dördüncü kuvvet medya
Özgür Gazeteciler Platformu
GİZLİ KAMERA: YÜKSEK GÜÇ VE YÜKSEK RİSK
Bob Steele 
Poynter Enstitusu
Bu yazının orijinali Communicator dergisinin Eylül 1997 sayısındayayınlan mıştır.

Şu yaygın soru,  bulunduğum televizyon istasyonlarda her zaman sorulur: "Gizli kamera hakkında ahlaki acıdan ne düşünüyorsunuz? Herhangi bir yalancılık nasıl açığa çıkarılabilir?"
Şüphesiz çoğu gazeteci benim gizli kamerayı hile aracı olarak gördüğümü ve kınayacagımı sanır. Bence, biz gizli kamerayı bazen yanlış kullanıyoruz ve gizli kamera, haberlerimizde rastgele kullanıldığı zaman endişe duyuyorum. Gizli kameranın kullanımı  yasaklanmalı demiyorum ama gizli kamera kullanmak gerektiğinde son derece duyarlı olunmalı ve karar verme asamasında sorumluluk alma gereği göz önünde bulundurulmalıdır. 
Ne yazık ki gizli kamerayı çok sık kullanıyoruz.  Öyle ki bazen dogrulugu teyid edilmis olaylarda bile gizli kamera kullanılıyor. Kabul etmek gerekir, onemli  bir hikayeyi gizli kamera ile anlatmak,  o hikayenin kalitesini arttirmak acisindan etkili bir metotdur.
En iyi gizli kamera haberi, sistematik irk ayrimi uzerine, kritik noktalardaki zayif havaalani guvenligi uzerine, yetkili kisilerce yapilan adam kayirma uzerine ve  evde veya hastanedeki hemsirelik hizmetlerinde yasanan problemler uzerine yogunlasmaktadir. Maalesef bu gibi durumlar gizli kamera goruntuleriyle gereginden fazla abartilmakta ve hikaye hakkinda guvenilir arastirma yapilmamaktadir. 
Gizli kamera, beceriksiz ve pervasiz kisilerden uzak tutulmasi gereken bir silaha  benzer. Gizli kamera gercekten gerektigi zaman, onun potansiyelini bilen ve sebep olacagi zararin farkinda olan gazeteciler tarafından kullanılmalıdır.

Simdi bununla yuzleselim. Cogu gizli kamera haberi aldatmalar icerir ve bunların bir kısmı insanları neyin dogru olmadigina inandirmaya yoneliktir. Gercekleri kovalama pesinde oldugumuz icin, gercekleri kovalamanın hilelerinden herhangi birini kullandigimiz zaman soz konusu olan, iki yuzlulukten daha fazlasıdır. Biz sadece tutarsizligi aydinlatabiliriz ve gercekten buyuk bir amaca hizmet ettigi zaman aldatma yolunu kullanabiliriz. Oncelikle
gizli kamera kullaniminin gundeme gelmesi icin belli standart durumlar vardır, topluma iliskin hayati bir durum ya da ozel hayata mudahale gibi...
Gizli kamera kullanırken, acikladigimiz ozel hayata zarar vermekten vermekten kacınmak gerekir. Citayi yuksek tutmaliyiz ve bu tip hikayelerde gizli kamera kullanimina direnc gostermeliyiz. Bu direnci gostermedigimiz zaman gercekleri
aydinlatmak icin kullandigimiz bir takim aldatmacalari aciklayamayiz. Daha da onemlisi, eger biz cok onemli olmayan olaylarda gizli kamera kullanirsak kendi kendimizi aldatiriz ve gizli kameranin vuruculuk gucunu azaltmis oluruz. 

 GİZLİ KAMERA SON CARE OLMALI 

Gizli kamera haberi bir aldatma icerdigi icin, gizli kamera kullanmak son secenek olmalidir. Ayni bilgileri almak icin gizli kamera dısında tum metotlar kullanildiktan sonra gizli kamera kullanimi uygun olur. Haber yaparken klasik metotlar olan gorusme, gozlem, bilgi ve belgelerin arastirilmasi  yontemlerinin tamamini kullanmaliyiz. 

GUCLU SiLAHLAR

Dogrularin yayinlanmasi, gizli kamera kullanarak bazilarini yanlis yapmakla suclayarak yapildigi zaman daha carpici hale gelmektedir. Bu haberin carpıcılıgını arttırır . Gizli kamera kullaniminda, habere konu olan ancak yapilan yanlislikla ilgisi olmayan unsurları ya da sahisları goz onunde bulundurmaliyiz. Gizli kamera kullanimi hem onemli
gercekleri aydinlatacak hem de buyuk yaralar acacacak bir potansiyele sahiptir. Gizli kamera sadece titiz bir sekilde kullanildigi zaman guclubir silahtir. 

YUKSEK RiSKLi BİR  İS 

Gizli calisan bir gazeteci yanlis bilgiler verilerek yanıltılabilir. Haber toplayici olarak onun mesleki rolu, topladigi  haberden yaralanabilecek birisine yardim etmekle catisabilir. 
Bir fotografci acı icindeki birinin fotografını cekerken ne zaman isini bırakıp yardıma kosmalıdır ? Bir muhabir takip ettigi birinin tehlikede oldugunu gordugunde onu ne zaman uyarmalıdır ? Cinayet isleyen birini goren gazeteci ne  yapar? Bu gibi sorularla karsılasmak her zaman mumkundur. Bunlara ilave olarak haber mudurleri gizli kamera kullanan gazetecileri veya gizli arastirma yapan muhabirleri dogabilecek risklerden korumalidir. Gazetecilerin kimlikleri desifre olursa can guvenlikleri tehlikeye girebilir.
Haber yayınlanırken basliklar tartisilarak secilmelidir. Bir gazeteci arastirmasini yaparken ilave yalanlar soyleyebilir mi? Eger bir gazeteci kimligini korurken kanunlari cignemek zorunda kalirsa ne yapar? Butun bu sorular son derece onemlidir.
Gizli kamera kullanımının haber mudurleri ve ilgili tum gazeteciler tarafindan cok iyi planlanmasi gerekir. Bazi seylerin yolunda gitmeyecegini dusunerek ciddi problemlere karsi hazirlikli olmaliyiz. Guvenlikten emin olmak icin polisi gizli kamera konusunda
uyarmaliyiz. Kaliteli ses ve goruntu alma teknikleri kullanmaliyiz. Eger biz kanunlara karsi hile, ozel hayata tecavuz ve gizli ses kaydi hususlarında  acik olabilirsek etkili olabiliriz. Gizli kamera kullanimi gazetecilere onemli bir guc verir. Onu akıllica kullanmaliyiz. 

BECERiKLi HABERCiLiK

Gizli kamerayi kullanirken cok dikkatli olmalıyız. Cunku yanılma riskimiz cok fazladir. Kameranın alamadigi bolumlere kayit cihazlari koyarak ilave bilgiler elde etmeliyiz. Titizlik ve dogru haber alma kabiliyetimizle  haber kalitemizi arttirmaliyiz. Muhatabin
anlayabilmesi icin acik ifadeler kullanmalıyız. Habere iliskin onemli ayrıntıları gorebilmek icin gizli kameradan cok muhabirlik becerimizi kullanmaliyiz. Yargılayıcı bir ses tonundan uzak durmalı ve haber pesinde oldugumuzu gizlemekte usta olmaliyiz. Hazırlanırken haberde gizli kamera kullanma provasina zaman ayirmaliyiz. Tum dikkatimizi habere konu olan sahsin uzerine yogunlastirmaliyiz gizli kameranin gorus alanina giren diger insanlara degil... Gizli kamera haberlerinin cogu alt duzeyde calısan kisilerin yaptigi yanlisliklari icerir,  pek azında ust duzey yetkililerin yaptigi hatalar desifre edilir. 

SON SOZ

Gizli kamera ve gizli habercilik bazi onemli ve anlamli gazetecilik basarilari ortaya cikarabilir. Bu da, bizim bunu yaparken baslangıctan son safhaya varincaya kadar cok iyi bir planlama yaptıgımız zamanlarda ortaya cikar. Etik ve mukemmellik acisindan citayi her zaman yuksek tut. Hic bir seyi daha az yapma.