun oldu?u da grlyor:
B?R: Plastik damacanalar normalde ortalama 50 defa kullan?lmas? gerekirken, bunlar?n bundan kat be kat fazla, muhtemelen de delinene kadar kullan?ld???n? anl?yoruz.
Fazla kullan?m damacanalar?n zedelenmesine, berelenmesine yol aarak temizlenmelerini zorla?t?rmaktad?r.
?K?: Plastik damacanalar? vatanda?lar taraf?ndan ok farkl? amalarla kullan?lmas?, iine olmayacak maddelerin konmas? da temizlik sorunlar? yaratabilir.
: Plastik damacanalar?n temizlenmesi s?ras?nda ok fazla miktarda su, deterjan ve dezenfektan kullan?lmas? ve bu i?ler iin enerji sarfiyat? da nemli problemlerdir.
DRT: Damacanalar do?ru ve tam olarak temizlenmi? olsalar bile bir ba?ka mesele daha vard?r.
Bu, plastik damacanalar bisfenol A (BPA) ad? verilen bir kimyasal maddeden retilmesidir.
BPA n?n, evre kirlili?ine sebep olmas? yan?nda insan sa?l??? zerine de ba?ta kanser, obezite, diyabet, hormonal bozukluklar olmak zere pek ok zararlar? vard?r.
Damacanalar?n yksek s?cakl?klara maruz kalmas? ve zedelenmesi suya geen BPA miktar?n? art?rmaktad?r.
Kayna??ndan tketiciye ula?ana kadar 14 derecede bulundurulmas? gereken plastik damacanalar?n lkemiz ?artlar?nda bu kurala uygun muhafazas? imkns?zd?r.
Gelelim neticeye
B?R: Bakanl???n bir defal?k denetimi yeterli de?ildir. Dolum tesisleri ve damacana denetimlerine sistematik olarak devam edilmeli ve her denetim sonras? varsa sorunun ne oldu?u ve bundan sorumlu firmalar a?klanmal?d?r.
?K?: Tm vatanda?lara gnlk ihtiyalar? olan gvenli ime suyu ?ehir ?ebekesi vas?tas?yla ula?t?r?lmal?d?r.
?ehir suyunun tketiciye ime ve kullan?m suyu (bahe sulama, araba y?kama, ev temizli?i gibi) ?eklinde ayr? ayr? sunulmas?n?n uygulanabilirli?i ara?t?r?lmal?d?r.
?me suyu herkes iin mmknse bedava veya sudan ucuz olmal?d?r.
: Kaynak sular? hem kayna??nda hem piyasada sat?lan rnlerinde sistemli olarak denetlenmelidir.
DRT: Kaynak sular?nda plastik damacanalardan en k?sa srede vazgeilmeli, cam damacana ve ?i?elere geilmelidir.
Bu gerekle?ene kadar plastik damacanalar?n kullan?m sre ve say?lar?, muhafaza edilme ?artlar?, temizlikleri ok iyi kontrol edilmelidir.
Bu yaz?n?n stne so?uk su iilmeli ve min denmelidir.