forkredit.com | Îôîğìëåíèå ó÷àñòêà | vivaspb.com | finntalk.com
Hata
  • XML Parsing Error at 1:456. Error 9: Invalid character
  • XML Parsing Error at 1:446. Error 9: Invalid character
Yazdır
PDF

Aktif .

ET?KETLER:Edibe Sözen

edibe_sozenPROF. DR. ED?BE SÖZEN 

?nsanlar?n bir arada ya?amas? bir ontolojik (varolu?sal) durumdur. Ahlak ve etik de bunu vaaz eder. Sosyal sermaye üzerine dü?ünmek, sadece sermaye kayb?n? önlemek de?il bir etik mesele!


 Ortak de?erlerimizin heba olmamas?, payla??mc? tutumlar?m?z?n elden gitmemesi, toplumsal olandan uzakla??lmamas? ve insani sermayenin atalete itilmemesi için sosyal sermayeyi konu?mal?y?z!

?nsanlar ebeveynlerinin çocuklar? olmaktan çok, zamanlar?n?n çocuklar?d?r”. Annales Ekolü’nün kurucular?ndan ünlü tarihçi Marc Bloch’?n bu önemli sözü, ister istemez zaman?n insan? olman?n ya da zaman?n ruhuna uygun hareket etmenin önceliklerini inceleme alan? aç?yor.

Zaman?n insan? olman?n ya da zaman?n ruhuna uygun hareket etmenin ko?ullar?ndan biri toplumsal dinamiklerin de?i?mesi ve do?al gidi?atla ileti?imin de de?i?mesidir. Sosyologlar içinde önceleri pek de anlamland?r?lamayan bir tan?m Alman sosyolog N. Luhmann’a ait: “Toplum ileti?imdir”. Bugün bu tan?m, neredeyse zaman?n ibresi üzerinde veciz bir ifade olarak yerini ve önemini koruyor. Yine, son y?llar?n önde giden isimlerinden, sosyal medya analisti Clay Shirky’nin “ileti?imi de?i?tirdi?imizde, toplumu de?i?tiririz” ifadesi de kitlelere bir mesaj veriyor. ?nsanlar aras?nda geli?en ileti?im biçimleri, aç?k ya da örtük güçlü bir sermayeyi de ihtiva ediyor. 1900’lerden itibaren üzerinde çal???lan “sosyal sermaye” konusu insanlar?n bir arada olmas?n?n, bir arada bir ?eyler yapmas?n?n nas?l da güçlü bir sermaye fikri oldu?unu bireylere, sosyal politikac?lara, entelektüellere hat?rlat?yor.

Birbirimize güveniyor muyuz?

Bir deva-? kül (her derde deva) oldu?u için de?il, üzerinde dü?ünme ve fikir yürütme zam/an/? oldu?u için sosyal sermayeyi konu?mal?y?z! Üretim-tüketim ili?kilerini belirleyen ve arz-talep esas? üzerine çal??an ekonomik sermaye; ki?isel yetenekler ve e?itim süreçlerine tabi olan be?eri sermaye; ki?ileraras?nda geli?en, de?i?en, dönü?en ve di?erleriyle kar??la?t?r?ld???nda en az elle tutulur olan “sosyal sermaye”. Birbirimize güveniyor muyuz, ba?kalar?yla çal??abiliyor muyuz, kom?ular?m?z? görebiliyor muyuz, payla??lm?? de?erlerimizi e?itim sürecine dahil edebiliyor muyuz? E?imiz dostumuz, akrabalar?m?z d???ndaki insanlarla da birlikte bir ?eyler yapabiliyor muyuz? vs. türündeki sorular?n cevaplar?, sosyal sermayenin “kar??l?kl?l?k/mütekabiliyet” ilkesince, payla??lan ve payla??lmas? sonucunda toplum ad?na, kurumlar ad?na, birey ad?na fayda umulan bir cömert sermaye olmas?nda sakl?d?r. Sosyal sermayenin payla??mc?l???na kar??n, ekonomik sermayeler payla??mc?l??? esas almaz. Ekonomik sermaye ile sosyal sermaye aras?ndaki en kaba fark ?udur: Bireysel ekonomik hesaplar payla??lmaz; ancak bireysel dü?ünceler, fikirler yahut hayaller payla??l?r.

Farkl?la?t?ran kimliklere kar??

Ekonomik sermayeden bireysel, toplumsal, sivil, örgütsel biçimlerde farkl? seviyelerde tan?mlanan sosyal sermaye konusuna e?ilmek, baz?lar? için “zü?ürt tesellisi”saikiyle, baz?lar? için de (eril) finans alan?na gönderilmi? c?l?z bir alt söylem niteli?inde yorumlanabilir. Bu türden yorumlar, özellikle ülkemizin kamusal söylemini in?a edenlerce az?msanmayacak kadar fazlad?r. Gündelik dilde “herkes i?ine baks?n!” emir kipine uygunlukla, tavan-taban aras?na konan mesafe de, sosyal sermayeyi at?l güç ayar?nda cari de?erlerin d???na atmaktad?r. Ekonomideki cari aç?k ekonomik hayat?n asli sorunu olmakla beraber, sosyal sermayedeki cari aç?k, kolayca bir tali unsura ya da görmezden gelinen bir alana indirgenir. Ayr?ca siyasetin gündeminde olmayan konular? tart??mak da kamusal söylem in?ac?lar?nca abesle i?tigal hükmündedir. Bütün bunlara ra?men, sosyal sermayeyi konu?mal?y?z! Niçin mi?

Sosyal sermaye “birikmi? emek üretimlerini simgeleyen varl?klar” oldu?u için, Avrupa sosyologlar?ndan P. Bourdieu’nun tan?m?yla; “ba?kalar?yla birlikte hareket etme ve bundan sa?lanan faydalar? inceleme alan?” oldu?u için. Aile, göç, i?gücü piyasas?, giri?imcilik, demokrasi, e?itim, ekonomik kalk?nma, sa?l?k, sosyal d??lanma, sosyal hareketler konular?nda bir”fayda” ve “verimlilik” ölçe?ini sundu?u için; sosyal ili?kilerin yap?s?/düzeyi ve kalitesi konusunda “uyar?c?” etkiye sahip oldu?u için; Amerikal? sosyal teorisyen Coleman’?n deyi?iyle ekonominin, toplumsaldan (sosyolojiden) ayr? dü?ünülemeyece?i için.

Daha iyi hayatlar için

Modern ulus-devlet teorisyenleri bugüne de?in-farkl?la?an-kimlikleri öne ç?kard?lar; oysaki kimliklerin varolu?undaki “sosyolojik tutkal”?n ne oldu?u üzerinde pek durmad?lar. Toplumsal dayan??ma, bir araya gelme, güven, payla??m gibi unsurlar görmezden gelindi. Bugün, bu ve benzeri unsurlar, sosyal sermayenin güçlü bile?enleri olarak kabul edilmekte. Elbette ki kimlik olu?turucular?n süreklili?ini sa?layan unsurlar kavramlar, tasavvurlar, hayaller ve sembollerdir; ancak bu unsurlar?n kimlikleri sabitle?tirmesi hususunda önemli bir sorun alan?na yol açt??? da unutulmamal?d?r. C. Meriç’in ifadesinde oldu?u gibi insanlar?n üzerlerine giydirilen deli gömle?inden farks?z ideolojilerin nosyonunu tamamlad??? yerden, kendini kimliklerin kuca??nda bulu?uyla kimliklerin mertebesi demir kafeslerden, plastik kartlara dönü?en bir dünyan?n mertebesine dönü?tü. Bu ba?lamda, günümüz kimlik tart??malar?ndan belki daha önemli bir kategoride yerini alan “daha iyi hayatlar” fikri, bir üst söylem hakimiyetinde insan politikalar?n?n olu?umuna zemin haz?rlamakta; farkl?la?an kimliklerin insan yüzlerini görmemize de bir f?rsat olu?turmaktad?r.

Daha iyi hayatlar için, sosyal sermayeyi bulundu?u at?l konumdan ç?karmak, onu hayat alan?na ve hayat stratejilerine dahil etmek gerekir. Onlarca proje içinde New Hampshire Charitable Vakf? (N.H.C.F) taraf?ndan haz?rlanan “birlikte daha iyi”(better together) projesi oldukça dikkat çekici (bkz.www.bettertogetherNH.org) olanlardan sadece biri. Proje, de?i?en sosyal politikalar çerçevesinde, bireylerin gündelik hayatlar?ndaki yüzlerce eyleme ba?l? olarak kendi sosyal sermayelerini in?a edebileceklerine dair geli?tirilmi?tir: “sayg?”, “güven” ve “kar??l?kl?l?k/mütekabiliyet”e dayal? sosyal sermayeyi geli?tirecek 100 madde (?ey) s?ralanm??. ??te, onlardan birkaç?: “yürüyü?e ç?karken kom?unu da davet et”, “gerçekçi ol, mütevazi ol, ba?kalar?n? tan?”, “samimiyetle yerel gazeteni oku”, “politik kampanyalarda yer al”, “kütüphanelerde gönüllü çal??”, “çocuklar?n?n ö?retmenini tan?”, “araba payla??m?na kat?l”, “ailenle ve arkada?lar?na sosyal sermayenin nas?l da önemli oldu?unu konu?”, “dedikodu yapma”, vs.

?htiyaç duyulan ?ey, sosyal sermayenin üretilmesi, sürdürülmesi ve geli?tirilmesidir; süreçte, a?lar (networks), güven, normlar ve toplumsal aktörlerin ba?kalar?yla kurdu?u ili?ki, ileti?im ve kat?l?m önemlidir. Kabul edelim ki, ça?a ad?n? veren enformasyon ve bilgi ve bunlara dair teknolojileri kullanan bireyler yeni a?larla hayat alanlar?n? geni?letiyor, yayg?nla?t?r?yor; yeni enformasyon ve yeni bilgiye ortak oluyor ve onlar? payla??yorlar. Bireylerin payla??m? konusunda enformasyon ve bilgi ne kadar do?ru, kaynaklar ne kadar sahih ise “sosyal sermayenin en önemli unsuru “güven”de o denli sa?lanm?? olacakt?r. Aksi, güven yerine kaosu, daha da beteri payla??mc? alandan uzakla?may? ve bireylerin kendi mevzi cemaatlerinde ya?amay? tercih edi?ini hakim k?lar. Usta kalem Alev Alatl?’n?n Schrödinger’in Kedisi, Kabus’ta zikretti?i gibi kabus, insanlar?n kendi mevzi cemaatlerine çekili?ine dairdir. Kaos ve geri çekilme k?sm? ayr? bir yaz? konusu olsa da, konu hakk?nda çal??anlar özellikle bu hususlar? da dile getirerek birlikte hareket etme, payla??m ve güvene dayal? sosyal sermayenin i?lerli?ine dikkat çekerler.

‘Tek ba??na bowling’ metaforu

Son y?llarda yerli dizi sarmal?na kap?lan tv kanallar?m?z?n ve onlar?n habercili?ine soyunan gazetelerimizin izler/okura verdi?i ?ey, daha iyi hayatlar de?il daha iyi hayatlar? seyretmek/okumak bab’?ndaki illüzyonlar niteli?inde. Olumlu ve olumsuz yönleri d???nda, normlara gelince, onlar?n önemli vasf? “insanlar? bir arada hareket alan?na” çekme gücüne sahip olmalar?.

Norm geli?tirebilmek önemlidir. Bat? dünyas?nda/ cephesinde geli?en bir ?ey yok ya da S. Amin’in dedi?i gibi “Bat? cephesinde gitgide daha az yeni ?ey görünse” de Bat? hala norm koyma gücünü elinde bulunduruyor ve bunlar? küresel dünyaya sunuyor: insan haklar?na ait normlarda oldu?u gibi. Devletleri dönü?türmenin en büyük ayg?t? olarak insan haklar? söylemi, demokrasinin geli?imine e?lik ederken, Bat?-d??? demokrasileri müzakere etmede de en güçlü denetim prati?i olma yönünü koruyor. Bir toplumda haks?zl??? yasaklayan normlar, hakl?lar?n güven içinde olmas?n? sa?lar, bir toplumda kay?rmac?l??? reddeden unsurlar “adil” olan?n sa?land??? kanaatini peki?tirir. Ba?ar?l? olanlar?n ödüllendirilmesi, ba?ar? e?risini yükseltir, vs.

Amerikal? Siyaset Bilimci R. Putnam, 2000’deki Bowling Alone (Tek Ba??na Bowling) adl? eseri, ba?ta medya dünyas? olmak üzere, siyaset dünyas?n? da yak?ndan ilgilendirmi?; dönemin ABD Ba?kan?, çal??mas?na ili?kin Putnam’? Camp David’e davet etmi?ti. Bowling metaforunu kullanarak Putnam’?n anlatmak istedi?i ?ey, Amerikal?lar?n önceleri birtak?m rakiplere kar??, resmi tak?mlarla oynad?klar? Bowling, sonralar? sadece aile ve arkada? gruplar?yla oynanan bir oyuna dönü?mü?tü. Elbette ki bu bir geri çekilmeydi. Rekabetten geri çekilme, toplumsal olandan geri çekilme vs. Eserde, Amerika’n?n sosyal sermayesinin uzun vadeli dü?ü?üne ve bu dü?ü?ün en önemli suçlusunun televizyon oldu?u dü?üncesine yer verilir. Putnam’?n sosyal sermaye analizlerinden sonra, konu hakk?nda yap?lan çal??malar daha çok normlar ve toplumlar?n sermaye kazan?mlar?n? te?kil eden sivil kat?l?m a?lar? veya yerel kurumlara yönelmi?tir.

Sosyal sermaye ve etik

Alana ili?kin bir di?er önemli çal??ma Fukuyama’n?n Trust (Güven,1998) adl? eseridir. Güven, sosyal sermayenin en önemli unsurudur. Putnam ve Fukuyama sosyal sermayenin bir bütün olarak demokrasi ve sanayile?meyi etkiledi?ini öne sürmü?ler ve bu bak?mdan uluslar?n sosyal sermaye düzeylerinin farkl?l???na dikkat çekmi?leridir. Ayr?ca,1990’lar?n ikinci yar?s?ndan itibaren sosyal sermaye kavram? Dünya Bankas?, IMF, UNDP ve benzeri uluslar aras? örgütlerin ba?l?ca ilgi alanlar?ndan biri olmu?tur. “Dünya Bankas? çal??malar?nda” sosyal sermaye, belirli bir toplulukta bireyler aras?ndaki ileti?im veya ba?lant? a?lar?n?n s?kl??? ve do?as? ?eklinde tan?mlanm??t?r.”

Elbirli?iyle kay?r?larak sivriltilecek bir konu olmasa da, sosyal sermaye ülkelerin kalk?nma hamlelerini ortaya koyan kalemlerde tart??mas?z bir ?ekilde öncelikli bir sermaye olarak yerini ve önemini korumaya devam edecek.

Gündelik hayat?n a??rl???ndan kaç?p, kendilerine s???nma alanlar? seçenler, sosyal sermayelerini de bir anlamda toplumsaldan, sivil hayattan ve örgütlü yap?lardan uzakla?t?r?yorlar. S???naklar belli: al??veri? merkezleri, popüler gündemler üzerine kurulan sohbetler, ertelenmi? ve ötelenmi? zamanlar... ?nsanlar?n toplumsal, sivil, örgütsel ileti?im a?lar?na üyeli?i, ortak de?erler, toplumsal olana kat?l?m, de?er payla??m? ve kar??l?kl?l?k ilkesiyle sosyal sermaye, toplumsal olandan kaçan, uzakla?an ve bir yerlere s???nmaya çal??an insanlar? zaman?n ruhuna uygunlukla bir araya getirmeye çal??an bir hayat stratejisi ve bir sosyal politika ayg?t?.

Kabul edildi?i gibi, insanlar?n bir arada ya?amas? bir ontolojik (varolu?sal) durumdur. Ahlak ve etik ise, ba?kalar?yla bir arada ya?amak için bir arada olmay? vaaz eder. Bu anlamda sosyal sermaye üzerinde dü?ünmek, sadece bir sermaye kayb?n? önlemek de?il, ayn? zamanda da bir etik mesele!
Ortak de?erlerimizin heba olmamas?, payla??mc? tutumlar?m?z?n elimizden kaç?p gitmemesi, toplumsal olandan uzakla??lmamas? ve insani olan bir sermayenin atalete itilmemesi için, sosyal sermayeyi konu?mal?y?z!

edibesozen@hotmail.com

 

NOT: Bu yaz? Star Gazetesi'nin Aç?k Görü? ekinde yay?nlanm??t?r. 

DKM AR??V?N? GOOGLE'DA ARAYIN

DKM'N?N 1998-2001 ARASINDAK? AR??V? ?Ç?N TIKLAYIN

DKM'N?N 2001-2003 ARASINDAK? AR??V? ?Ç?N TIKLAYIN

DKM'N?N 2003-2009 ARASINDAK? AR??V? ?Ç?N TIKLAYIN

Untranslated Strings Designer

Hiçbiri