forkredit.com | Îôîğìëåíèå ó÷àñòêà | vivaspb.com | finntalk.com
Hata
  • XML Parsing Error at 1:456. Error 9: Invalid character
  • XML Parsing Error at 1:446. Error 9: Invalid character

Aktif .

elif_safak_3000Elif ?afak: “Müslüman co?rafyadan gelmi? kad?n yazar” diye yaftalanmay? sevmiyorum! Bu ülke sanat? besliyor ama sanatç?y? y?prat?yor!"

 

 

Sabit Fikir ve ?stanbul Modern i?birli?iyle düzenlenen "Sözünü Sak?nmadan", ayl?k düzenini bozarak sürpriz bir konuk a??rlad?. ?lgiyle takip edilen etkinli?in usta ele?tirmenleri Ömer Türke? ve Semih Gümü?, ?stanbul Modern’in bahçesinde bu sefer Elif ?afak’? konuk ettiler. Yakla??k 750 ki?inin kat?ld??? etkinlikte soru ve yorumlar?yla okurlar da etkinli?in önemli bir parças?yd?.

Bir odan?n kap?s? kapand???nda ard?nda ne ya?an?r?

Söyle?i yazar?n çok tart???lan son roman?yla ba?lad?. Semih Gümü? ?skender’in üç özelli?inin kendisi için önemli oldu?unu vurgulad?: “Birincisi, çok ac? bar?nd?ran ve roman sanat?nda çok i?lenen bir konu olan göçmenlik olgusunu ele almas?. ?kincisi, hem Türk hem Kürt, ne Kürt ne Türk olan bir aileyi ele alarak bizim toplumumuzda ya?ad???m?z birtak?m gerçekliklere de?mesi. Üçüncüsü ise elbette ailenin ve roman?n kahraman? ?skender.”

Bu roman? yazabilmek için uzun zaman ?ngiltere’de bulunan Elif ?afak, yazma sürecinin 1,5 sene sürdü?ünü, bunun neredeyse yar?s?n?n ara?t?rmak, hissetmek ve gözlemekle geçti?ini belirtti. Do?u-Bat?, gitmek-kalmak gibi ikiliklerin her zaman ilgisini çekti?ini söyleyen ?afak, farkl? co?rafyada ya?ayanlar?n bu gözlem sürecinde kendisine yüreklerini açt?klar?n? dile getirdi. “Tabii ki Toprak ailesi kurgu; ama gördüklerim minik minik romana s?zd?,” diyen yazar, her karaktere özen göstermeye çal??t???n? ekledi.

Yazar uzun zamand?r aile konusuna odaklanmay? arzu etmesine ra?men olgunla?may? bekledi?ini söyledi. “Belki de bugünü seçmi? olmam?n, annelikle ilgisi var” diyen yazar konunun kendisi için her zaman ilgi çekici oldu?unu vurgulad?: “Ayn? çat? alt?nda bu kadar yak?nken nas?l bu kadar uzak dü?üyoruz? Ailenin bir ferdinin yüre?inde f?rt?nalar koparken, di?eri ne hisseder? Bir odan?n kap?s? kapand??? zaman, o kap?n?n ard?nda anne çocu?un ya da çocuk annenin ne ya?ad???n? biliyor mu?”

“Her ne kadar kad?n yazar erke?i, erkek yazar kad?n? anlatamaz yarg?s?na kat?lmasam da bir güçlük oldu?u muhakkak. ?skender karakterinde bunu ya?ad?n?z m??” sorusuna ?afak, “Bu görü?e ben de kat?lm?yorum. Edebiyat tarihinde her ikisinin de pek çok iyi örne?i var. ?skender karakteri zordu ama bunun nedeni karakterin bir yumak gibi olmas?yd?. S?rça yürekli ama tepkisel, k?r?c? bir karakter. H?zl? büyümek zorunda kalan, ailenin reisi olan ya da oldu?unu sanan bir o?lan çocu?u. Bu yuma?? çözmek zordu” diyerek yan?t verdi.

“Töre cinayeti” demek kad?na yönelik ?iddeti öteliyor

Konu ?iddete geldi?inde Semih Gümü?, Elif ?afak’?n ilk romanlar?ndan sonra “her tür ?iddete kar?? olmak” gibi genellemeler yapman?n do?ru olmad???n? söyledi?ini hat?rlatarak, bugün ayn? fikirde olup olmad???n? sordu.

“Yazmak da y?k?c? bir eylem. Yazarken bozmak da gerekiyor. Orada da yazar?n kendisine uygulad??? bir ?iddet var,” diyen yazar toplumsal ?iddetten psikolojik ?iddete, ?iddeti tan?mlarken ayr?m yapmak gerekti?ini vurgulad?: “Mesela kad?na yönelik ?iddet, ismiyle tan?mlanmal?. Ben, ‘töre cinayeti’ tabirinden hep kaç?nd?m. Böyle söylendi?inde, bu ?iddeti geli?memi? bir yerde, bizden uzakta alg?l?yor, sorunu kelimelerle öteliyoruz. Halbuki kad?na yönelik ?iddetin do?usu, bat?s?, etnik kökeni yok. Hatta kad?nlar bile i?in içinde. Bu yüzden roman?mda da bunu bu ?ekilde isimlendirmek önemliydi.”

?skender atmosferi yans?t?yor mu?

Ömer Türke?, ?iddet konusunun devam?nda, ?skender roman?n?n atmosferi veremedi?ini söyledi: “Romanda ?iddet bize ili?kin, o ailenin gelene?i içinde bir ?ey gibi duruyor. Hâlbuki göçmenlik konusu etraf?nda ?ngiltere’nin ?iddeti daha fazla. Ama ben o atmosferi çok göremedim. Hikâye, bir iç hikaye gibi kalm??.”

Öncelikle aileye odakland???n? dile getiren Elif ?afak, atmosferin ne kadar hissedildi?inin karakterlere ba?l? oldu?unun alt?n? çizdi: “Yurtd???nda ya?ay?p da o ülkeyi görmeyen, o atmosferi solumayan çok aile var. Özellikle kad?nlar. Co?rafyayla ili?ki karakterden karaktere de?i?iyor. Evet, mesela 70’lerde göçmenlere kar?? dü?manl?k çok. Bunu ?skender karakteri üzerinden daha fazla görebiliyoruz çünkü o sokaklarda. Ama onda da ba?ka tür çat??malara tan?k oluyoruz.”

Yazar, okuyuculardan gelen “Esma karakteri hakk?n? alamam?? gibi. Erkek karakterlerin daha detayl? oldu?unu hissettim. Esma tek boyutlu mu kald??” sorusuna ise, “Dü?ünece?im. Esma’y? severek yazd?m asl?nda. Annelerini seven ama anneleri gibi ya?amak istemeyen, a?abeylerinin ayr?cal?kl? oldu?unu hep hisseden ama ailesine bakmay? da üstlenen o kadar çok genç k?z var ki... Benim için en önemli seslerden biriydi. Bu yüzden onun konu?malar?n? birinci tekil ?ah?stan b?rakmaya çal??t?m. Ama biraz daha kenarda tutmak istedim, ?skender’i çözmek önemliydi,” diyerek cevap verdi.

Kimlik konusu, temel sorunlar ve hikâyenin öne ç?kmas?

Her iki ele?tirmen de Elif ?afak’?n ilk romanlar?nda kimlik konusunun a??rl?kl? bir yer tutu?unu, Bit Palas romanlar?n?n temel konusu oldu?unu belirtirken, bunun giderek de?i?ti?ini, örne?in ?skender’in hikâyenin öne ç?kt??? bir roman görünümde oldu?unu vurgulad?. Pinhan’daki, ?ehrin Aynalar?’ndaki gibi temel sorunlar?n yerini hikâyenin almas?n?n ?afak’?n roman?n? zay?flatan bir unsur olup olmad??? sorusuna yazar, “Tam tersi de olabilir. Bir kitapta önemli olan sizde kalan tortu, ç?kt???n?z yolculuktur. Buradan buraya bir gidi?at var. Kendimi tekrar etti?imi sanm?yorum. Her kitap farkl?, çünkü ben de?i?tim. Her gün de?i?iyoruz. A?k’tan önce ba?ka bir insand?m, onu yazmay? bitirip dosyan?n kapa??n? kapatt???mda ba?ka. Her kitap için böyle. Okumak gibi yazmak da de?i?tiriyor ve bu k?ymetli. Belki ba?ka bir romanda yine bir meseleyi tart??aca??m. Kavram bulmay? isteyece?im. Bunu planl? bir ?ekilde yapmak istemiyorum,” diyerek yan?t verdi.

Çok tart???lan konu: ?ngilizce yazmak

Elif ?afak’?n roman?n?n Bit Palas’a kadar yükseldi?ini, sonra ise dü?ü?e geçti?ini dü?ündü?ünü söyleyen Ömer Türke?, bunda ba?ka bir dilde yazmaya geçmenin rol oynad???n? dü?ündü?ünü söyledi: “Dilin bir haf?zas? var. Ba?ka bir dilde yaz?lmaz demiyorum. Ama de?i?imde dil de?i?tirmenin rol oynad???n?, bu dil de?i?imiyle birlikte bir önceki kurgu ve kavramlar düzleminden hikâye anlat?m?na geçti?inizi, bunun ben de ‘bir eksiklik var’ hissi yaratt???n? dü?ünüyorum.”

Çok tart???lan iki dilde yazmak ve dildeki üslup de?i?imi konusunda Elif ?afak ?unlar? söyledi:

“Edebi dil anlam?nda benim hiçbir zaman tek bir dilim olmad?. Pinhan, Mahrem gibi romanlar?n üsluplar? farkl?d?r. Hatta Mahrem roman?nda Osmanl? döneminde geçen bölümlerin dili de farkl?d?r. Ne kadar ba?ard?m tart???l?r, ama aray???m bu. Nüanslara k?ymet veriyorum; “tesadüf” kelimesi de “rastlant?” kelimesi de ya?as?n ama “tevâfuk” kelimesi de ya?as?n. Dil benim için yaln?zca çatal gibi bir araç de?il. O bir mekan, bir k?ta. Bu yüzden hep yeni kelimeler aray???nda oldum. ?ngilizce yazmak da bu aray???n bir parças?, seyahatin bir sonraki ad?m?. Bir ba?ka dilde kendini yakalama gayreti var.

Üstelik ayn? zamanda Türkçe yazmaya devam ediyorum. Kitaplar?m? okurken birebir çeviri okumuyorsunuz. Yeniden yaz?yorum. Çok k?ymetli çevirmenlerle çal???yorum ama onlardan sonra yeniden gözden geçiriyor, tekrardan yaz?yorum. ?ki kat emek demek bu, ama bundan büyük keyif al?yorum. Kendi sesimi yeniden yakal?yorum. Bu süreçte bir kelimeye tak?l?p “Bu kelimenin kültürel anlam? ne?” diye dü?ünürken toplumu da daha yak?ndan görüyorum. Bunun verdi?i özgürlükten keyif al?yorum. Hep bir yerde kald???n?z zaman, bazen görmedi?iniz ayr?nt?lar?, ç?k?p tekrar döndü?ünüzde fark edersiniz. ?ngilizce ve Türkçe aras?nda gidip gelirken bu çalakalem yazmama de?il, daha çok dikkat etmeme neden oluyor.”

“E?er bir dilde rüya görüyorsan?z, o dilde öykü, ?iir yazabilirsiniz. Hele ki bu yüzy?lda neden olmas?n. Üstelik benim yapt???m yeni bir ?ey de de?il. Osmanl?n?n son döneminden itibaren iki dilli yazarlar?m?z vard?. Bize sonralar? garip gelmeye ba?lad? bu durum.”

Elif ?afak yine de Ömer Türke?’in farkl? dilde yazman?n formu de?i?tirdi?i yönündeki yarg?s?na kat?ld?.

Elif ?afak Türk edebiyat?n?n neresinde?

Söyle?ide, Elif ?afak’?n Türk edebiyat?na ait olup olmad??? yönündeki güncel tart??maya da yer verildi. Semih Gümü?, hem dünyadan hem de Kürt edebiyat? tart??mas?ndan örneklerle kategorize etmenin zorlu?unu ve çok da do?ru olmad???n? vurgularken, Elif ?afak, “Geçti?imiz yüzy?l?n dar kal?plar?n?n içinden konu?maktan vazgeçmeliyiz. Bu yüzy?lda çok örne?i var, daha da artacak. Almanya’da ya da Hollanda’da ya?ayan ve hatta mekik dokuyan iki kültürlü insanlar, iki dilde yaz?p okuyan insanlar var. Yazd?klar?m bence Türk edebiyat?na aittir. Ama daha esnek bakmak gerekir, çünkü art?k her ?ey daha ak??kan. Ben kendimi o ak??kanl?k içine koyabilirim. Benim yazd?klar?m asl?nda oldukça bural?. Ama pergel gibi, bir ayak burada sabit , di?eri çember çiziyor. Bunu sanatla edebiyatla da yapmayacaksak, neyle yapaca??z?” yorumunda bulundu.

Ömer Türke? ise ?iirde “dil” unsurunun son derece belirleyici ve bask?n oldu?unu, ancak roman?n aidiyetini, yap?s?ndan ötürü, kültür, kimlik vb. gibi konularla; i?ledi?i meselelerle belli etti?ini söylerken, tart??man?n ba?ka bir yönüne de vurgu yapt?: “Bu ülkede hangimiz için Dostoyevski ya da Balzac yabanc?d?r?”

Elif ?afak kendisinin Türk edebiyat? içindeki yerini ve post-modern yazar yak??t?rmas?na kat?l?p kat?lmad??? yönündeki görü?lerini ise ?öyle aç?klad?: “Yazar?n kendine s?fat vermesi o kadar zor ki. Ele?tiriye ve ele?tirmene ihtiyaç burada da ortaya ç?k?yor. Yazar ça??n?n, döneminin ürünüdür. Bir dönemden bir dönem geçi?i yakalayacak, gösterecek ki?i ise ele?tirmen. Buna ihtiyaç var. Ama kendi kendime kald???mda kendimi “hikâye anlat?c?” olarak görüyorum. En evrensel, en kadim sanatlardan birisi bu. Di?er her ?ey de?i?ken. Bir kitap post-modern olabilir, di?erleri olmayabilir. Edebiyat ele?tirmenlerinin nas?l de?erlendirdi?i önemli, ben kendimi yaln?zca edebiyatç? olarak görüyorum, o kadar.”

“Müslüman co?rafyan?n kad?n yazar?” yaftas?

Yazarlar? ba?ka türlü yaftalama biçimleri de oldu?unu söyleyen Elif ?afak, Bat?’da kendisine yer yer nas?l bak?ld???ndan örnek verdi: “Bat?’da “Müslüman co?rafyadan gelmi? kad?n yazar” diye bak?labiliyor. Bu do?rultuda yazman bekleniyor. Bu anlamda yaftalanmay? sevmiyorum. Asl?nda yarat?c? yaz?m kurslar? ve üniversitelerde “bildi?iniz ?eyi yaz?n” derken ö?retilen de biraz bu. Edebiyat böyle s?n?rland?r?lmamal?.”

?afak, Bat?’da Türk edebiyat? ile alg?lar?n zenginle?ti?ini vurgulad?: “Bazen ne yeterince do?ulu ne yeterince bat?l? bulundu?unu dü?ünüyorum. Türkiye, kategorilerle anla??lacak bir ülke de?il ve bu h?z ça??nda kategoriler d???nda anlamaya çal??maya vakti yok. Biraz bunun s?k?nt?s? var. Ama Türk edebiyat? ilgi konusu ve bizim burada kendimize yapt???m?zdan daha so?ukkanl? ve iyimser de?erlendirmeler okuyorum. Nevi ?ahs?na münhas?r bir ülke buras?, bu yüzden bizim burada tart??t???m?z konular?n bütün dünya için de önemli oldu?unu dü?ünüyorum. Bu ülke sanat? besliyor ama sanatç?y? y?prat?yor.”

?ntihal tart??mas? ve Türkiye’nin kültürel eliti

Yazar, yaln?zca ikiz karde?ler, göçmenlik olgusu, pencere meselesi gibi bir benzerliklerle intihal iddias?nda bulunulmas?n?n do?ru olmad???n? söylerken; bugüne kadar 8 roman? ve 11 kitab? bulundu?unun ve her zaman kendi eme?inden yola ç?kt???n?n alt?n? çizdi.

Türkiye’de edebiyat ele?tirisinin yerine yazara sald?rman?n yayg?n oldu?unu söyleyen yazar, bizde hep yazar?n konu?uldu?una, oysa yaz?lanlar?n konu?ulmas?na ihtiyaç oldu?una vurgu yapt?. Hakk?nda ç?kan dedikodular gibi sald?r?lar?n da, internetin zemin haz?rlad??? bilgi kirlili?inden ötürü kolayla?t???n? söyledi. Bu gibi sald?r?lar?n dar bir çevreden, kültürel bir elitten ç?kt???n?, bas?na da oradan yans?d???n? vurgulayan yazar, “Türkiye’nin tamam? böyle de?il. Okur ba?ka bir yerde. Okur, ilk 20 sayfadan sonra o kitab? be?enmedi?ine karar verdiyse kimse ona o kitab? okutamaz, be?endiyse de söylenenlere ald?rmaz. Bunlar? birbirinden ay?rabiliyorum” dedikten sonra seyircilerden alk?? ald?.

Türke?’in “Edebiyat ele?tirinin bu kadar magazinsel olmas?n?n nedeni pop kültürünün her alan? etkilemesi. Futbol ve siyasette de böyle. Biz edebiyata geldi?inde ?a??r?yoruz. Ama biz de o kanallar? kullan?yoruz. Bizi de bu ?ekilde içine çekmiyor mu?” sorusuna Elif ?afak ?u ?ekilde cevap verdi: “Kurdu?unuz ba?? anlad?m ama bence bu durum popüler kültürden de?il, kültürel elit içinde adac?klardan ç?k?yor. Bas?n da onlar? çevreliyor. Bizdeki elitizm popüler kültürü de küçümsüyor. Çok sat?yorsa yozdur gibi. Bu bir halk? küçümsemektir. Az satsa sevecek belki sizi. Halk?n okudu?unu sevmiyor. Benim dü?üncem ?u: Bir yazar 5000 de satabilir 5 milyon da. Ama herkesin okumas? biriciktir. Her okur kendi nazar?n?, gözünü getiriyor. Parmak izleri gibi. Böyle bak?yorum. Türkiye’de örtük bir elitizm var. Ben okurun üstüne, karakterlerin üstüne koymuyorum kendimi, mesaj verme, ö?retme kayg?m yok. Tabii ki yazd?ktan sonra fazla insan okumas?n? isterim. Camus: “okunup okunmamay? önemseyemeyen yazar? alk??lay?n ama inanmay?n” demi?. Ben yazarken hayali bir aleme gidiyorum. Ama sonra bitince okura ula?mas?n? istiyorum, bunun için u?ra??yorum.”

Reklam okurla kitap aras?na girmek mi?

Semih Gümü?, “Reklam ki?isel bir tercih, kar???lmaz. Ama yazd???n?z romanla okur aras?na giriyor olmuyor musunuz? Sizin dedi?iniz gibi her okurun okumas? farkl?. Ama siz araya girerseniz onu bozabilir, özgür okumay? engelleyebilirsiniz. Yazar? tart??mak tabii ki yanl?? ama yazar kendisini çok öne ç?kar?yorsa, buna kendi de neden olabilir,” yorumunda bulunurken, Elif ?afak, okurla temas etme ve tan?t?m sürecinin yazar?n asosyalli?ini dengeleyen bir süreç oldu?unu dü?ündü?ünü, bununla birlikte okura rehberlik eden bir tutumdan kaç?nd???n? belirtti: “Kitab?m ç?kt??? zaman, konuyu özellikle kitaba çekmek ?art?yla ortalarda gözüküyorum. Özel ya?ama ili?kin sorulardan olabildi?ince uzak duruyorum. San?ld???n?n aksine pek çok foto?raf çekimi ve röportaj teklifini de reddediyorum. Zaten yaln?z bir meslek bu; bu yüzden ?i?kin egolar ediniyoruz, karakterler yaratarak insanlar?n kaderini belirledi?imizi san?yoruz. Ben bu tan?t?m süreçlerine kamusal alanla asosyallik aras?nda sarkaç gibi bak?yorum. Bitti?i zaman zaten çekiliyorum yine kendi kozama.”

?afak çok satma konusuna da de?indi: “Ankara-?stanbul-?zmir üçgeninin d???na ç?kabilmek, okur kazanmak önemli. Biraz da bunun için önem veriyorum bu konuya. Yazarken beni gölgelemedikçe ben okura ula?ma çabas?ndan yanay?m. O okur bende kalmayacak, ba?ka ?eyler de okuyacak. Erzurum’daki Ay?e Teyze’nin okumas?n? ele?tiri olan söyleyen oldu benim için. Bu benim için ele?tiri de?il. Edebiyat herkese aç?k olmal?, bu elitistli?i k?rmak gerek. Erzurum’daki Ay?e teyze için yazmak ba?ka bir ?ey tabii ki.”

Ki?isel olan politiktir

Etkinli?e kat?lanlardan gelen “Art?k pek politik aç?klaman?z olmuyor. Bunun 301’den muzdarip olmakla m? ilgisi var?” sorusuna ?afak’?n yan?t? ?öyle oldu: “Politika ‘erk’le ilgili. Güçle ilgili. ?ktidarla, yaln?zca siyasal iktidarla de?il her tür iktidar ili?kisiyle ilgili. Politika hayat?n içinde her yerde var. Feminist hareketin en önemli getirilerinden biri “ki?isel olan politiktir” yakla??m? oldu. Ele?tirdi?im pek çok ?eyi söylüyorum. Tepeden söylememeye çal???yorum, insan? anlamaya çal???yorum. Bu bile böyle bir ülkede politik bir duru?. ama kastetti?iniz polemikler, bas?nda kavgalar vs. ise bunu yapmayaca??m. Bu benim mizac?m de?il.”

Kendi içimde bir monar?i varm??

Elif ?afak, magazine kar?? oldu?unu söylemesine ra?men Siyah Süt’te kendini anlatt???na dikkat çekmesi üzerine, “Romanlar?m?n hiçbirinde kendimden yola ç?kmad?m. Kendimi anlatmay? sevmem. Siyah Süt tek istisna. Orada da özel hayat?m? anlatmad?m. Kendi içimde ya?ad???m yaratmak ne demek gibi sorular?n pe?ine dü?tüm, kendi içimdeki sesleri dinledim, kendimle dalga da geçtim. Edebiyatç?lar bunu bir dönemlerinde yaparlar. O kitap öncesinde yo?un bir depresyon da ya?ad?m. Benim içimde bir monar?i varm??, onu fark ettim. Ben ona “Sinik Entel Han?m” diyorum. Bir de “Can Dervi? Han?m” olarak gördü?üm daha sufi bir taraf?m var. Di?erlerini, di?er sesleri ise bast?rd?m. Benim için iç demokrasiye geçisin öyküsü asl?nda. Birço?umuzda da ortak damarlar yakalad???na inan?yorum,” yorumunda bulundu.

DKM AR??V?N? GOOGLE'DA ARAYIN

DKM'N?N 1998-2001 ARASINDAK? AR??V? ?Ç?N TIKLAYIN

DKM'N?N 2001-2003 ARASINDAK? AR??V? ?Ç?N TIKLAYIN

DKM'N?N 2003-2009 ARASINDAK? AR??V? ?Ç?N TIKLAYIN

Untranslated Strings Designer

Hiçbiri