İNTERNET YAYINCILIĞI
I. Bölüm’de internetten ve internetin kazanımalarından kapsamlı olarak bahsettik.Bu bölümde internet üzerinden yapılan basın-yayın faaliyetleri yani internetin yayın aracı olması esprisini ele alacağız.Bugün internet üzerinde çok sayıda gazete,dergi,haber portalı ile beraber farklı konuları ele alan ve yayın kapsamında değerlendirilen pekçok site bulmak mümkün .Bunlardan bazı örnekleri projemizin ekinde sunmaya çalıştık.
2.1-İnternetin Bir Yayın Aracı Olarak Bugünü ve Geleceği
Bugün internet dünyada milyonlarca insan tarafından bir yanda bireysel iletişim aracı olarak kullanırken diğer yanda da kitle iletişimi için kullanılmaktadır. Bir başka açıdan ise yeni bir ortam ya da sanal bir dünya olması nedeniyle ticaret boyutunda şaşırtıcı gelişmeler olmaktadır.
Kolaylık olsun diye ve yaygın olarak kullanılmasından dolayı kitle iletişimine kısaca
--------------------------------------------------------------------
15-Yıldız, Leyla. İnternet başlıklı araştırma çalışması-1996
yayıncılık diyebiliriz.
İnternetin kitle iletişiminde yani yayıncılıkta kullanıldığını söylerken, diğer yayıncılık araçlarını da tehdit ettiğini söylemeliyiz.
Düşünün şu anda sadece ülkemizde orta düzeyde bir televizyon yayın kuruluşu yüz milyon dolar değerindedir. Bir radyo üç milyon dolar etmektedir. Bir ulusal gazete elli milyon dolardan aşağı satılmaz. Telekomünikasyon sadece cep tekeline dahil olmak için ihalelerde milyar dolarlar konuşulmaktadır. Sinema ve video film şirketleri yine milyonlarca dolara alınıp satılmaktadır.
Bir kaç yıl öncesine kadar medya şirketleri dünyada interneti sadece bu alanda bir yeni iş alanı olarak görüp yatırım yapıyorlardı. Halbuki interneti chat sebebi ile bilgisayar çılgını bir kaç amatör genç gündeme taşıdı görünse de işin arkasında Amerikan Devleti ve uluslararası çıkarlar vardı. Amerika bu kadar uğraştıktan sonra bu iş önemli olmak zorunda idi. Adam olacak çocuk olayı. Ülkemiz ise batıyı yeni iş alanları ve teknoloji açısından beş-on yıl geriden takip ettiğinden diğer alanlardaki yayıncı kuruluşlar bu kadar sık duydukları internete de yatırım yapalım dediler ve bazı servis ve erişim sağlayıcılar kuruldu.
Halbuki şimdi Dünya'da internet şirketleri televizyon, gazete ve dergi ile radyo yayıncısı şirketleri satın almaktadır. İnternetin nasıl büyük bir iletişim devrimi olduğu kısa sürede anlaşılmış ve internet şirketleri olağan üstü hızla büyümüştür. Aynı şey Dünya'da olduğu gibi ülkemizde de söz konusudur. Geçen yıl iki yüz milyon dolara bir televizyon satın alan bir holdingin iki yıl önce birkaç milyon dolar yatırımla kurduğu bir internet şirketi bugün birkaç milyon dolar değerindedir. İstese birkaç televizyon gazete ve diğer medya organlarını bir çırpıda bünyesine katabilir.(16)
Bugün böyledir de gelecekte ne olacaktır.
Gelecekte bu büyüme daha da hızlanacaktır. Şu anki yayıncılık anlayışı ve teknolojisi tamamen değişecektir. Bu yüzden tebliğin başında internetin diğer yayıncılık araçlarını tehdit ettiğini söyledim.
Öncelikle teknolojinin gelişmesi ile bilgisayar, televizyon, radyo, video, müzik kaset ve cd'leri sinema, gazete ve dergi gibi yayın araçları tek bir makinede bir arada bireye sunulacaktır. Bu kitle iletişim aracı aynı zamanda telefon, telgraf, faks ve diğer kişisel iletişim imkanlarını da kullanıcılarına sunacaklardır. İnternet televizyonunu duymuşsunuzdur. Vestel gibi bir Tüürk şirketinin ileri teknolojideki bir aracı geliştirdiğini gururla izliyoruz. İşte küçük ve birçok yer kaplayan çeşitli artık tek bir ince ekranda ve makinede toplanmaktadır. Klavye ve maus da tek bir uzaktan kumanda haline gelmiştir.
Bu aşama artık neredeyse tamamlanmıştı. Teknoloji ve araştırma geliştirmecilerin yeni hedefi bu ekranı sanal hale getirmeye çalışmaktadırlar. Yani bilgisayar harddisk kutusu gibi bir şey evin bir köşesinde duracak istendiğinde uzaktan kumandanıza bastığınızda havada sanal olarak bir ekran açılacak ve bunu istediğiniz boyutta kullanabileceksiniz. Telefon çalınca bu aletten havaya telefon görüntüsü çizilecek ve diğer yandan telefonla konuşacaksınız. Ekranın bir köşesinde borsadaki koşuşturmayı izlerken diğer köşede Güney Afrika'da safarideki kardeşinizle görüntülü telefonla konuşacak, diğer yanda ise sevgiliniz evinde kurduğu web cam ile sizin içinizi gıcıklatacak. İş burada bitmeyecek. Şu anda görüntü ve ses iletebilmektedir. Son gelişmelere baktığımızda koku iletiminin neredeyse başarılığını görmekteyiz. Yani görüntülü telefonda anne ile konuşurken, mutfakta onun pişirdiği yemeğin kokusu da telefonda iletiliyor olacak. Öte yandan içinde ekran barındıran bir gözlükle televizyon seyrederken vücuda takılan bazı tellerle dokunma duygusunun iletildiğini biliyoruz.
İşte internet tüm bu duyuları iletecek hale gelen teknoloji ve stratejidir. Tekerlek ve ateş kadar önemli bir keşiftir ve gelecekte Oblamov gibi hiç evden çıkmadan tüm dünyayı
------------------------------------------------------------------------------------------
16-Prof. Dr.Öngören, Gürsel. İnternet Yayıncılığında Hukiki Sorunlar-2000
kucaklayabileceğiz. O hayal dünyasında bunu yapıyordu biz internet kullanarak yapacağız.
Bu ufuk urundan sonra internetin yayıncılık yönünü biraz daha açalım. Biraz önce söylediğim gibi bugün artık internet ortamında gazete ve dergi çıkarılmakta aynı anda okuyuculara sunulmaktadır. Bir dergi veya gazete baskısı baskı miktarı kadar maliyet iadelerin nasıl dönüştürüleceği ve kağıt kullanımı sonucu ormanların yok edilmesi gibi sonuçlarla boğuşurken, bunu basmak yerine internet ortamında yayınlamak bir çok sorunu ortadan kaldırmaktadır.
Bugün televizyon kurup, bunu çok izlenir hale getirmek için starlar transfer edip programlar üretmek için dahada önemlisi yayın yapabilmek için uydu kiraları, buna gereken teknolojik aletler ve de buna devamlılık sağlamak en az yüz milyon dolardır. Bunu yapmak yerine ürettiğimiz tüm canlı veya banttan programları bir liste haline izleyiciye vermek de seç demek, seçilen programı download edip izlettirmek maliyeti düşürmektedir.
Müzik eserlerine Mp3 ile artık bu ortam müzik piyasası haline gelmiştir.
Sinema eserleri ve videolar içinde listeyi yayınlayıp, verin kredi kartınızı download edin denmek üzeredir. Hatta filmler için birkaç farklı son çekilmesi düşünülmektedir. Mutlu son isteyenler üzülmesin diye.
Netice olarak internet, bir basılı kitap, dergi veya gazete gibi, görüntülü televizyon ve sesli radyo gibi bir yayıncılık türüdür. Şu an kullandığımız bilgisayarlardaki görüntü ve seslerde bir yayındır. İşte bu yeni yayın aracı sebebi ile televizyon, radyo, gazete, sinema alanında bu yayınları demode iletişim araçlarına iletmeye çalışan şirketler birkaç yıl sonra milyon dolarlar etmeyebilecektir. Yayıncılıkta en önemli araç dünyanın her yerine bilgi ve haberi yahut eğlenceyi kolayca ulaştıran internet olacak ve ancak buna program üreten üretici veya organizatör şirketler ayakta kalabilecektir. Kişisel iletişim olan email ve internet üzerinde telefon görüşmeleri konumuz kapsamı dışındadır. Ancak chat odalarında topluca konuşup ve email listelemesi ile aynı anda bin kişiye bir mesajı iletmek ise ne bir yayın yani kitle iletişimi ne de bir kişisel iletişimdir. Bu ikisinin dışında ayrı bir iletişim biçimidir. Buna çoklu iletişim diyebiliriz.
Her ne kadar ülkemizde internet kullanımı yaygın değilse, ancak nasıl zamanla herkezin televizyonu, buzdolabı olmuşsa engeç on yıl sonra köylerdeki evlerde bile internet araçları olacaktır. Zaten kentli nüfusa evlerdeki kullanıcıları arttırmak için birçok kampanya yapılmaktadır. Her evde bir internet olması sonucu internetin yayıncılık boyutu hedeflenen noktaya ulaşacaktır.
2.2. Elektronik Gazetecilik ve Internet
Yirminci yüzyilin sonunda kitle iletisim modelinde iki önemli degisiklik yasandi. Bunlardan birincisi bilgisayarlarin enformasyonun yayilmasinda, islenmesinde ve çözümlenmesinde bir araç olarak kullanilmasidir. Ikincisi ise iletisimde zaman ve yer gibi sinirliliklari asacak yeni olanaklar açan teknolojinin kapasitesinin artirilmasidir (lapham,1995).
Yeni teknolojiler asil olarak okuyucularin habere ulasma ortamlarinda degisiklikler yaratmistir. Enformasyonun izleyici ve okuyuculara ulastirilmasi yöntemlerinde yeni olanaklar ortaya çikti. Bunlardan en önemlilerinden birisi de internettir. Internet ile birlikte kullanici içerigi kontrol etme, seçme olanaklarina sahip olmakta ve geleneksel tek yönlü iletisim yerine etkilesimli (interaktif) iletisim gündeme gelmistir.
Internet gazeteler için mükemmel bir tamamlayici unsurdur. Bilgisayar teknolojileri sayesinde varolan haber endüstrisinin ürünlerine gerçek zamanli olarak erismek mümkündür. Çok büyük ölçekli haberlere, arsivlere, haritalara , video ve ses kayitlarina veya haberi destekleyici materyallere internet sayesinde ulasmak mümkündür.
Internet ile ortaya çikan okuyuculara haber iletme olanaklarina hem geleneksel yöntemlerle yayin yapan gazeteler hem de haber ajanslari hizla uyum gösterdiler. İnternet üzerinden yayin yapan gazeteler genis bir yelpazeyi kapsamaktadir. ABD ve dünyanin bir çok ülkesindeki büyük tirajli gazeteler ayni zamanda internet ortaminda yayinlanmaktadirlar.
Internet ile haberlerin üretim ve dagitim tekniklerinde önemli degisiklikler yasanmistir. Bu degisimlerin gazetecinin rolünü de degistirmeye baslamistir. Geleneksel yöntemlerle yapilan gazetecilikte, gazeteci "enformasyon denizi"nden kayda deger buldugu haberleri ayiklamakla yükümlüdür. Bundan dolayi gazeteci asiri bir enformasyon yüklenmesi ile karsi karsiyadir. Okuyucular asiri enformasyon yüklenmis gazetecinin seçtigi haberleri okumak durumunda kalmaktadir. Internet ile birlikte ortaya çikan olanaklarda ise okuyucu istedigi enformasyonu kendisi seçmektedir. Internet üzerinde çalismakta olan "otomatik haber seçici" sunucu bilgisayarlar, internet kullanicisinin haberleri seçmesine yardimci olur. Geleneksel yöntemlerle çalisan gazetecilerin görevlerinden birisi olan haber seçme islevleri, internet ile birlikte yok olmaya basladi.
Örnegin; NBC News isimli amerikan televizyon haber kanali ile Microsoft bilgisayar firmasinin ortak girisimi MSNBC internet üzerinden haber yayini yapmaktadir. NBC'de çalisan 1200 gazetecinin ürettigi haberleri, MSNBC'de çalisan 400 adet gazeteci yeniden paketlemektedirler (Dusseldorp,1998). MSNBC gibi internet üzerinden haber servisi veren Yahoo isimli sirket haberleri dogrudan haber ajansi Reuters'den almaktadir.
Haberlerin seçimi gazeteciler tarafindan degil de otomatik seçici programlar yardimiyla internet kullanicilari tarafindan yapildigi için bazi dezavantajlar gündeme gelmektedir. Bunlar arama yapilan haberlerin iki kez okuyucuya sunulmasi, önemli haberlerin önem derecesinin vurgulanamamasidir.
Gazeteciler için geleneksel gazetecilik için tanimlanan esik bekçileri (gatekeeper), kavrami Internet ile birlikte yeniden gözden geçirilmelidir.
MSNBC 1998 yilinda yaptigi bir arastirmaya göre, haberlere erisim oranlarini ortamla karsilastirarak ortaya koymustur.
Tablo 2.1 Haberlere erişim oranlarının ortamlara göre değişimi
| Ortam | Düzenli Haber | Haber okuma için |
| Gazete | 82 | 3.7 |
| Televizyon | 82 | 5.7 |
| Radyo | 74 | 4.5 |
| Kablolu Televizyon | 71 | 5.0 |
| Dergi | 57 | 2.4 |
| İnternet | 53 | 3.5 |
Kaynak: Dusseldorp,1998
MSNBC tarafindan yapilan arastirmada internet, yerel veya ulusal haberlerde, hava durumu bilgilerine erisilmek istendiginde televizyon, gazete gibi ortamlarla ayni düzeyde ilgi görürken, finansal haberlerde internet diger ortamlardan daha fazla kullanilmaktadir (Dusseldorp,1998).
Internet üzerinden yayinlanan gazete ve haber sitelerinin ayirdedici özellikleri vardir. Bunlardan birincisi haber sitelerine aninda ve etkilesimli olarak erisilebilir olmasidir. Örnegin New York Times gazetesi kendi www sitesinde her an önemli haberleri güncellemekte ve okuyuculara dogrudan haberleri ulastirmaktadir.
Internet üzerinde yer alan gazetelerin bir diger özelligi ise okuyucularin arama yapmasina izin verecek araçlara sahip olmasidir. Örnegin "careerPath.com" isimli www sitesinde ABD'deki bir çok gazeteden yayinlanan bir çok gazetelerin arsivlerinden haberler, fotograflar tarih, anahtar kelime gibi seçeneklerle bulunabilmektedir. Ayni sekilde Türkiye 'de basili olarak yayinlanan büyük gazeteler ayni zamanda internet üzerinde de yayinlanmaktadir. Internet kullanicilari bu gazetelerdeki haberleri tarih, anahtar kelimelere göre arama (search) edebilmekte ve kolaylikla erisebilmektedirler .
Internet üzerinde gazete yayinlamanin bir diger özelligi ise dagitimdan kaynaklanan zorluklarin ortadan kaldirilmasidir. Örnegin Türkiye'de yayinlanan bazi gazeteler yurt disinda yasayan Türklerin bulundugu ülkelere kolaylikla erisememektedir. Ancak internet üzerinden gazetenin yayinlanmasi sayesinde, örnegin bir gazetenin Istanbul baskisina erismek dünyanin herhangi bir bölgesinde internet kullanicisi olan ve Türkçe bilen bir kimse için çok kolaydir.
Internet sayesinde haberlerin görsel, yazili ve ses olarak gazete, radyo ve televizyonun bir bilesimi olarak dünyanin her yerine çok daha az maliyetlerle ulasmasi mümkün olmustur. Bugün bir televizyon ya da radyo yayini uydu teknolojisi ile dünyanin her yerine ulastirilabilmekte, ancak bunun gerçeklestirilmesi yüksek maliyetler gerektirmektedir.
Asagidaki tabloda internet üzerinden haber yayini yapan gazetelerin ülkelere göre dagilimi verilmistir. Sadece ABD'de internet üzerinden yayin yapan 1123 gazete bulunuyorken bu sayi tüm Avrupa'da 412, Asya 277, Güney Amerika kitasinin tümünde ise sadece 99'dur.
Tablo 2.2 İnternet üzerinden gazete yayıncılığının ülkelere göre dağılımı
| ABD | 1123 | Kanada | 146 |
| İngiltere | 99 | İsveç | 73 |
| Brezilya | 44 | Meksika | 35 |
| Avustralya | 31 | Japonya | 30 |
| İspanya | 29 | İtalya | 24 |
| Almanya | 21 | Norveç | 21 |
| Fransa | 17 | İsviçre | 14 |
| Çin | 14 | Arjantin | 12 |
| Hindistan | 12 | Türkiye | 12 |
| İrlanda | 11 | Güney Kore | 10 |
| Hollanda | 9 | Endonezya | 9 |
| Bolivya | 7 | Kolombiya | 6 |
| Ekvador | 6 | Kosta Rika | 5 |
| Peru | 5 | Şili | 5 |
| Yunanistan | 4 | Yeni Zelenda | 3 |
| Panama | 3 | Venezeula | 3 |
| Guetamala | 2 |
|
|
(17)
Kaynak:newscentral,1998
2.2.1. Webyayıncılığı
Özellikle iletişim teknolojisindeki yenilikler ile birlikte iletisim dünyasindaki yazili ve görsel yayincilik dünyasi birbirine yakinlasarak yeni hizmetler sunmaya basladilar. Bu hizmetlerden birisi de 'webyayinciligi' (webcasting) hizmetidir. Webyayinciligi internet kullanarak bir içerigin kullaniciya basili yayin, sesli-görüntülü yayincilik gibi geleneksel hizmetlere benzeyen yöntemlerle ulastirilmasidir. Bazen 'agyayinciligi' (netcasting) olarak da adlandirilan Webyayinciliginda internet üzerinden abonelere 'birikimli medya (streaming media)' yöntemi kullanilarak ses ve video içerigi, internet video konferans gibi hizmetler sunulmaktadir.
1990'li yillarin basinda kullanilmaya baslanan web sitelerinin statik yapisindan farkli olan webyayinciligi OECD çalismasinda bir takim teknik kavramlarla açiklanmaktadir. Çekme (pull), itme (push) ve birikimli medya gibi kavramlarla birlikte web yayinciliginda yeni olanaklar ortaya çikti.(18)
Çekme terimi baska bir programdan veya bilgisayardan bir veri istegini ifade eder. Herhangi bir gözgezdirci program (browser) istekte bulunmadigi sürece, ulasilamayan World Wide Web çekme teknolojisi üzerine kurulmustur. Itme terimi istemci/sunucu olarak adlandirilan uygulamalarda, istemcinin isteginden bagimsiz olarak bir veri gönderilmesini ifa eder. Televizyon ve radyo yayini itme teknolojisi üzerine kurulmustur. Itme teknolojileri ile ilgili en basarili örneklerden birisi abonelerin bilgisayarlarina haberleri gönderen "noktayayin" (Pointcast) isimli hizmettir. Belki de en eski ve yaygin kullanilan itme teknolojisi elektronik postadir (e-mail); çünkü sizin isteginizden bagimsiz olarak gönderici mesajini size 'iter'. Birikimli medya ise bir veriyi sürekli
-----------------------------------------------------------------------------
17-http://www.araf.net/internetin doğuşu gelişimi ve uygulamaları
18-age
ve düzenli akis halinde transfer etme teknigidir. Bu teknigin önemi internet ile birlikte artti; çünkü birçok internet kullanicisi çokortamli olarak adlandirilan ve çok büyük olan dosyalari kendi bilgisayarlarina dogrudan transfer etme olanaklarina eskiden sahip degildi. Ancak birikimli medya teknigi kullanildiginda, istemci bilgisayari sürekli akan veriyi biriktirirken, diger taraftan da ses ve resim olarak gerçek haline çevirerek istemciye sunar (OECD,1997:15).
Sonuç olarak web sitelerindeki statik hizmet ile webyayinciligi karsilastirildiginda en temel fark web siteleri çekme teknolojisini kullanirken, webyayinciliginda ise itme teknolojisi kullanilmaktadir.
2.2.1.1. Webyayinciligi Hizmetleri
Webyayinciliginda kullanicilara içerik internet üzerinden aktarilirken, bazen geleneksel iletisim hizmetlerinin karakteristikleri kullanilirken, bazen de yeni özellikler eklenmistir. Oldukça yeni ve çok dinamik bir yapisi olan webyayinciligini kullandiklari teknoloji ya da özelliklerine göre kategorilere ayirmak kolay olmasa da yedi ayri baslik altinda inceleyebiliriz.
Birincisi talebe göre olmak üzere ses ve görüntülerin saklandigi 'sayisal kütüphane' hizmetleri. Bu kategoride statik web sitesinde çokortamli özellikleri insa edilmekte ve webyayinciligi teknolojileri ile hizmet verilmektedir. Örnegin bir internet kullanicisi bir video klip ya da sarkiyi birikimli medya teknolojisi ile kendi bilgisayarina yükleyip tekrar dinleyebilir veya izleyebilir. Birçok sirket bu hizmetle birlikte elektronik ticaretin yeni kanallarini kesfettiler. 'Global Music Outlet' isimli sirket sarki basina 0.99 ABD dolari karsiliginda internet üzerinden sarkilari bu yöntemle satmaktadir. Ayrica yüzlerce radyo istasyonu kendi yayinlarini ayni zamanda internet üzerinden birikimli medya teknolojisi ile yayinlamaktadir.
Ikinci webyayinciligi hizmeti birincinin biraz genisletilmis olanidir; ses-görüntü içeriginin 'canli' olarak sunulmasidir. Örnegin konser vb. özel gün ve olaylarin 'canli' olarak internet üzerinden birikimli medya teknolojisi ile sunulmasidir.
Üçüncü kategori ise özel gün ve olaylarin 'aninda' metin temelli olarak sunulmasini kapsamaktadir. Örnegin Avustralya'daki 'The Age' isimli gazete, futbol maçlarinin skor vb. bilgilerini 'canli' olarak internet üzerinden birikimli medya teknolojisi ile sunmaktadir.
Dördüncüsü abonelik yöntemi ile 'itme (push) ve pull (çekme) ' teknolojileri kullanilarak verilen enformasyon hizmetleridir. Bu kategoriye örnek olarak ilk defa 1996 yilinda gündeme gelen 'noktayayin' isimli hizmeti verebiliriz. 'noktayayin' , bir kullanici gerekli programi kendi bilgisayarina kurdugunda, internet üzerinden belirli bir içerigi otomatik olarak güncelleyen bir üründür.
Beşinci kategori, dördüncünün biraz daha genisletilmis halidir. Örnegin 'Jango' isimli yazilimi bilgisayariniza kurdugunuzda, online alisveris yapilabilen magazalarin mal ve hizmetlerinin fiyat listelerini otomatik olarak alabilir ; fiyat degisikliklerini izleyebilirsiniz.
Altinci kategorideki webyayinciligi hizmetinde çoklu erisim platformlari kullanilir. Örnegin 'Airmedia' isimli webyayinci çagri sistemi (paging) için ayrilmis radyo spektrumunu kullanarak, bir internet içerigini bir kullanicinin bilgisayarina göndererek hizmet vermektedir.
Sonuncu webyayincilik kategorisi, ses ve görüntü webyayinciligi yapilan programlarin rehberlerinin saglandigi enformasyon servisi ile ilgilidir. Webyayinciligi program rehberleri, TV ve radyo programlarinin zaman vb. bilgilerini veren rehberlerde oldugu gibi, webyayinciligi için de çok önemli bir unsurdur. Webyayinciligi teknolojisinin kendisi gibi, webyayinciligi program rehberleri saglama hizmeti de oldukça yenidir ve gelisme sürecindedir. Örnegin küresel yayin yapan CNN TV kanali 120.000'den fazla haber görüntüsünü, 'Magnifi' adi verilen arama makinesi (search engine) ile internet kullanicilarinin hizmetine sunmustur.
2.2.2. Degerlendirme
Internet 1960'li yillarin sonunda ilke defa gündeme gelmis olmakla birlikte asil olarak 19902li yillardaki www, java gibi yeniliklerin gündeme gelmesi ile yayginlasmaya baslamistir. Baslangiçta sadece arastirmacilarin ve akademisyenlerin kullandigi bir araç iken, görüntü, ses, metin verilerinin internet ortaminda erisilmeye baslanmasi, internet üzerinden gerçeklestirilen uygulamalarin çogalmasina neden olmustur. Özellikle iletisim ortami olarak internet, gazete, radyo,televizyon gibi araçlarin yaninda bir çok avantajla birlikte yer almistir. Özellikle haberlerin internet ortamindan erisilebilir hale gelmesi ile birlikte geleneksel gazeteciligi yapisinda da degisimler baslamistir. Internet üzerinden yayinlanan gazetelerin sayisina göre siralamada ABD'nin farkli bir üstünlügü vardir. En fazla yayin 1123 ile ABD'de, diger gelismis ülkeler Kanada'da 146 ve Ingiltere'de 99 gazete internet üzerinden yapilmaktaduir.
Webyayinciligi denilen çokortamli yeni yayincilik 1990'li yillarin ikinci yarisindan itibaren yayncilarin gündemini isgal etmistir. Ses, video görüntü, resim gibi çok degisik özelliklerdeki verileri internet ortaminda Webyayinciligi ile yayinlanabilir olmasi radyo, televizyon gibi geleneksel kitle iletisim araçlarinin yapisinda degisiklikler yapmaya adaydir. Internet telefon uygulamasinin yayginlasmasi ile temel telekomünikasyon hizmetleri de geleneksel yöntemlerle sunuluyor olmaktan çikacaktir. Bu sürecin telekomünikasyon, eglence, yayincilik gibi alanlarin giderek tek bir altyapidan sunuluyor olmasi ile sonuçlanmasi sözkonusudur. Bu durumun sonucu olarak altyapiya sahip kuruluslar, degisik teknolojilerle verilen iletisim hizmetlerinin hepsinin kontrolünü ele alabilecektir.(19)
2.4.İnternet Yayıncılığının Türkiye’deTarihçesi
Türkiye'de elektronik medyanın geçmişine baktığımızda ilk olarak karşımıza çıkan, Temmuz 1995'te yayına başlayan Aktüel Dergisi'dir. Ancak Aktüel Dergisi'nin internet üzerindeki arşivinde, 2 Ocak 1997'den beri yayınlanan dergilere ulaşılabilmektedir. Leman Dergisi aynı aynı yılın ekin ayında on-line olurken, Zaman, 2 Aralık 1995 tarihinden itibaren gazetesindeki haberi ve köşe yazılarını başlıklar halinde internet üzerinden vermeye başladı. 31 Temmuz 1996 tarihinde ana sayfasının görümünü değiştirerek, Kose, Guncel, Politika, Dünya, ekonomi, Spor, Medya bölüm başlıkları oluşturuldu. Zaman Gazetesi, 7 Haziran 2000'den beri bugünkü tasarımlarıyla yayın yapmaktadır. Gazetenin tamamını düzenli olarak online veren ilk günlük gazete ise Milliyet oldu. Milliyet 27 Kasım 1996'da online yayına başladı. Hürriyet ve Sabah gazetelerinin internet ortamına geçiş tarihleri 1 Ocak 1997'dir. Radikal Gazetesi'nin online yayına başlama tarihi ise 28 Mart 1998'dir. Cumhuriyet Gazetesi kuruluş yıldönümü olan 7 Mayıs 1998 tarihinden itibaren online hizmet vermeye başladı. 11 Haziran 1999'da "Tadilat Nedeniyle Kapalıyız" başlığıyla yayın yaşamına son veren Yeni Yüzyıl gazetesi ise Şubat 1998'den itibaren internet ortamında yeraldı. Sabah grubundan Esquire 1 Ocak 1998, Cosmopolitan, Fastbreak, Gezi, Gurme, Outdoor, Para, PC Magazine, Power, Sinema ve Top Sante 1 Şubat 1998, Oto Haber ise 7 Şubat 1998'den itibaren online oldular. Hürriyet Dergi Grubu henüz internet üzerinden yayına geçmedi.(20) http://www.hurriyetdergi.com.tr adresinden, Aydın Doğan Vakfı ile ilgili bilgilere ulaşılabiliyor.
1996 yılının ocak ayında Behiç Gürcihan yönetiminde yayınlanmaya başlayan Xn ise ilk sanal gazetedir. (İntermedya Ekonomi, 14 Mayıs 2000)
-------------------------------------------------------------------------------------------
19-http://www.araf.net
20-Erdinç, Nurgün. Haber Portallarının Medyadaki Yeri-2000
2.4.İnternet Yayıncılığının Hukiki Boyutu
Şimdilik Ülkemizde ortalama 3 milyon kişiyi ilgilendiren internetin yayıncılık boyutu ve Hukuk ilişkisi kısa bir süre sonra tüm kitleyi kapsayacaktır.
Hukuk ilişkisi dedik. Yayıncılığı vurguladık. Bunları boşuna yapmadık. Yayıncılık dendiği anda iş büyüyor. Eğer yapılan iş bireysel bir iletim olsa veya bir kişinin dükkana gidip satıcı ile kurduğu alışveriş ilişkisi olsa iş kolay. Ama işin içine kitlelere aynı anda ulaşmak girince güç ve etki büyüdüğü için buna buna parelel sınırlama başlıyor. Yayıncı sıfatıyla aşağıda ayrıntılarını açıklayacağım bir mayın tarlasına girmiş oluyoruz.
Doğaldır ki kitle iletişimi dendiğinde özgürlüğü ortadan kaldırmayacak biçimde olmak şartıyla bunun sınırlarının çizilmesi ve nelerin yapılıp nelerin yapılamayacağını belirtmesi gerekir. İşte bunun aracı hukuktur.
Kamu gücünü elinde bulunduranlar, bizde egemenlik halkın olduğu için halk ve onun seçtiği temsilcileri yani millet meclisi, halk ne istiyorsa onu kural haline getirir. Biz ne istiyorsak milletvekilleri gece gündüz çalışıp bunu kanun yapmaları gerekiyor.
Böylece özgürlükler sınırsız iken birden "toplumsal bir uzlaşma var" söylemi ile, yine "toplum yararına" olduğu vurgulanarak sınırlar getirilmeye başlanır. Tabi üçüncü dünya ülkelerinde bu abartılar, kanun yapılırken halkın arzuları yerine başkaları dinlenir ve kolay idare edilen bir sürü oluşturulmaya çalışılır. Neyse bizde herhalde böyle bir tehlike yok.
Yine de bazı kötü örnekler sebebi ile, internetin getirdiği özgürlük ortamını kullanan akıllı kişiler; öncelikle düşünce, sonra düşünceyi açıklama, daha sonra iletişim özgürlüğünün ve bunun unsurları olan haber ve bilgi alma ve verme özgürlüğünü sınırlanmasını istemektedirler.
Öte yandan internette dükkan açanlara ticaret yapma ve çalışma ve sözleşme yapma özgürlükleri kısıtlanmasın istemektedirler.
Özgürlüğe getirilen sınırlamalara karşı duran ancak "ama nasıl olsa birileri tarafından bu sınırlanacak" düşünüp ayağı yere basan bazılarımız ise, hiç olmazsa bu sınırlamaların, geçmişte diğer alanlardaki kötü örnekler gibi olmaması için böyle ortamlarda fikir beyan etmekteyiz. Çünkü biliyoruzki birileri tüm diğer alanlarda olduğu gibi internet alanında da bu özgürlükleri kuşa çevirip, otomatik ve yasal tepkiler verip programlanabilir bireyler yaratmak istemektedirler. yani "ne düşünün ve ne düşüneceklerinizi açıklayıp, birilerinin çıkarlarına hizmet eden sistemi tehdit edin, sadece gösterilen şeyleri yapın programa uyun" demektedirler.
Sistemi belirledikten sonra uygulanan hukuka geçiş yaptığımızda, Ülkemiz'de Hukuk'un, Hayat'ı ortalama on yıl geriden takip ettiğini söyleyebiliriz. Ortalamayı düşüren, bugün kullanılan birçok önemli Medeni Kanun, Ceza Kanunu, Borçlar Kanunu, Ticaret Kanunu gibi yasaların 1930'lardan kalma olmasıdır. Ortalamayı yükselten ise bazı yargı üyelerinin feryadı ve sivil toplum hareketlerin zorlaması ile hızla harekete geçen bazı meclis üyelerinin üyelerinin zorlaya zorlaya çıkarabilecekleri yasa değişiklikleridir. Özel radyo ve televizyon alanında bile ancak beş yıl sonra yasa çıkabilmiştir. Tabii ki çıkan yasa özgürlükleri kuşa çevirmiştir. Özgürce düşündüklerimizi açıklayalım diye yayıncılık yaparsanız hemen kapatılır ardında da biraz sonra sayacağım maddelerle yargılanarak mahkemelerde sürünürsünüz.
Bu gitişten sonra Ülkemizde hangi yasalar internette uygulanabilir, internet aracılıyla hangi sonuçlar işlenebilir ona bakalım. Daha sonrada bu saydığımız yasalara karşı yayıncı ve fail olarak kimler sorumludur, o konudaki fikirlerimi sizlerle paylaşırım.(21)
2.5.İnternet Yayıncılığının Çeşitli Özel Yasalarımızdaki Durumu
-------------------------------------------------------------------------------
21-Prof. Dr.Öngören, Gürsel. İnternet Yayıncılığında Hukuki Sorunlar:2000
Türk yasalarını ve bunlarla ilgili kuralları internet kavramı doğrultusunda hukuk ve ceza açısından taradığımızda, özellikle ceza hukuku açısında ikili bir ayrımı bizde farkediyoruz.
İlk ayrımda internete özel suçlar ilgimiz çekmektedir. Bu suçlar bilişim veya bilgisayarla ilgili kurallar ve teknolojik gelişmeler sonucu ortaya çıkmış ve Türk Ceza Kanunu ile Fikir ve sanat Eserleri Kanuna dahil edilmişlerdir. Bunlara "İnternet Suçları" da denilmektedir.
İkinci ayrımda diğer yayıncılık araçları da düşünülerek hazırlanmış hükümlerin gelecekde düşünülerek ucu açık bırakılmış örneklerini görüyoruz. bunlarda suç ve hukuka aykırı haraket tanımlanmış ve hangi araçlarla bunun işlenebildiği yazılıken her türlü kitle iletişim araçları ile, her nevi yayın ile, her türlü açıklama ifadeler kullanılmıştır. Bu tür suç ve hukuka aykırı fiillere "internet Yoluyla İşlenen Suçlar ve Hukuka Aykırılar" diyebiliriz.
Bu çalışma bu ikili ayrımdan çeşitli örnekler verecektir.
2.5.1.Türk Ceza Kanunu
Türk Ceza Kanunu, 125 ve 127 maddelerinde; bölücülük, savaş açma ve vatan hainliği amacıyla yayın yapmayı suç saymıştır. Bu yönde yayın yapanlara üç yıldan başlayan hapis ve en ağır suç için ölüm cezası verilir. Gerçekten, açın bakın!
Milli bayrak ve diğer sembollere saldırı amacıyla yayın yapanlar 145. madde gereği bir yıldan başlamak üzere hapsedilir.
Ülke güvenliğini tehlikeye düşürecek olan ve halkı askerlikten soğutma amacı güden yayınları yapanlar ise, 155. madde de para cezası ve iki aydan iki yıla kadar hapis cezasına çarptırılır. Mehmet Ali Birand son anda kurtlmuşsa da, HBB Televizyonu'nda yayın yapan iki kişinin bu suç nedeniyle yıldırım çarpmışa döndüğünü Medya ile ilgilenenler hatırlamaktadır.
Bunların yanı sıra; 153. madde ile asklerleri kanunlara aykırı davranmaya teşvik edenler bir seneden beş seneye kadar hapsedilir.
T.C.K'nun 158. meddesinde, Cumhurbaşkanına hakaret eden, 159. maddesinde ise, Türklüğü, Cumhuriyeti, Meclisi, Hükümetin manevi kişiliğini, askeri ve emniyet güçlerini, Yargı'nın manevi şahsiyetini hakarete uğratan yayınlar için, yayıncıların onbeş dünden altı seneye kadar çeşitli sürelerde hapisle cezalandırılacağı belirtilmiştir.
Savaş sırasında halkın moralini bozan abartılı ve gerçek dışı yayın yapanlar 161. maddeye göre, beş seneden başlayan hapisle cezalandırılır.
Dinen kutsal şeyleri kınayan ve hakaret eden yayıncılar 175. madde sonucu altı ay iki yıl arası hapisle karşılaşır.
"Şunu yada bunu vermezsen yayınlarım", şeklinde tehdit edenler 192. madde gereğince bir yıldan dört yıla kadar hapis ve para cezasına uğrar.
Siyasi partiler, Kızılay veya Birleşmiş Milletler Dünya Sağlık Kurulunun işlerini izinsiz basımda veya yayında kullananlar 253. madde gereğince üç aydan başlayan hapis ve para cezaları ile cezalandırılır.
T.C.K'nun 266. maddesine göre, resmi heyetlere, görevlilere ve hakime söven veya hakaret edenler, iki aydan hapis ve para cezalarına maruz kalırlar.
Bir suçun işlenmesini tahrik edenler yani "yağmalayın, saldırın, izinsiz gösteri yapın" şeklinde yayın yapanlar, 311 ve 312. maddeleri gereğince üç aydan başlamak üzere hapis ve para cezası ile cezalandırılır.
Sıkılmayın bunlar faydalı bilgiler, hapiste tabanca, bıçak ve uyuşturucu bulunuyor, ama hiçbir aramada internet ve chat board çıkmadı.
Ticarette hile ve pazar ya da borsalarda fiyatların artışına yayınla sebep olanlar 358. maddete göre, üç aydan üç seneye kadar hapis ve para cezasına çarptırılır.
Bu arada bir parantez açıp, internetteki porno yayınlara değinelim. Eğer bu yayınlar radyo ve televizyonla yapılsa idi RTÜK tarafından kapatılırdı. Basılı bir şekilde gazete ve dergilerde yapılsa idi bunlar toplatılır ve yüksek para cezaları alırdı. İnternette yapıldığında ise bunun cezası T.C.K. 426 ya göre, beş on milyon bir para cezasıdır. Bilginize yorumsuz olarak sunarım.
Kanun'un 480. maddesine göre, topluca chat yaparak, ikiden fazla kişiye e-mail yollayarak veya sitenizi açık açık birilerinin namus ve haysiyetine dokunacak şekilde "şunu yaptı, bunu yaptı" derseniz altı aydan üç yıla kadar hapis ve 482. maddeye göre birilerine söverseniz üç aydan bir yıla kadar hapis cezası alırsınız. İnsanların özel hayatına saldırı ve dedikodu yapmak da yine bu maddelere göre cezalandırılır.
Yukarıda saydığım bu maddelere baktığımızda suçun işleme şekli sayılırken; "her türlü kitle haberleşme aracı, neşir ve diğer vasıtalar kullanılarak, herhangi bir surette, herhangi bir vasıta ile, havadis yayan, nakleden, her ne suretle açıklayan, yayın yapan" ifadeleri kullanılmaktadır. Bu sebeple bana göre internet kullanırken bu suçlar kolayca işlenebilir.
Türk Ceza Kanununda bu saydıklarımın dışında bir çok eylem daha var ve internet yolu ile bu sonuçlar işlenebilir. Ancak bunlar küçük para cezalarıyla cezalandırıldırılmaktadır.
Ceza Kanununda 1991 yılındaki değişikle bilgisayar kullanarak işlenecek özel suçlar yani "Bilişim suçları" yaratılmıştır. Bu düzenlemenin içinde 525 a maddesinde internet yoluyla bilgi ve verileri veya programları hukuka aykırı ele geçirenlere, veya bilgi ve verileri başkasına zarar vermek için kullanan, nakleden veya çoğaltan kişilere bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verildiği görülmektedir. 525 b maddesine göre, bilgisayarlara veya programlara zarar veren, bozan, tahrip eden veya silenlere iki yıldan altı yıla kadar hapis, 525 c ye göre de, delil olarak kullanmak üzere bir bilgiyi bilgisayarda değiştirenlere altı aydan iki yıla kadar hapis ve altı aydan üç yıla kadar meslekten men cezası verildiği düzenlenmiştir.(22)
2.5.2Askeri Ceza Kanunu
Askeri Ceza Kanunu'na göre; halkı askerlikten soğutan neşriyatta ve telkinde bulunmak, vatana ya da savaşta ihaneti etmek, amirlere ya da emirlere itaatsizliğe yönlendirmek ayrıca hapis cezasını gerektiren suçlardır.
2.5.3.Sıkıyönetim Kanunu
1402 sayılı kanun gereği, sıkıyönetim komutanları gerekli gördüğünde her türlü araçlarla yapılan yayım ve haberleşmeye sansür koymak, sınırlamak, durdurmak ve bunlardan yararlanmak yetkisine sahiptirler. Bu yetkilere haberleşmeyi ve yayınları kontrol etmek, toplamak ve imha etmeyi de ekleyebiliriz. Ayrıca sıkıyönetim bölgesinde telaş ve heyecan doğuracak şekilde asılsız, abartılmış haber yapan ve nakledenler iki yıla kadar hapis ve bir miktar para cezasına maruz kalırlar.
2.5.4.Olağanüstü Hal Kanunu
Bu kanun ise, genel güvenlik, asayiş ve kamu düzenini korumak, şiddet olaylarının yaygınlaşmasını önlemek amacıyla sözlü ve görüntülü her türlü yayını denetlemek, sınırlamak ve yasaklamak yetkisini, il ve bölge valilerine vermiştir. Aynı kanun, gerçeğe ve kişilik haklarına aykırı haberlerin haber yayan ve nakledenlere 30 milyondan 100 milyonliraya kadar para cezası verileceğini belirtmiştir. Ayrıca, özel amaçlara kamunun telaş ve heyecanını doğuracak mahiyette asılsız ve abartılı yayın yapanlara para cezasının yanı sıra altı aydan on iki aya kadar hapisle cezalandırılır.
------------------------------------------------------------------------------------------
22- Prof. Dr.Öngören, Gürsel. İnternet Yayıncılığında Hukuki Sorunlar:2000
2.5.5.Terörle Mücadele Kanunu
Terörle Mücadele Kanunu ise daha ağır cezalar içermektedir. Suçla ilgili bilgileri haber verenler ile terörle mücadele görevlerinin ya da muhbirlerin hüviyetlerini açıklamak ya da yayınlamak suretiyle hedef gösterenler, örgütlerin bildiri ve açıklamalarını yayınlayanlar para cezasına çarptırılırlar. Hangi yöntemle olursa olsun örgütle ilgili veya devletin bölünmezliği aleyhine yazılı veya sözlü propaganda yapanlar iki yıldan beş yıla kadar hapsedilirler.
2.5.6.Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görevleri ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
Bu Kanun'da ise, suç işlemiş onbeş yaşından küçüklerin yargılanmaları ile ilgili yayın yasağı bulunmaktadır. Bu yasağa ilk uymamada küçük bir para cezası, tekrarında ise üç aydan altı aya kadar hapis cezası verilir.
2.5.7.Mal Bildiriminde Bulunması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu
Kanun'un 9. maddesi gereğince, mal bildirimlerindeki bilgiler ve kayıtlar esas alınarak içeriği hakkında açıklama ve yayında bulunulamaz. Aksi takdirde üç aydan bir yıla kadar hapis beşyüz binliradan on milyona kadar para cezası verilir.
2.5.8.Bankalar Kanunu
Bankalar Kanunu 84. maddeye göre, bir bakanın itibarını kırabilcek ya da şöhretine ya da servetine zarar verebilecek bir konuya kasten sebep olan veya bu yolda asılsız haberler yayanlar için altı aydan üç yıla kadar hapis ve para cezası verilir.
2.5.9.Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
İnternette reklam alan ve verenler açısından dikkat edilmesi gereken bir kanundur. Kanun'un 16. maddesi gereğince ticari reklam ve ilanların yasalara, genel ahlaka uygun, dürüst ve doğru olmaları esastır. Tüketiciyi aldatıcı, yanıltıcı, suistimal edici, güvenliğini ve sağlığını bozan, Ticaret Bakanlığı ve Reklam Kurulu, ortaklaşa reklamı durdurmak, düzeltmek yetkisine sahip olduğu gibi ayrıca yayın kuruluşlarına ikiyüz milyondan iki milyara kadar para cezası verir. Reklamlarla ilgili olarak ayrıca haksız rekabet yapılması halinde Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanun'larına göre, reklamın durdurulması, maddi ve manevi tazminat davalarının yanısıra yayıncılar bir aydan bir yıla kadar hapis cezası ile karşılaşırlar.
Bu Kanunda'ki 7. maddedeki Kampanyalı satışlarda verilen tarihteki teslime edilmeme hali ve para cezalarına e-ticaretle ilgisi olanların dikkat etmesi gerekiyor.
2.5.10.Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
Bu Kanunda bilgisayar suçları ve hukuka aykırı hareketler özel olarak düzenlendiği gibi internet aracılığı ile telif haklarına aykırı işler kapsanmıştır. Kanuna göre; eserleri izinsiz olarak kullanan, çoğaltan, işleyen, bilgisayar programlarını koruyan aygıtları geçersiz kılan teknik araçları bulunduran, dağıtan ve bu tip eser ve programları çıkar sağlamak için yayınlayanlar yayın durdurma, maddi ve manevi tazminatların yanı sıra 71, 72, 73 ve 80. maddelere göre, üç aydan bir yıla kadar hapis ve üç yüz milyondan altı yüz milyon liraya kadar para cezası ile cezalandırılırlar.
Bu kanunda sorumluluk özel olarak düzenlenmiştir. Buna göre suçun işlenmesi mani olmayan işletme sahibi veya müdürü ve her ne surette olursa olsun işletmeyi fiilen idare eden kimse de cezalandırılır. Bu hukuka aykırı fiillerden dolayı masraf ve para cezasından tüzel kişi de sorumludur.
2.5.11.Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun
Bu kanunda seçim propagandaları hakkında henüz internet ile ilgili özel düzenlemeler yapılmamasına rağmen sadece 151. maddesinde seçim yasakları başladıktan sonra söz yazı ve sair surette propaganda yapanlara üç aydan altı aya kadar hapis cezası verileceği düzenlenmiştir.
Ayrıca seçim günü saat 18'e kadar her türlü yayın organları tarafından seçim ve seçim sonuçları ile ilgili haber, tahmin ve yorum yapılması yasaktır.
2.6.Basın Hukuku Açısından Değerlendirme
2.6.1.Web Sayfası Yayını ve Yayıncılığın Basın Hukuku Açısından Değerlendirilmesi
Elektronik iletişimin yayılması ile özellikle linternet ve web sayfası yayını suretiyle insanlar arasında yeni bir iletişim türü ortaya çıktı. Eskiden bir dergi, kitap yayıncısı tarafından çoğaltılıp, alıcısına gönderiyordu şimdi, alıcı yayının web sitesine başvuruyor, kendisi "kopsa/suret" çıkartarak, bilgisayarına transfer ediyor.
İnternete bağlanıldığında karşımıza inanılmaz sayıda web sitesi çıkıyor.Bu web siteleri içinde "periyodik" yayınlar (elektronik gazete) olduğu gibi periyodik olarak güncelleştirilen web siteleri de mevcut.
Peki bu tür yayınları Basın Kanunu açısından nasıl değerlendireceğiz? Bunun için Basın Kanununun (BasK) temel kavramlarını yorumlamak gerekir. Basın Kanunun da dijital biçimde basılma, neşir tabiri yoktur. Bu nedenle çok kısa süre içinde; Web yayıncılığının niteliği üzerinde tartışmalar sonuçlarını vermeye başladıkça Basın Kanunu'nun adından başlayarak, ciddi değişiklik geçireceğine inanıyorum. Ancak bu değişim beklentisi, Web yayınına BasK açısından bakma gereğini ortadan kaldırmıyor.
Basılmış Eser: BasK'da "basılmış eser" tabiri açıkca tanımlanmıştır. BasK 2'nci maddede "Bu kanun hükümlerine göre basılmış eserlerden maksat neşredilmek üzere tabi aletleriyle basılan veya sair her türlü vasıtalarla çoğaltılan yazılar ve resimler gibi eserlerdir" denilmiştir. Bu açıklamaya göre basılmış eserden öncelikle matbaa vasıtasıyla basılmış eserlerin kastedildiği anlaşılıyor. Kanun maddesinin "sair ver tür vasıtayla çoğaltılan ibaresi bir eseri çoğaltmaya yarayan her nevi fenni let ve vasıtayı kapsar. Bu itibarla teksir, daktilo, faks, teleks, fotokopi makinaları, fiziki ve kimyevi vasıtalar.." ın bu kavrama girdiği tartışmasızdır.(23)
Özellikle burada "faks ve Web yayını mukayese etmek gereklidir. Aralarında herhangi bir ilişki yokmuş gibi görülse de her ikisinin ortak yanı "elektronik ortamda yayınlanması" dır. Faks "analog" tekniği kullanılır. Web yayını "dijital" tekniği.
Şu halde Web sayfasında yer alan yazı ve resimleri "sair suretle çoğaltılan yazı ve resimler" katagorisinde düşünmek, bu nedenle WEB SAYFASI yayını BasK. anlamında "basılmış" eser olarak kabul etmek mümkündür. Burada "çoğaltma" fiilini yapan "süje" de değişmiştir. Çoğaltma yayma fiilini yapan tarafından değil, web sayfasından yararlanmak isteyen kişi tarafından yapılacaktır. Web sayfasına bağlanmak bir anlamda O'nun bir suretini çoğaltarak bilgisayara transfer etmek demektir.
--------------------------------------------------------
23-İnancıl, Haluk. Telif ve Basın Hukuku:2000
Neşir Faaliyeti: BasK'ın 2.maddesi "basılmış eserleri herkezin görebileceği veya girebileceği yerlerde gösterilmesi veya asılması veya dağıtılması veya dinletilmesi veya satılması veya satışa arzıneşir sayılır" demektir. İnternet ortamının "herkesin görebileceği" yer olup olmadığı sonunun anahtarıdır. Uygulamada bir biletle belirli bir süre için örneğin film seyretmek için girilen sinema herkesin görebileceği yer olarak kabul edilmektedir. Bir yere ücretli veya ücretsiz girilmesi önem taşımamaktadır. Dilediğinde herkesin girip giremeyeceği önemlidir. Bugün internet ortamı ulaştığı milyonlarca üyesiyle artık "herkesin girebileceği" (girdiği) bir yerdir. Şu halde internet ortamında asma, dağıtma, gösterme, dinletme fiilleri varsa bu fiil BasK açısından neşir sayılacaktır.
2.6.2.Web Yayıncılığının Basın Kanunu Kapsamında Değerlendirilmesinin Sonuçları
"Web Sayfası" aynı zamanda BasK açısında da "basılmış eser" olarak; yayın faaliyeti de BasK açısından "neşir" olarak değerlendirilirse bunun doğal bazı sonuçları olacaktır.
Öncellikle Basın Kanunun periyodik dergi çıkarmak, kitap çıkarmak ile ilgili idare düzenlemeleri, uymak gerekicektir. (BasK Md.4,5,) Buna uymayanlar hakkında basın zabıta suçlarına verilecek cezalar tatbik edilecektir. (BasK Md. 20)
Öte yandan basın yoluyla işlenen bir suç söz konusu olduğunda; örneğin web sayfası üzerinden birisine hakaret edildiğinde bu suç "kamu suçuna" dönüşecek, (T.C.K Md. 481/son) veya bazı suçlarda basın yoluyla işlendiği için suça verilecek cezalar arttırılacaktır. (T.C.K Md. 311/1,312)
Veya basın kanunu ek hükümlerinde düzenlenen "yayın aşamasında" durdurma v.b tedbirlerin uygulanmasına imkan verilecektir. (BasK Ek Madde1)
2.7.İnternet Yayıncılığının Çeşitli Alanlara Etkisi
Çalışmamızın başından bu yana internetin ve bu alandaki yayıncılığının ne kadar etkin,kullanılır ve gerekli olduğunun ,ayrıca çok geniş bir kitleninde ilgi odağı olduğundan bahsettik. Bu durum internetin ve internet yayıncılığının tek başına düşünülemeyeceğini ortaya koymakta.Bugün internet yayıncılığıın pekçok alana birinci derecede etkili olduğundan sözedebiliriz.
2.7.1.İnternet Yayıncılığının Gazeteciliğe ve Gazetelere Etkisi
Matbaanin icadindan sonra
popüler bir kimlik kazanan gazetecilik meslegi internetle birlikte kendini
yeniden tanimliyor. Gazeteler basili kagitlardan; elektronik çiplere ve
görüntüye dönüsürken gazeteler arasindaki tiraj rekabeti ve mücadelesi de artik
internete tasindi. Daha düne kadar tirajlarina göre degerlendirilen gazeteler
artik aldiklari hit sayisina ya da kullanici sayisina göre degerlendirilmeye
baslandi. Internetin sagladigi kolayliklara karsin, gazete yöneticileri yakin
zamana kadar interneti tiraj açisindan ciddi bir kayip ve gazeteciligi öldüren
bir unsur olarak görüyorlardi. Bir süre sonra bu korkularin yersiz oldugu
anlasildi. Amerika ve Kanada da yapilan arastirmalar gazetelerin internet
ortamina geçmesinin ardindan yüzde 2 ile yüzde 5 oraninda tiraj kaybina
ugradigini gösterdi. Ayrica arastirmalar ilginç bir gelismeyi de gün yüzüne
çikardi. Büyük gazetelerin tiraj kaybina karsin , sanal dünya da yer alan küçük
ve orta ölçekli gazetelerin tirajlarinda ters bir ivme oldugunu gösteriyordu.
New York Times gazetesi sanal dünyaya adim attiktan kisa süre sonra tirajini
yükseltmeyi basarmis tek gazete olarak kayitlara geçmis durumda. Batida yasanan
bu degisim Türkiye’de kendini hissettirdi. Gazetelerimiz içinde sanal dünyaya
ilk adim atan gazete ise Zaman gazetesi oldu. Kisa bir süre içinde ise günlük
yayimlanan gazetelerin tamamina yakini sanal dünyada ki yerini aldi. Tepe
yöneticilerinin çekingen tavirlarina karsi aslinda sanal dünya gazetelere ve
gazetecilere önemli avantajlar getiriyor. Bugün ülkemizde görev yapan basin
mensuplarinin en büyük sikayet noktasini olusturan ‘sansür’ sorunu sanal
dünyanin uçsuz bucaksiz ortaminda ortadan kalkiyor. Bunun disinda iktidarla
çelisen gazetelere karsi hükümetlerin uyguladigi yüksek fiyatla kagit satisi ve
toplatma karari siber uzayda anlamini yitiriyor. Ayni sekilde ülkemizin basin
tarihine kara bir leke olarak geçen gazetelerin ‘dagitim sorunu’ da bu sayede
önemli oranda çözümleniyor. Tirajlar sisirme mi? Bugün Türkiye de 1.5 milyon
civarinda insanin kullaniminda olan internetteki gazetelerin sonuçlarini
inceledigimizde ilginç sonuçlarla karsilastik. Verilere göre internet
kullanicilarinin büyük bir kismi en az bir gazete okuyordu. Bu ise Türk
basininin son yillarda yasadigi tiraj sorununun internette önemli ölçüde
çözüldügünü gösteriyordu. Ancak uzmanlar ve Star gazetesi yetkilileri, sanal
tirajlarin dogrulugu hakkinda gazete editörleri kadar iyimser degiller.
Internet tirajlari konusunda oldukça hassas olduklarini söyleyen Star Internet
Editörü Yurtsan Ataman, bazi gazetelerin sahip oldugu asiri yüksek tirajin
sisirme oldugunu savunurken, internet tirajlarinin gerçekçi olarak ölçülmesinin
zorluguna dikkat çekiyor. Bugün kullanilan sisteme göre internet üzerinden
yapilan her giris bir tiraj sayiliyor. Yanlislikla yazilan bir web adresinden
tutunda, otomatik olarak yapilan açilislara kadar hepsi bilgisayar sistemi
tarafindan bir tiraj olarak kabul ediliyor ve tiraj hanesine ekleniyor.
Tirajlarin önemli bir kismini ise yurt disinda yasayan Türkler olusturuyor.
Türk gazetelerinin okuyucularinin yarisina yakini Avrupa ve Amerika da yasayan
Türkler. Internet sayesinde onlarda Türkiye de olan bir çok olay hakkinda
aninda bilgi sahibi olabiliyorlar. Internet tirajlarini inceledigimiz tablonun
sevindirici tarafi ise gazete ve dergi okuyucularinin büyük kisminin bu
sitelere sadece bilgi ve haber amaçli girmis olmalari çünkü henüz internette ki
gazetelerimiz promosyon vermiyorlar.(24)
2.7.2.İnternet Yayıncılığının Kamuoyuna Etkisi
Yukarıda son derece yaygın bir kullanımı olan internetin pekçok alana etkili olacağından sözetmiştik.Şüpesiz bu alanların başında kamuoyu gelmektedir.İnternet bir anlamda yeni ve farklı bir medyadır.Bu medyanın tüketiceleri de diğer medyaların tüketiceleri ile aynıdır, yani kamuoyudur.Bugün internetten anket, kampanya, araştırma, pazarlama v.b. birçok faaliet yürütülmekte. Bu çalışmalar çok geniş bir kitle tarafından takip edilmektedir.Ülkemizde internet kllanıcısının dört milyon civarında olduğunu söylemiştik.Bu rakam az görünsede insanlararası etkileşim sonucu internetteki yayınların etkilediği kitle oldukça yükselmektedir.İnternette yayınlanan haberler yankı bulmakta insanlar arasında konuşulmakta.Bu yayınlar diğer medyalar tarafındanda izlenmektedir.
2.8.İnternet Yayıncılığının Geleceği
Gelisen teknoloji yayinciligin önünde sinirsiz imkanlar açiyor. Uzmanlar, e-yayinciligin matbaayi ortadan kaldirmayacagini, ancak özellikle arastirma yazilarindan yararlanmayi kolaylastiracagini söylüyorlar. The Bookseller dergisinin internet editörü Philip Jones, yayincilarin gelisen teknolojiyle birlikte yeni stratejiler ürettiklerini söylüyor. Ingilizlerin bu anlamda Amerikali meslektaslarini takip ettiklerini belirten Jones, sektörün dijital yayinciliga dogru kaydigi gerçegine dikkat çekiyor. “Kisa vadede pazar tabi ki yazili yayinin; aslinda her zaman yazi dünyasi için bir yer olacak” diyen Jones, yayincilarin interneti bir tehlike olarak görmekten vazgeçtiklerini ve bu alana dogru yönelmeye basladiklarini da belirtiyor. Penguin Press’in isletme müdürü Andrew Rosenheim bu konuda Jones’a katiliyor. Rosenheim, romanlarin dijital ortamda okunmalarinin zor oldugunu, ancak arastirma yazilari için ayni seyin söylenemeyecegini, çünkü bu tekstlerde aranan seylerin dijital ortamda daha kolay bulunabilecegini belirtiyor. Rosenheim, bilgisayarlarin kapasitelerinin gelismesiyle birlikte, yüklü tekst dosyalarini kullanmanin ve saklamanin daha kolaylasacagina da
--------------------------------------------
24-http://www.kalem.net/Ufuk Şanlı
dikkat çekiyor ancak sektörün bir anda degismesinin beklenemeyecegini de sözlerine ekliyor. “internet araştırma yapmak içindir” e-kitap satislarinda yasanan artis, yayincilari cesaretlendirmise benziyor. Peki bu konuda yazarlar ne düsünüyor? Internette kitabi olmayan yazarlardan David Lodge, interneti bir tür arastirma araci olarak görüyor. Dijital ortamda tarama yapmanin, gazete makalelerini arastirmaktan daha kolay oldugunu söyleyen Lodge, e-kitabin geleceginden pek de ümitli degil. Lodge, internette buldugu dokümanlari da çikislarini alarak okudugunu belirtiyor. Yazar, yine de internetin kitap satislarini arttirdigini söylüyor.(25)