forkredit.com | | vivaspb.com | finntalk.com
Hata
  • XML Parsing Error at 1:456. Error 9: Invalid character
  • XML Parsing Error at 1:446. Error 9: Invalid character
Yazdır
PDF

Aktif .

DO. DR. NECLA MORA
neclamorazellikle tek tanr?l? dinlerin kabul edildi?i toplumlarda ataerkil yap?lanmalar, toplumun uygarl?k dzeyi ile ters orant?l? olarak hkm srer. Soyun erkek zerinden yrd? kabul edilir. Erkek tohum, kad?n toprak alg?lamas?, kad?n?, insan soyunu srdrmek iin ta??y?c? konumuna indirger. Bu anlay?? insan ili?kilerini byk lde etkiler.
TOPLUMSAL YAPI
Toplumsal yap?n?n dzenlenmesinde cinsiyet kavram? belirgin bir rol oynar. Toplumlar?n yayg?n olarak anaerkil veya ataerkil yap?lanma ile dzenlendi?i grlr. Anaerkil yap?lanmada kad?n toplumsal gce sahip olan sayg?n bir konumdad?r. Ataerkil yap?lanma ise, bunun tam tersi olarak erkeklerin stnl? anlay???na gre i?ler. zellikle tek tanr?l? dinlerin kabul edildi?i toplumlarda ataerkil yap?lanmalar, toplumun uygarl?k dzeyi ile ters orant?l? olarak hkm srer. Soyun erkek zerinden yrd? kabul edilir. Erkek tohum, kad?n toprak alg?lamas?, kad?n?, insan soyunu srdrmek iin ta??y?c? konumuna indirger. Bu anlay?? insan ili?kilerini byk lde etkiler. Toplumsal dzenin sa?lanmas? iin olu?turulan sosyal ve hukuksal normlar, bu anlay?? erevesinde olu?ur ve uygulan?r. Toplumsal dzen bu anlay?? erevesinde normal kabul edilir. Sosyalle?me buna gre gerekle?ir ve de?erler bu an lay??a gre yeniden retilir. Tm bunlar ileti?imsel anlamda gerekle?tirilerek gndelik ya?ama aktar?lan eylemlerdir. ?iddet, fiziksel, duygusal, ekonomik, cinsel olmak zere bedensel ve tinsel ayr?mlara do?ru geni?leme ve da??lma gsteren en az bir insan?n di?erine uygulad??? bir eylemdir. ?iddet, yerle?ik ve kkl gelene?ini politik alandan alan, iktidar olma, gc, erki yans?tma olarak de?erlendirilebilir. ?iddet, zellikle lkemiz a?s?ndan bak?ld???nda kad?na ynelik boyutuyla s?kl?kla gndeme gelmekte ve kayna??n? toplumsal cinsiyet ba?lam?nda erkek egemen bak?? a?s?ndan almaktad?r.
Habermas (2001, 122)a gre, insanlar ortakla?a toplumsal kurumlar?n yeleri olarak ya?ayabilmek iin birbirleriyle etkile?imde bulunmak zorundad?r. Ona gre, insan?n zgrle?mesinin yolu ayd?nlanma projesinin tamamlanmas? ile mmkndr. nk ayd?nlanma akl?n yceltilmesidir. Ak?l, do?as? gere?i kendini konu?ulan dil iinde yeniden retir. ?leti?imsel eylem, dil ve eylem yetisi bulunan en az iki znenin ki?ileraras? ili?kisinde olu?ur.
Toplumsal rollerin ?renilmesi, toplumsal kimli?in kazan?lmas?, kltrel bilginin aktar?lmas?, k?sacas? kurumsal ili?kilerin tan?mlanmas?yla mmkn olan ileti?imsel eylem, bu ayr? dnyan?n eli?kilerinin zerini rtmek yerine, bunlar? toplumsal ya?am?n konumland??? ortak bir alan olarak grr ve anlamaya al???r (Kker 1998: 62).
Toplumsal kltrn ortaya ?kard??? tre /gelenek, ifade biimleri, anlam ve imge olu?turma, toplumsal, s?n?fsal ve cinsiyet ili?kilerini kapsayan dzenli bir dnya yaratma srecidir. Bir kltrn dnya gr? kad?n imgelerini de ierir ve bunlar kltrn btn a?s?ndan kad?na ili?kin d?nceleri biimlendirmede etkin rol oynar (Berktay, 1996. 17).
Anaerkil toplumda kad?n bask?nd?r. Bu dzenin temelini kad?n?n stnl? fikri olu?turur; soy kad?nlar taraf?ndan belirlenir, hkimiyet kad?nlar?nd?r. Bu toplumlarda kad?nlara erkeklerden daha ok sayg? gsterilir.
Anaerkil yaban?l toplumda yasa ve dzeni i?leten glerin neler oldu?unu ara?t?rmak zere Kuzeybat? Malenezyada gzlem yapan Malinowski, sosyal normlar?n nas?l i?ledi?ini incelemi?tir. Ataerkil toplumdaki sosyal normlara benzer normlar anaerkil toplumda da bulunmaktad?r. rne?in bir gencin intihar olay?n?n arkas?nda o toplumda geerli olan trenin i?nenmesi sonucunda toplumun bu durum nedeniyle gence kar?? geli?tirdi?i toplumsal bask?, gencin intihar etmesine neden olmu?tur. Bu olay sosyal normlar?n ihlalinin birtak?m yapt?r?mlar? oldu?u ve a?a??da belirtilen yay?lm?? yapt?r?m olarak adland?r?lan toplumsal bask?, d??lama yoluyla genci intihara ynlendirmi?tir. ?ntihar, trensel bir biimde ?len giysileri giyilerek ve ssler tak?larak gerekle?tirilmektedir. Gen, onu bu korkun sona getiren nedenleri a?klad?ktan ve kendisini lme gnderen rakibi sulad?ktan sonra tre gere?i uzun uzun hayk?r?p kendini elli, altm?? metre yksekli?indeki a?atan yere atarak intihar eder. Bu olay ayn? zamanda len gencin klan?n?n lme sebebiyet veren gencin klan?na kar?? kan davas?n?n ba?lamas?na yol aar (Malinowski, 2003, 85, 89).
Anaerkil topluluklarda da cinayet ya da ldrme olay?nda, Anadoluda kan davalar?ndaki uygulamalara benzer bir uygulama olan lula denilen kan bedeli deme uygulamas? vard?r. Bu tresel ?iddetin arkas?nda toplulu?un bunlar?n gerekle?tirilmemesi durumunda bir tak?m zararlar grece?i inan??lar? bulunmaktad?r. rne?in kanda?la cinsel ili?kide bulunma sonucunda vcutta yaralar?n ?kaca??, lmcl hastal?klar?n olaca?? benzeri olaylar?n ba?a gelece?ine inan?l?r (Malinowski, 2003, 91).
Geleneksel toplumlarda yasan?n cezai yn, kamusal ynnden daha mu?lkt?r. Malinowskinin belirtti?i gibi adalet fikri modern toplumdakinden farkl? i?lemektedir. Bu toplumlarda bozulan sosyal dengenin kurulmas? zaman almaktad?r. rne?in Anadoluda kan davalar? uzun y?llar srmekte ve kar??l?kl?l?k ilkesi erevesinde almaya ynelik can al?nmaya devam edilmektedir. Bu tr tresel ileti?imsel eylemler cemaat tipi yap?lanmalarda yayg?nd?r. ldrlen taraf?n kin gtmesi ve ailenin erkeklerinin bunun kar??l???n? detmesi do?rultusunda kad?nlar?n azmettirici olarak nemli rol oynad?klar? bilinmektedir.
ATAERK?L TOPLULUKLARDA ?KT?DAR ?L??K?LER?
?nsan iinde ya?ad??? toplumun kltrne kat?lm?? olarak de?er, tutum, stat, rol sistemleri iinde yer sahibidir ve toplumsal kltr iinde bir ki?ilik ta??r. Yaban?l ya da geli?mi? btn toplumlarda bireyler, birbirleriyle ili?kisini; 1. Bilind???, kendili?inden olu?mu? normatif kurallar, 2. Bilinli olarak olu?turulmu? normatif kurallara gre srdrr. Sosyal normlar, kltrn iinde olu?an ahlak, din, rf ve adet kurallar?yla bilind??? kendili?inden ve sre iinde olu?ur. ?kincisi ise, insanlar taraf?ndan bilinli olarak olu?turulan ve bu gc kullanabilecek yetkideki iktidar sahibi taraf?ndan uygulanabilen, hukuk gibi rasyonel normlard?r. Sosyal normlar, kltrel sistem iinde yer alan de?er, tutum sistemlerini dzenleyen, toplumsal ya?am? dzen iinde srdrlr k?lan normlar eylemsel bir btnlk gsterirler. Toplumsal ya?am bu btnl?n srekli yeniden retildi?i bir sretir ( zcan, 1998, 44-45).
TOPLUMSAL YA?AM
?nsanlar?n toplumsal ya?am?; 1. Toplum, 2. Topluluk olarak iki ayr? dzeyde ele al?n?r. Toplum, insanlar?n birlikte ya?aman?n gere?i makro dzeyde gerekle?tirdikleri ortak kltr, toplumsal normlar, de?erler ve standartlar?n geni? llerde bulundu?u ve belli bir iktidar bl?m iinde olan toplumsal dzlemi i?aret eder. Topluluk ise, ki?ilerin yz yze ili?kilerinin srdrld? grupla?ma tiplerini i?aret eder. ?leti?imin en dolays?z ve yo?un olarak gerekle?ti?i alan topluluktur. ?nsanlar aras?ndaki ?kar at??malar? ve do?adan gelen tehlikeler, birincil gruplar?n kendi aralar?nda birle?melerini zorunlu k?lar. Topluluklar bu trden birle?melerdir. Bu topluluklar aras?nda ?kar at??malar? bulunur, ancak bu at??malar, yz yze ili?kinin sona ermesini gerektirmeyen ve d??a kar?? birlikteli?i koruyan uzla?malar iinde yrtlr. Sosyal normlar ve btn kltrel standartlar, birey lerin yz yze ili?kilerinden ba?layan ve daha geni? ili?ki evrelerine yay?lan ileti?im sreci iinde olu?ur (zcan, 1998, 46-47).
SOSYAL NORMLAR
Yaban?l toplumlarda hukukun d???nda kalan sosyal normlar drt ana gruba ayr?l?r. Bunlar; 1. Ahlak kurallar?; hem isel, hem de d???al yapt?r?m mekanizmalar?ndan kaynaklanan ahlak kurallar?d?r. Ataerkil toplumlarda babaya asilik edilmemesi bu trden bir kurallad?r. Bu kurallar?n ihlal edilmesi sonucunda hem bireysel rahats?zl?k hem de d??ar?dan d??lanma, ldrlme benzeri yapt?r?mlar ortaya ?kabilir. 2. Din kurallar?; insan kltrnn gerili?i lsnde d??ar?dan bilinmeyene anlam vererek, kendini uyarlamak ihtiyac? hisseder. Dilsel formlasyonlarla hem isel hem de d??sal ba?lamda ritellerle srdrlr. Sosyal yak?nla?may? ve dayan??may? sa?lar. Bireye aidiyet duygusu verir. 3. rf ve adet kurallar?; olu?umu srecinde bilinsiz bir biimde geli?mesine ra?men, al??kanl?k haline geldikten sonra bilinli olarak yerine getirilen al??kanl?klard?r. Gei?li ve gei?siz olmak zere iki tr rf ve adet kural? vard?r. Gei?li kurallar ki?iye olumlu davran??? emreder. Gei?siz kurallar ise baz? davran??lar? yapmamas?n? emreder. 4. rf ve adet benzeri di?er kurallar; baz? durumlarda ba?kalar? taraf?ndan da benimsenen uyla??msal bir teaml olarak rf ve adet benzeri kurallar kullan?labilir (zcan, 1998, 61-68).
TOPLUMSAL YAPTIRIMLAR
Bireyin sosyal normlara uymas? veya uymamas? durumunda, toplumsal yapt?r?mlar iki lte gre s?n?fland?r?labilir. Bunlar; 1. Pozitif veya negatif lt, 2. Yay?lm?? ve hukuksal organize yapt?r?mlard?r. Yay?lm?? yapt?r?mlar, normun ihlali durumunda iki biimde kar??m?za ?kar ya yap?lan eylemin aynen kar??l??? verilir. Arma?an de?i?iminde ya da szle?me ediminde szn yerine getirmeme durumunda, benzer edim kar?? tarafa uygulan?r. Adam ldrme, yaralama benzeri durumlarda kar?? tarafa ayn? ceza uygulan?r ya da toplumda kan bedeli denilen ve tespit edilen miktarda para verme, k?z verme uygulamalar?yla kar?? taraf?n zarar? kar??lan?r (zcan, 1998, 73).
TRE VE NAMUS C?NAYETLER?
Fromm (2005, 18- 19), ?iddetin farkl? trleri ve bu trlerin farkl? psikolojik arka planlar? oldu?unu syler. Ona gre, en hastal?ks?z ve normal ?iddet biimi, oyunda ortaya ?kan y?k?c?l?k ya da nefret amac? gtmeyen hner gsterileri biimindeki ?iddettir. Tepkisel ?iddet denilen di?er bir ?iddet tr ise, korku kaynakl?d?r. En ok rastlanan ?iddet tr olan tepkisel ?iddetin nedeni bilinli ya da bilinsiz korkudur. Bu korku can?n? kaybetme, mal?n? kaybetme, onurunu kaybetme, zgrl?n kaybetme benzeri korkular olabilir. Tehdit edilme duygusu ve bunun yol at??? tepkisel ?iddet, o?u zaman gereklikten de?il insan zihninin buland?r?lmas?ndan do?ar. rne?in, farkl? bireysel ?karlar? olanlar, baz? insanlar?, tehdit edildiklerine inand?rarak kar?? koyma duygusu yaratarak ?iddete ynlendirebilirler.
Fromma gre, engellenme duygusu da ?iddete yol aabilir. Bunun d???nda g?pta ve k?skanl?k duygular? ?iddete neden olan duygulard?r. Tepkisel ?iddete benzeyen, hastal?kl? bir ruh halinden ortaya ?kan ba?ka bir ?iddet tr al?c? ?iddettir. alma drts, bir toplulu?un ya da bireyin gc ile ters orant?l?d?r. Zarar grd?ne, onurunun incindi?ine, a?a??land???na inanan birey ya da topluluk, kendi z sayg?s?n? onarmak iin di?e di?, gze gz kural?na uygun olarak almak iin f?rsat kollar. Ona gre, yaban?l toplumlarda, yo?un ve giderek kurumla?m?? alma duygular? ve davran??lar? vard?r. Bu topluluklarda yoksun b?rak?lma ve onurunu yitirme duygular?n?n onar?lma ihtiyac? y?k?c? bir d?manl?k ve alma duygusu yarat?r (Fromm,2005, 22).
Trkiyenin zellikle Do?u ve Gneydo?usunda grlen A?iret tipi toplumsal yap?lanmalar, dil ve kltr ynnden byk bir trde?lik gsteren, birok slaleden olu?an, aralar?nda, kken, ekonomi, din, kan veya evlilik ba?lar? bulunan topluluklard?r. A?iret sistemi bir reisten ve reisin yard?mc?lar?ndan olu?an aile toplulu?u genellikle di?er a?iretlere kar?? kendi blgelerini koruma ad?na olu?mu?tur. Trkiye'de Osmanl? ?mparatorlu?undan bugne kadar e?itli de?i?ikliklere u?ram?? ise de sosyo-kltrel yap?lar? devam eden dokuz a?iret ve bunlardan kopmu? olan birok kabile vard?r( http://tr.wikipedia.org, 20.05.2009).
A?iret sisteminde Ataerkillik, erkek otoritesine dayanan bir tr toplumsal rgtlenme dzeni mevcuttur. Bu dzenin temelini erke?in stnl? fikri olu?turur; soy erkekler taraf?ndan belirlenir, hkimiyet erkeklerindir. Bu toplumlarda erkeklere kad?nlardan daha ok sayg? gsterilir. Bu erkek stnl? ilkesi etraf?nda, toplumun kltr, anaerkil dzenli toplumunkinden farkl? bir biim olu?turur (Vikipedi, http://tr.wikipedia.org).
Tre cinayetleri iinde yer alan kan davalar?, akrabal?k ili?kilerinin s?k? oldu?u toplumlarda alma duygusundan kaynaklanan, misilleme biimindeki kar??l?kl? cinayetlerle sren aile ve kabileler aras? at??mad?r. Hak arama srecinin bulunmad???, anla?mazl?klar?n taraflar? ho?nut edecek biimde zmlenmedi?i, hak ve adalet duygular?n?n tatmin edilmedi?i hukuk sistemlerinde, bireyin hak ve adaleti kendi ba??na gerekle?tirme giri?iminin bir sonucu olarak ortaya ?kar. Kan davas? genellikle haks?zl??a u?rayan taraftan bir ki?inin, sulunun i?ledi?i sua uygun biimde cezaland?r?lmamas? durumunda, intikam?n? alma, onurunu kurtarma, hak ve adaleti gerekle?tirme giri?imiyle ba?lar.Yaban?l topluluklardaki kar??l?kl?l?k ilkesi do?rultusunda, kar?? taraf?n ayn? gerekelerle i?ledi?i cinayetle srer. Kan davas?n?n ba?lamas?ndan sonra davaya taraf aile yeleri gl bir dayan??ma iine girerler. ??lenen cinayetten aile yelerinin her biri teker teker sorumlu tutulur. Bu davalarda genellikle ailelerin erkek yeleri hedef al?n?r, kad?n ve ocuklara ynelik cinayetlere az rastlan?r. Fakat kan davas?n?n aile s?n?rlar?n? a?arak a?iretler aras? bir d?manl??a dn?t? evrelerde kad?n ve ocuklar? da iine alan toplu cinayetler de grlebilir (
http://www.yeniasya.com.tr, 21.05.2009). Bu konuyla ilgili olarak Do?an haber Ajans?ndan (dha) iki haber rnek olarak verilebilir. Birinci haberde, Mardinde gerekle?en olayda, kad?n ve toprak nedeniyle ba?layan anla?mazl?k, kar?? taraftan istenen gelin aday?n?n ba?ka biri ile ni?anlanmas? zerine onur sorunu haline getirilerek ayn? aileden 44 ki?inin oluk ocuk katledilmesine varan bir ?iddet eylemine dn?m?tr. ?kinci haberde ise, A?r?da, namus meselesi nedeniyle bir kad?n b?aklan?p, burnu ve kulaklar? kesildikten sonra bo? bir araziye at?lm??t?r. nsal (2003, 158)a gre, namus ve ?erefini korunma
s?, Do?u ve Gneydo?u insan? iin de?erler sisteminin en ba??nda gelmektedir. Bu kavramlar do?rultusunda ok duyarl? ve ?iddet gstermeye her an haz?rd?r. zellikle kad?nlar konusunda herhangi bir hakarete, dedikoduya ve sylentiye hedef olan aile bireyleri, bu durumu temizlenmesi gereken bir leke olarak alg?lamaktad?r.
Tre kaynakl? ?iddet olaylar?, i ve d?? gle birlikte Trkiyedeki byk kentlere ve Avrupa lkelerine ta??nmaktad?r. Kad?n?n Stats Genel Mdrl? taraf?ndan yrtlen Trkiyede Kad?na Ynelik Aile ?i ?iddet Ara?t?rmas?, katliamlar?n a??rl?kl? olarak ya?and??? Do?u ve Gneydo?uda, kad?nlar?n durumunu gstermektedir. Ara?t?rmaya gre, e?i veya birlikte oldu?u ki?iden fiziksel ?iddet gren kad?nlar?n oran? yzde 48e kadar ?km??t?r. Bu kad?nlardan yzde 13 gebelikleri s?ras?nda bile ?iddet grm?lerdir http://www.ksgm.gov.tr/tdvaw/istatistikler.htm).
SONU
?iddet, kan davas?, namus cinayeti, berdel benzeri uygulamalarla, kltrel yap?yla harmanlanan ataerkil anlay??, ileti?imsel eylem boyutunda gndelik ya?am?n dili haline gelmi?tir. Trkiyenin zellikle Do?u ve Gneydo?u blgelerinde s?kl?kla ya?anan, i ve d?? glerle birlikte di?er blgelere ve ba?ka lkelere de ta??nan, namus, tre, onur sylemleriyle birlikte gerekle?tirilen tre ve namus cinayetleri, ileti?imsel eylem olarak ataerkil yap?n?n ortaya ?kard??? ve cehaletin besledi?i, ayn? zamanda ekonomik arka plan? olan bir ?iddet trdr. Ayr?ca bu yrelerdeki a?iret sistemi, kemikle?mi? iktidar yap?lanmas?, yre insan?n?n nnde byk bir engel olu?turmaktad?r.
Gvenlik ve sosyal dayan??ma nedeniyle birbirine yaslanan topluluklar, bazen birbirinden daha fazla zarar grmektedir. Bu durumun dzelmesi, e?itim dzeyinin ykselmesiyle birlikte ekonomik yap?n?n iyile?mesi, kentle?me olgusunun ya?ama geirilerek, a?iret dzeninden ?k?lmas? ile mmkn olabilir.
KAYNAKA
Berktay, Fatmagl (1996), Tektanr?l? Dinlerde Kad?n, Metis Yay?nevi, ?stanbul
Fromm, Erich (2005), Sevginin Ve ?iddetin Kayna??, Payel Yay?nevi, ?stanbul
Habermas, Jrgen (2001) ?letisimsel Eylem Kuram?, ev. Mustafa Tzel, Kabalc?
Yay?nevi, ?stanbul
Kad?n?n Stats Genel Mdrl?,
http://www.ksgm.gov.tr/tdvaw/istatistikler.htm (23.05.2009)
Kker, Eser (1998), Politikan?n ?leti?imi ?leti?imin Politikas?, Vadi Yay?nlar?, Ankara
Malinowski. Bronislaw (2003), Yaban?l Tolumda Su ve Gelenek, Epsilon Yay?nlar?, ?stanbul
zcan, Mehmet Tevfik (1998), ?lkel Toplumlarda Toplumsal Kontrol, zne yay?nlar?, ?stanbul
nsal, Artun (2003), Anadoluda Kan Davas?, Yap? Kredi Yay?nlar?, ?stanbul
Vikipedi zgr Ansiklopedi,
http://tr.wikipedia.org, (20.05.2009).
Yeni Asya Gazetesi,
http://www.yeniasya.com.tr, (21.05.2009)

DKM AR??V?N? GOOGLE'DA ARAYIN

DKM'N?N 1998-2001 ARASINDAK? AR??V? ??N TIKLAYIN

DKM'N?N 2001-2003 ARASINDAK? AR??V? ??N TIKLAYIN

DKM'N?N 2003-2009 ARASINDAK? AR??V? ??N TIKLAYIN

Untranslated Strings Designer

Hiçbiri