Yazdır

Aktif .

dilek_yarasD?LEK YARA?
Taha K?vandnkk?esinde
Hayret ki, ne hayretba?l???yla,New York Times, Guardian, Le Monde gibi gazetelerde ve dnyan?nndegelen haber ajanslar?nda Trkiyenin ynnDo?uya evirdi?ine dair tek tip haberler ?kt???n? belirterek dnya medyas?ndaki lobi faaliyetlerine de?inmi?.

Bu, sokaktaki vatanda??n da gazetecilerin de -zellikle gen璒gazetecilerin- ok iyi anlamas?gereken bir konu.


E?er lobicili?in anlam ve nemini kavrarsak dnyada olup biteni ve olaylar? alg?lay???m?z zerindeki medya kontroln de net bir ?ekilde grrz.

En nemlisi de en prestijli gazetelerin bile ne kadar gvenilmez olabilece?ini farkederek, kendi zgr d?ncelerimizi olu?turmak ve ilgilendi?imiz konularda gere?e en yak?n bilgiye ula?mak iin mutlaka ama mutlaka apraz okumalar yapmam?z gerekti?ini bir kere daha anlam?? oluruz.

Lobicilik demek bir anlamda- etecilik demektir.

Lobi faaliyetleri, ete faaliyetlerinin daha ??k, daha makul, rafine ve profesyonelce yap?lm?? ?eklidir sadece. Bu ikisi aras?ndaki en byk fark da para d?r tabii ki. Yeterli bteye sahip olmadan, gnll birliktelik ve ortak ?karlarla yola ?kan eteler palazlan?nca, yani yeterince maddi gc elde edince prestjili lobiciler olurlar.

Lobicilik etecili?in frak giymi?, diplomatik halidir de diyebiliriz asl?nda...

Lobi sistemi, makro-mikro boyutta yle bir i?liyor ki hikimse d???nda kalam?yor.

K?sa zamanda bir yere gelmek ya da sesinizi duyurmak istiyorsan?z lobi ya da etelerin deste?ini almal?, oyunu onlar?n kurallar?na gre oynamal?s?n?z.

Genya?ta, hiya da ok az bir deneyim ve yetenekle gz kama?t?ran doruklaraula?m??, nl yap?lm?? gazetecileri d?nrseniz ne demek istedi?imi daha iyi anlars?n?z.

Bu sistemi reddediyorsan?z, tam ba??ms?z ve zgr d?nen bir gazeteci olmak, her daim sadece kendi merkezinizde kalmak ve ahlakl? bir i? yapmak istiyorsan?z ok uzun, zorlu ve yenilgilerle dolu bir mcadeleyi gze alacaks?n?z demektir.

Umutsuzlu?a kap?lman?n hi alemi yok ama... Yenile yenile daha iyi yenilmeyi ?renirsiniz; hem de as?l yenenin siz oldu?unuzun fark?nda olarak. Bence bu, trilyonluk servete de?i?ilmeyecek bir kazan?md?r.

Ayr?ca bir gn mutlaka, orada veya burada siz ve sizin gibiler kazanacakt?r. Yani drst, ahlakl?, iyi niyetli, hakikatin pe?inde olan, insanl??a gerekten hizmet etmek isteyen gazeteciler

Yeter ki pes etmeyin. Yeter ki do?ruluk ekseninden vazgemeyin

Her neyse, bu konuda ok dolu, hatta biraz da fkeliyim; saatlerce anlatabilirim, sayfalarca yazabilirim.

(fke derken, sa?l?kl? bir fkeden bahsediyorum elbette. ?nsana g veren, her trl namussuzlu?a kar?? diren kazand?ran sistem kar??t?, mutlaka olmas? gereken bir fkeden)

Sizleri, lobi sistemini ok daha iyi kavraman?z iin 2001 y?l?nda Drdnc Kuvvet Medyada yay?nlanan ara?t?rmamla ba?ba?a b?rak?yorum. Okumad?ysan?z okuyun, unuttuysan?z hat?rlay?n diye

***

?SVE BASINI VE KAMUOYU LOB?C?LERE TESL?M!

60'l?ve 70'li y?llar ?svebas?n?n?n militan gazetecilik dnemiydi. Bu dnemde o gne kadar gizli kalm?? pek ok olay gn yzne ?km??, g odaklar? gazetecilerden illllah demi?ti. Bu srete epey sars?lan byk kurum ve kurulu?lar 80'li y?llarda kendilerini gazetecilerden korumak ve kamu oyunu etkin bir biimde ynlendirmek amac?yla bilgi ve ileti?im uzmanlar? yeti?tirmeye ba?lad?lar. Bylece ?sve, 80'li y?llardan itibaren lobi faaliyetlerinin a?k ve resmen yap?ld??? hatta kurumla?t??? bir lke haline geldi.

En etkin ve kkl lobi gruplar?n?n aras?nda 2 milyon yesiyle i?i sendikas?n?, ?retmenler birli?ini, emlak?lar birli?ini, kirac?lar derne?ini ve 1900'l y?llar?n byk bir blmnde lkenin genel alkol politikas?n? etkileyen Ye?ilayc?lar? sayabiliriz.

Gnmzde eskinin dev organizasyonlar?n?n, ba??ms?z sivil toplum rgtlerinin yerini profesyonel bilgi ileti?im ?irketleri almaya ba?lad?. Bir ok kurum ve kurulu?, hatta parlmentodaki partiler lobi faaliyetlerini bu profesyonel ?irketlere sipari? eder oldu.

Byk paralar?n dnd?ve profesyonel al??ma yntemleriyle yap?lan bu yeni lobicilik tr, kamu oyu olu?turma ve politikay? etkileme gcnn byk sermayelerin eline gemesine yol at?.

Lobicilerin al??ma yntemleri

Glerini bilginin ncelikli, ayr?nt?l?ve ustal?kl?kullan?m?ndan alan lobi gruplar?n?n hedefi medya arac?l???yla kamuoyunu ve politikac?lar? ynlendirmek.

Usta bir lobici fikir ve yoruma yok denecek kadar az yer verir. Bilgi da?arc???n?n iindeki hangi bilgilerin kamuoyunu kendi do?rultusunda etkileyece?ini ok iyi bilir. Bu bilgilerini ara?t?rma ?irketlerine ?smarlad??? istatistiklerle peki?tirmeyi de ihmal etmez.

Lobiciler, gazetecilerin yo?un al??ma temposu iinde haber kayna??na yeterince ve derinlemesine ula?amamas?n?kendi amalar?do?rultusunda ok bilinli ve usta bir biimde kullan?rlar.

Sonuta gazetelerdeki haber ve yorumlar, ele al?nan konunun incelenmesi ara?t?r?lamas? ve her ynyle a??a kavu?turulmas?ndan ok lobi gruplar?n?n retti?i fikirlerin yans?mas?ndan ibaret kal?yor.

Birbirine kar??t lobi gruplar?n?n sava??nda ise, elde etti?i bilgiyi kendi hedefleri do?rultusunda ilk ve en etkili biimde kamu oyuna ula?t?ran grup galip geliyor.

?sve'teki lobi gruplar?n?n al??ma yntemlerinde hile, yalan, iftira gibi yntemler yok. Olabildi?ince drst ve a?k olabilmek en az?ndan grn?te temel ilkeleri. ??in s?rr? bilginin ustal?kl? ve ynlendirici olarak kullan?lmas?nda.

Koridor politikac?lar?

Lobi szc?nn ?ngilizce ''koridor'' dan gelmesi nedeniyle koridor politikac?lar? da denen lobiciler kamu oyu olu?turma al??malar?nda politikac?lar? yak?n takibe al?yorlar. Onlara da ayn? gazetecilere oldu?u gibi kampanyas?n? yrttkleri konuyla ilgili haz?r bilgiler sunuyorlar. Politikac?lar da bu bilgileri kendi ara?t?rmalar? ve d?nceleriymi? gibi kullan?yorlar.

Bu i?te ok usta olan lobiciler, politikac?lar?n bas?n a?klamalar?n?yazacak kadar ileri gidebiliyorlar. Geenlerde Dagens Nyheter gazetesine bu konuda a?klama yapan dllbir lobicinin, ''Politikac?lar?n nlerine gelen her konu zerinde fazla d?necek ve ara?t?rma yapacak vakitleri yok. Bizim onlara haz?r olarak sundu?umuz bilgileri minnetle kabul ediyorlar. Benim haz?rlad???m ve politikac?lara verdi?im metinler o?u zaman hi de?i?tirilmeden yay?nland? gazetelerde; hem de bakanlar?n imzalar?yla.'' szleri olay?n boyutlar?n? daha iyi a?kl?yor san?yorum.

Yaz?n?n ba??nda da belirtti?imiz gibi lobi faaliyetlerinin politik alandaki etkileri ok ?a??rt?c?de?il ?svetoplumu iin. Tam tersine y?l?n en ba?ar?l?lobicisine dl verecek kadar legal kabul edilerek ho? gryle kar??lan?yor lobicilik. Bu ho?grnn temeli politik kararlar?n etkilenmesi hakk?n?n demokrasinin ?artlar?ndan biri oldu?u gr?ne dayan?yor.

Ayr?ca bas?n kamu oyunu ilgilendiren konularda fikri sorulan kurum ve kurulu?lar?n gr?lerini ve bu gr?lerin politik kararlar? nas?l etkiledi?ini gsteren ara?t?rma ve belgeleri her an okuyabilme olana??na da sahip.

Bu legallik ve resmi ho?grbtn lobi faaliyetlerinin ortal?kta ve gayet ?effaf bir biimde yap?ld???anlam?na gelmiyor elbette. Lobi faaliyetini ?smarlayan da, uygulayan da olay?n gizli kalmas?, en az?ndan kamu oyu taraf?ndan hissedilmemesi iin elinden geleni yap?yor.

Kamu oyu olu?turulan bir konuda lobicilerin parma??n?n olup olmad???n?, olduysa ne dereceye kadar, ne ?ekilde oldu?unu bulmak ise gazetecilere kal?yor. S?radan vatanda??n lobi faaliyetlerinin nerede ba?lay?p, nerede bitti?ini kestirmesi olduka g. o?u lobi faaliyeti de gazetecilerin bile dikkatinden kaarak kamu oyunun gndemine oturuyor ve gazeteciler olay?n fark?na varana kadar at? alan skdar'? gemi? oluyor. Ayn? a?a??daki rnekte oldu?u gibi:

1992 y?l?nda E4 kara yolunun Skone blgesinden geirilmesi d?nlmekteydi. Fakat Helsinborg belediyesi yolun kendi s?n?rlar?ndan gemesini istiyordu. Belediye bu yolun Helsinborg'ye ok uzak olan Skone blgesinden gemesini engellemek iin profesyonel bir lobi ?irketi olan JKL'ye ba?vurdu. JKL'nin ?kard??? bteye gre bu kampanyan?n maliyeti 400 bin kron olacakt?.

Kampanyan?n ana hedefi parlmentoda bir kanun teklifi haz?rlanmas?na n ayak olmakt?. Bu teklif Skone blgesinin gelece?ini ve blgedeki do?al dengenin korunmas?n?ierecek ve E4 kara yolunun bu blgenin do?al dengesine verece?i zararlar anlat?lacakt?.

JKL'nin meclisteki trafik komisyonu yleriyle yapt???dzenli ve s?k gr?meler meyvelerini gerek sa?, gerekse sol partilerin E4'n Skone yerine Helsinborg blgesine yak?n bir yerden gemesini hararetle nerdikleri kanun tasar?lar?olarak vedi. Bu kanun tasar?lar?n?n onaylanmas? iinse kamu oyunun ve bas?n?n deste?ine gereksinme vard? elbette.

JKL kamu oyu olu?turma a?amas?nda i?e ili?ki kurulacak gazetecilerin listesini yaparak ba?lad?. Dokuz byk gazetede al??an muhabir ve makale yazarlar? listenin ba? s?ralar?ndayd?.

JKL'nin planlar?n?n iinde konunun uzmanlar?n?n (baz?lar?n?n maa?l?olarak) medyada boy gstermesi de vard?.rne?in; trafik planlamas? konusunda uzman olan Bo Bjrkman o zamanlar s?k s?k konuyla ilgili konferanslar dzenliyor, gazetelere konuyla ilgili makaleler yaz?yor, bas?n toplant?lar?nda uzmanlar?n raporlar?n? kamuoyunun ilgisine sunuyor ve btn bunlar? yaparken de stne basa basa ''ben bunlar? toplum iin yap?yorum, belediyelerin yerel sorunlar? beni ilgilendirmiyor'' diyordu.

Ama JKL'nin Helsinborg belediyesine gnderdi?i ayr?nt?l?faturalarda Bjrkman'?n bas?nda ?kan yaz?lar?na denen para da vard?. Hatta bir paragrafta, Bjrkman ile 50 bin kron kar??l???nda bir szle?me yap?laca?? ama bu szle?menin kesinlikle gizli tutulaca?? nk, olay duyulursa yapt?klar? al??man?n etkisinin ve inand?r?c?l???n?n azalmas? riskinin bulundu?u belirtiliyordu.

Bu olaylar, parlmentodan JKL'nin al??malar?do?rultusunda karar ?kmas?ndan birka ay sonra, 1993 y?l?nda Helsinborg Dagblad gazetesi taraf?ndan yay?nland?.

Bu mthi?lobi faaliyeti gazetede yay?nlanana kadar hikimsenin dikkatini ekmemi?ti. JKL olay?gizli tutmak iin elinden gelen her?eyi yapm??t?. ??in iyznn fark?na varan uyan?k bir gazetecinin olay?n stne gitmesine kadar toplum olay?n normal bir evre koruma hareketinden ibaret oldu?unu san?yordu.

AB ve ?sve lobisi

Avrupa Birli?inin Brksel'deki koridorlar??sveli lobi gruplar?ile kayn?yor. Hepsinin konusunda birer uzman oldu?u bu profesyonel lobicilerin hedefi politikac?lar? ve brokratlar? istekleri do?rultusunda etkileyerek ynlendirmek ve AB'den m?terilerinin isteklerine uygun kararlar ?kmas?n? sa?lamak.

Brksel'de lobi faaliyetleri yrten firmalardan biri olan Kreab'da grevli Anne Flonneau; "Politikac?lar ve brokratlar her zaman her ?eyi bilemezler, onlar? bilgilendirmek, ayr?nt?lardan haberdar etmek bizim grevimiz.'' diyor yerel gazetelerden birine yapt??? a?klamalarda.

Bu konuda bir rnek de veriyor Flonneau: Kuzey lkelerindeki ve ?ngilteredeki bira reticileri bira retimine konulan vergileri ok yksek bularak Kreab'tan yard?m isterler. Bunun zerine Flonneau, AB parlementerlerine bir mektup yazarak bira vergisi konusunda bilgiye ihtiyalar? olup olmad???n? sorar. 626 parlementerden 60'? olumlu cevap verir. nce bu 60 ki?iyle bire bir gr?meler yap?l?r. Sonra da AB komisyon yeleri ve bira reticileri parlmentoda dzenlenen seminer ve toplant?larda bir araya getirilerek AB komisyonunun bira reticilerinin durumu hakk?nda derinlemesine bilgilenmesi sa?lan?r.

Flonneau, bu toplant?larda kendilerinin hibir ?ekilde gr? ve yorum bildirmediklerini, sadece organizatr konumunda kald?klar?n?zellikle vurgulayarak, ''Biz m?terimize toplant?dan nce konuyu nas?l sunaca??na dair yol yordam ?retiriz. Toplant? s?ras?ndaki diyalog do?rudan parlmenterlerle m?terimiz aras?nda gerekle?ir. Kreab orada sadece toplant?y? dzenleyen firma olarak bulunur.'' diyor.

''Bir konu gazetecilerin ilgisini ekip de hakk?nda yaz?yaz?ld???zaman, AB'deki brokratlar diyorlar ve hemen o konuda harekete geiyorlar'' diyen Flonneau, bu y?ll?k kampanya sresince, her ay AB'nin vergi konular?na bakan komisyon yeleriyle bulu?ur ve onlara yeni bilgiler sunar. ?ki ayda bir de i?vereni, yani bira reticileri temsilcisiyle bulu?arak hem rapor verir hem de temsilciyle beraber hangi gazetelerin yaz? kurullar?na -ncelik her zaman Brksel medyas?nda olmak zere- ne gibi bas?n a?klamalar? haz?rlayacaklar?, kimlerle rportajlar ayarlayacaklar? gibi konularda yeni stratejiler belirler.

AB'de ''lobicilik'' nas?l yap?l?r?

Lobi uzmanlar?na gre, ''adalet isteme'' ya da ''ac?nd?rma'' gibi yntemlerin i?e yaramad???, genellikle AB'nin btnl?nglendirmeye ynelik tekliflerin de?erlendirilmeye al?nd???Avrupa parlementosu, 1997 y?l?ndan itibaren Brksel'de aktif olarak al??an btn lobicileri kayda geirmeye ba?lad?. Bylece parlementoda yap?lan lobi faaliyetlerine resmiyet, a?kl?k ve dzen getirilerek kontrol sa?land?.

AB'nin kay?tlarna giren lobiciler i?ini takip ettikleri kurum ya da kurulu?un ad?n?n da yaz?ld??? periyodluk bir ''serbest giri? kart?'' al?yorlar. Sresi dolan giri? kart?n?n yenilenmesini isteyen lobicilerin, dnem iinde yapt?klar? al??malar? parlementoya rapor etmeleri gerekiyor.

Kurallar:

AB komisyonunun lobi gruplar?ndan/firmalar?ndan gelen bilgileri kabul etmesi ve de?erlendirmesi iin belli kurallar var. Bu kurallara uymayan lobicilerin serbest giri? kart? iptal ediliyor.

- Kendisine grev veren kurum ya da kurulu?u a?ka bildirmek,
- Haz?rlad??? raporlarda kafa kar??t?r?c?, yan?lt?c?, konuyu arp?tan kavram ve bilgilere yer vermemek,
- Komisyonda kendi adamlar?na i? ayarlamamak,
- Yanl?? anla??labilecek bilgileri yaymamak,
- Komisyon belgelerinin ticaretini yapmamak,
- Yalan sylememek

Kltr etkinlikleri ve lobicilik

Lobicilik sadece politikayla s?n?rl?kalmay?p hayat?n her alan?na s?zm?? durumda. Kltr ve sanat etkinliklerinde de -zellikle uluslararas?olanlar?nda- lobi faaliyetlerinin ayr?bir nemi var.

1998 y?l?nda Nobel dl alan Portekizli yazar dkme Saramagos'un dlnn arkas?nda - Nobel komisyonu her ne kadar inkar etse de- ok ba?ar?l? bir lobi al??mas? oldu?u biliniyor:

Portekiz truzim brosu, Saramago'nun kamuoyuna tan?t?lmas?iin ?sve'teki bir halkla ili?kiler firmas?yla anla??r. Firman?n sahibi Jerry Bergstrm Dagens Nyheter gazetesine yapt??? bir a?klamada '' Portekiz o gne kadar hi nobel dl almam??t?. Bizim grevimiz bu durumu de?i?tirmekti.'' diyor.

Bergstrm'n giri?imleriyle Stockholm'n tan?nm?? kitap?lar?ndan birinde Saramago'nun da haz?r bulundu?u byk bir seminer dzenlenir. Bu arada gazete ve dergilerde, radyo-televizyon kanallar?nda rportajlar ayarlan?r.

Sonuolarak btn bu abalar meyvesini verir ve Saramago Nobel dln al?r.

Trk lobisi

?sve'te yay?nlanan Trke dergi ''Prizma'' iin Stockholm'de ya?ayan yazar?m?z Demir zl ile yapt???m bir rportajda zl; ''?sve'te Trk lobisi var m??'' sorusuna ?u yan?t? vermi?ti:

''Hi sanm?yorum. ok iyi mevkilere gelmi? Trklerin olmas? laz?m. Bir yanda da Trk hkmetinin yapt??? uygulamalar var. Ayn? fikirde olam?yoruz ki onu savunal?m. Bir ?eyi savunmaya kalk?yoruz, arkadan savunamayaca??m?z ay?p denebilecek bir uygulama geliyor. Trkler bir kulp bile kuramad?lar burada. Bir kltr kulb mesela; kad?nl? erkekli, arada srt?meler kavgalar, ekememezlikler olmadan kltrel toplant?lar?n yap?ld???. Bir aralar ben, burada edebiyatla ilgilenen birka ki?iyi bir kahvede Pazar gnleri toplamaya al??t?m. En sonunda hepsi birbiriyle kavga etti ve gitti.''

Ba?ka sze gerek var m??

Stockholm'de lobi faaliyetleri yrten nemli PR-brolar?ndan baz?lar?:

Kreab
Personel: 54 Gelir: 96,3 milyon kron
Lobi oran?: % 5

JKL
Personel: 37
Gelir: 50 milyon kron
Lobi oran?: %15 - 20

Burston-Marsteller
Personel: 24
Gelir: 33,7 milyon kron
Lobi oran?: % 30 - 40

Andrasson PR

Personel: 22
Gelir: 19,1 milyon kron
Lobi oran?: %15

Hill & Knowlton AB
Personel: 17
Gelir: 15,3 milyon kron
Lobi oran?: %10

Gullers Grupp
Personel: 12
Gelir: 12,8 milyon kron
Lobi oran?: 25 proc

Idtorget
Personel: 13
Gelir: 12,5 milyon kron
Lobi oran?: %50

Lobi faaliyetleri konusunda daha geni? bilgi edinmek iin:


Sigurd Allern, Nr kildene byr opp til dans, Pax Forlag, Oslo, 1997.
Gunnar Falkemark, Politik, lobbyism och manipulation. Svensk trafikpolitik i verkligheten, Nya Doxa, 1999. Anders Johnson, Rtt att lobba. Om politisk pverkan efter korporatismens fall, Timbro, 1999.Demokratiutredningen, skrift nr 18, Lobbning. (SOU 1998:146)
dilek@dorduncukuvvetmedya.com
Not: Bu yaz? gazeteciler.com'dan al?nm??t?r.

Untranslated Strings Designer

Hiçbiri